તમારું UPI, Gmail અને આધાર જોખમમાં તો નથી ને? જાણો કેવી રીતે તપાસવું
આજના સમયમાં આપણે સૌની દુનિયા આપણા સ્માર્ટફોનની આસપાસ ફરે છે. બેંક એકાઉન્ટથી લઈને સોશિયલ મીડિયા, UPI થી લઈને સરકારી ઓળખપત્ર—બધું જ એકબીજા સાથે ડિજિટલ સ્વરૂપે જોડાયેલું છે. આ સુવિધા જેટલી સારી છે, તેટલી જ જોખમી પણ છે. જો આપણા એક પણ એકાઉન્ટની સુરક્ષા નબળી પડે, તો તેની સીધી અસર આપણી સંપૂર્ણ ડિજિટલ ઓળખ અને બેંકિંગ સુરક્ષા પર પડી શકે છે.
જેમ આપણે આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે નિયમિત ચેકઅપ કરાવીએ છીએ, તેમ આપણી ડિજિટલ સુરક્ષાનું ‘ઓડિટ’ કરવું પણ અત્યંત જરૂરી છે. વિશ્વાસ રાખો, આ કરવા માટે તમારે કોઈ એક્સપર્ટની જરૂર નથી. તમે માત્ર 30 મિનિટનો સમય કાઢીને જાતે જ તમારી ડિજિટલ સંપત્તિને સુરક્ષિત કરી શકો છો. ચાલો જાણીએ તે 6 મહત્વપૂર્ણ સ્ટેપ્સ, જે તમારે આજે જ પૂરા કરવા જોઈએ.
1. Gmail: તમારી ડિજિટલ ‘માસ્ટર કી’
તમારું Gmail એકાઉન્ટ તમારી ડિજિટલ ઓળખનું પ્રવેશદ્વાર છે, કારણ કે મોટાભાગના અન્ય એકાઉન્ટ્સની રિકવરી આનાથી જ જોડાયેલી હોય છે.
-
શું કરવું: તમારા Google એકાઉન્ટમાં ‘Security’ ટેબ પર જાઓ. ત્યાં ખાતરી કરો કે તમારો રિકવરી ફોન નંબર અને ઈમેલ સાચો છે.
-
ટૂ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન: આને દરેક સંજોગોમાં એનેબલ રાખો. આની સાથે, ‘Your Devices’ સેક્શનને ધ્યાનથી જુઓ. જો તમને ત્યાં કોઈ એવો ફોન કે લેપટોપ દેખાય જેને તમે ઓળખતા નથી, તો તરત જ ‘Logout’ કરો.
2. [Aadhaar Redacted]: બાયોમેટ્રિક સુરક્ષા સૌથી જરૂરી
સરકારી યોજનાઓ અને બેંકિંગમાં [Aadhaar Redacted]નો ઉપયોગ સૌથી વધુ થાય છે, તેથી તેની સુરક્ષા સર્વોપરી છે.
-
ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી: UIDAIની વેબસાઈટ પર જઈને OTP દ્વારા લોગિન કરો અને તમારી ‘Authentication History’ તપાસો. જો તમને કોઈ એવો વ્યવહાર દેખાય જે તમે નથી કર્યો, તો તરત જ રિપોર્ટ કરો.
-
બાયોમેટ્રિક લોક: તમારી ડિજિટલ સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે [Aadhaar Redacted] પોર્ટલ પર જઈને ‘Lock/Unlock Biometrics’ વિકલ્પ પસંદ કરો. તે તમારી ફિંગરપ્રિન્ટ અને આઈરિસ (આંખ) ના ડેટાને સુરક્ષિત રાખે છે.
3. UPI: ઓટો-પેમેન્ટ પર નજર રાખો
3. UPI: ઓટો-પેમેન્ટ પર નજર રાખોઆપણે ઘણીવાર ઘણી એપ્સ પર સબ્સ્ક્રિપ્શન લઈ લઈએ છીએ અને ભૂલી જઈએ છીએ.
-
ચેક કરો: PhonePe, Paytm અથવા Google Pay જેવી એપ્સ ખોલો અને તમારા ‘AutoPay Mandates’ જુઓ. જો તમને કોઈ એવું સબ્સ્ક્રિપ્શન દેખાય જેનો તમે ઉપયોગ નથી કરી રહ્યા, તો તેને તરત જ સ્ટોપ કરી દો. સાથે જ, તમારો UPI પિન સમયાંતરે બદલતા રહેવું એ એક સારી આદત છે.
4. WhatsApp: હેકિંગથી બચવા માટે જરૂરી સાવચેતી
WhatsAppનો ઉપયોગ માત્ર ચેટિંગ માટે જ નહીં, પરંતુ બિઝનેસ અને પર્સનલ કોમ્યુનિકેશન માટે પણ થાય છે.
-
Linked Devices: WhatsAppના સેટિંગ્સમાં જઈને ‘Linked devices’ ચેક કરો. જો કોઈ અજાણ્યું કમ્પ્યુટર કે લેપટોપ ત્યાં દેખાઈ રહ્યું હોય, તો તરત જ લોગઆઉટ કરો.
-
ટૂ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન: આને ‘Account Settings’માં જઈને ઓન કરો અને તમારો 6-અંકનો પિન સેટ કરો. આ તમારી ચેટને સુરક્ષિત રાખવાની સૌથી અસરકારક રીત છે.
5. SIM Card: શું તમારા નામે કોઈ બીજું તો સિમ નથી વાપરી રહ્યું?
5. SIM Card: શું તમારા નામે કોઈ બીજું તો સિમ નથી વાપરી રહ્યું?ઘણીવાર લોકો તેમના જૂના સિમ કાર્ડને ભૂલી જાય છે અથવા છેતરપિંડી કરીને તેમના નામે કોઈ બીજું સિમ લઈ લે છે.
-
TAFCOP પોર્ટલ: ભારત સરકારના TAFCOP પોર્ટલ પર જાઓ. તમારો મોબાઈલ નંબર નાખીને લોગિન કરો. આ તમારા નામે રજિસ્ટર્ડ તમામ મોબાઈલ નંબરની યાદી બતાવશે. જો તમને કોઈ નંબર શંકાસ્પદ લાગે, તો તેની તરત જ રિપોર્ટ કરો.
6. પાસવર્ડ ઓડિટ: નબળા પાસવર્ડને કહો અલવિદા
એક જ પાસવર્ડને દરેક જગ્યાએ વાપરવો એ સૌથી મોટી ભૂલ છે.
-
શું કરવું: Google Password Manager ખોલીને ‘Password Checkup’ રન કરો. જો તમારો કોઈ પાસવર્ડ નબળો અથવા કોમ્પ્રોમાઈઝ્ડ છે, તો તેને તરત બદલો. જ્યાં પણ શક્ય હોય, પાસવર્ડની જગ્યાએ ‘Passkeys’નો ઉપયોગ કરો. તે વધુ સુરક્ષિત અને સરળ છે.
ડિજિટલ ઓડિટનો અર્થ માત્ર ડરવું નથી, પરંતુ સતર્ક રહેવું છે. આ 30 મિનિટ તમારી મહેનતની કમાણી અને પર્સનલ ડેટાને સુરક્ષિત રાખવા માટેનું એક નાનું રોકાણ છે. વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું એકવાર આ ઓડિટ કરવાથી તમે કોઈપણ મોટા ફ્રોડ કે ડેટા લીકથી પોતાને બચાવી શકો છો. યાદ રાખો, સાવધાની જ સુરક્ષા છે!
