5G પછી હવે 6Gની દિશામાં ભારતનું મોટું પગલું, 24 દેશોના વૈશ્વિક સહયોગમાં જોડાવાની તૈયારી
ભારતની ડિજિટલ સફર હવે માત્ર 5G સુધી સીમિત રહેવાની નથી. દેશમાં 5G નેટવર્કનો વિસ્તાર ઝડપથી થઈ રહ્યો છે ત્યારે સરકાર અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે આગામી પેઢીના મોબાઇલ નેટવર્ક એટલે કે 6G માટે અત્યારથી જ તૈયારી શરૂ કરી દીધી છે. વિશ્વના અનેક દેશો સાથે મળીને ભવિષ્યની વાયરલેસ ટેક્નોલોજી વિકસાવવાની દિશામાં ભારતે મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે.
અહેવાલો અનુસાર, ભારત 6G ટેક્નોલોજીના વિકાસ અને વૈશ્વિક ધોરણોને આકાર આપવા માટે રચાયેલા 24 દેશોના આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનો ભાગ બન્યું છે. આ પહેલને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારતની વધતી ભૂમિકા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
5Gની શરૂઆત વખતે ભારત મુખ્યત્વે ઝડપી મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ અને વધુ સારી કનેક્ટિવિટી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું હતું. હવે 6Gનો વિચાર માત્ર ઝડપી ઇન્ટરનેટ પૂરતો નથી. ભવિષ્યમાં આ ટેક્નોલોજી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, રોબોટિક્સ, સ્માર્ટ સિટી, ઓટોમેશન, સ્વાયત્ત વાહનો અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં મોટા ફેરફારો લાવી શકે છે.
6G માટે ભારતે અત્યારથી કેમ શરૂ કરી તૈયારી?
સામાન્ય રીતે નવી મોબાઇલ ટેક્નોલોજી બજારમાં આવતાં પહેલાં ઘણા વર્ષો સુધી તેનું સંશોધન, પરીક્ષણ અને ધોરણ નિર્ધારણ કરવામાં આવે છે. 6G પણ આવનારા વર્ષોમાં તબક્કાવાર વિકસાવવાની ટેક્નોલોજી છે. તેથી 5Gના વ્યાપક ઉપયોગ પહેલાં જ 6G માટે સંશોધન શરૂ કરવું દેશ માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.
ભારતને હવે માત્ર ટેક્નોલોજીનો વપરાશ કરનારો દેશ બનવું નથી, પરંતુ ભવિષ્યની ટેક્નોલોજીના ધોરણો નક્કી કરવામાં પણ પોતાની ભૂમિકા વધારવી છે. 6G ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક સહયોગનો ભાગ બનવાથી ભારતીય સંશોધકો, કંપનીઓ અને ટેક્નોલોજી સંસ્થાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંશોધન અને વિકાસ સાથે જોડાવાની તક મળી શકે છે.
આ ઉપરાંત, આગામી દાયકામાં ડિજિટલ અર્થતંત્રનો વ્યાપ વધુ વધવાનો છે. આવા સમયમાં ઝડપી અને બુદ્ધિશાળી કનેક્ટિવિટી દેશની આર્થિક ક્ષમતા સાથે સીધી રીતે જોડાઈ શકે છે.
24 દેશો સાથેનો વૈશ્વિક સહયોગ
અમેરિકાની આગેવાની હેઠળ 6G ટેક્નોલોજીના ભવિષ્યને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સહયોગની પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી છે. અમેરિકાના વાણિજ્ય વિભાગ સાથે જોડાયેલા અહેવાલો અનુસાર, ભારત 6Gના વિકાસ માટે સાથે કામ કરતા 24 દેશોના સમૂહમાં સામેલ થયું છે.
આ પ્રકારની ભાગીદારીનો મુખ્ય હેતુ માત્ર નવી ટેક્નોલોજી બનાવવાનો નથી. ભવિષ્યના નેટવર્ક માટે સુરક્ષા, ટેક્નિકલ ધોરણો, સપ્લાય ચેઇન, સંશોધન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર જેવા મુદ્દાઓ પર પણ સહમતી બનાવવી મહત્વપૂર્ણ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગથી દેશો એકબીજા સાથે સંશોધન અને ટેક્નિકલ જ્ઞાન વહેંચી શકે છે. પરિણામે નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવાનો સમય ઘટી શકે છે અને વિવિધ દેશોમાં નેટવર્ક ટેક્નોલોજી વચ્ચે સુસંગતતા જાળવી શકાય છે.
અમેરિકા સાથેની ચર્ચા પછી આગળ વધ્યો માર્ગ
આ સહયોગના સંદર્ભમાં અમેરિકામાં યોજાયેલી એક મહત્વપૂર્ણ મંત્રીસ્તરીય બેઠકનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ઉત્તર કેરોલિનાના ચેપલ હિલમાં યોજાયેલી G20 ઇનોવેશન મંત્રીસ્તરીય બેઠક દરમિયાન ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ટેક્નોલોજી તથા વેપાર સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.
ભારત તરફથી કેન્દ્રીય વાણિજ્ય રાજ્યમંત્રી જિતિન પ્રસાદ અને અમેરિકાના વાણિજ્ય સચિવ હોવર્ડ લુટનિક વચ્ચે પણ ચર્ચા થઈ હતી. બંને દેશો વચ્ચેની આ વાતચીતને ટેક્નોલોજી સહયોગની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
6G જેવી આગામી પેઢીની ટેક્નોલોજી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીમાં જોડાવાથી ભારતને વૈશ્વિક ટેક્નોલોજી ઇકોસિસ્ટમમાં વધુ મજબૂત સ્થાન મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
6G આખરે શું બદલશે?
ઘણા લોકો માટે 6Gનો અર્થ માત્ર 5G કરતાં વધુ ઝડપ હોઈ શકે છે. પરંતુ નિષ્ણાતોના દૃષ્ટિકોણથી 6Gનું મહત્વ તેના કરતાં ઘણું મોટું છે.
6G નેટવર્ક વધુ ઝડપી ડેટા ટ્રાન્સફર, ખૂબ જ ઓછો પ્રતિસાદ સમય એટલે કે લેટન્સી અને મોટી સંખ્યામાં ડિવાઇસને એકસાથે કનેક્ટ કરવાની ક્ષમતા પર આધારિત હોઈ શકે છે.
આ ટેક્નોલોજીનો સૌથી મોટો ફાયદો એવા ક્ષેત્રોમાં જોવા મળી શકે છે જ્યાં મશીનોને એકબીજા સાથે અને ક્લાઉડ અથવા અન્ય કમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ સાથે અત્યંત ઝડપથી વાતચીત કરવાની જરૂર પડે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ભવિષ્યમાં કોઈ ફેક્ટરીમાં કામ કરતા રોબોટ્સને રિયલ ટાઈમમાં એકબીજા સાથે ડેટા શેર કરવો હોય, તો અત્યંત ઝડપી અને વિશ્વસનીય નેટવર્કની જરૂર પડશે. 6G આવી વ્યવસ્થાઓને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
AI અને 6Gની જોડી બની શકે છે મહત્વપૂર્ણ
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે AI છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. હવે 6G સાથે AIના સંકલનને પણ ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
ભવિષ્યમાં નેટવર્ક પોતે જ ડેટા ટ્રાફિકનું વિશ્લેષણ કરી શકે, જરૂરિયાત પ્રમાણે સંસાધનો ફાળવી શકે અને નેટવર્કમાં ઊભી થતી સમસ્યાઓને ઝડપથી ઓળખી શકે તેવી શક્યતા છે.
AI આધારિત સ્માર્ટ નેટવર્કિંગથી મોબાઇલ નેટવર્ક વધુ સ્વચાલિત અને કાર્યક્ષમ બની શકે છે. એટલે 6G માત્ર સંચારનું માધ્યમ નહીં રહે, પરંતુ મોટા ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમનો એક બુદ્ધિશાળી ભાગ બની શકે છે.
રોબોટિક્સ અને ઓટોમેશનમાં આવશે મોટો ફેરફાર
6Gનો બીજો મહત્વપૂર્ણ ઉપયોગ રોબોટિક્સમાં થઈ શકે છે. આજના સમયમાં રોબોટ્સનો ઉપયોગ ઉદ્યોગ, આરોગ્ય ક્ષેત્ર, લોજિસ્ટિક્સ અને સંશોધનમાં વધી રહ્યો છે.
જો રોબોટ્સને અત્યંત ઓછા વિલંબવાળા નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવે તો તેઓ વધુ ઝડપથી સૂચનાઓ મેળવી શકે અને પોતાના આસપાસના વાતાવરણમાંથી મળેલી માહિતી પર પ્રતિક્રિયા આપી શકે.
ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં તેનો અર્થ વધુ સ્માર્ટ ઉત્પાદન પ્રક્રિયા થઈ શકે છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટમાં મશીનો વચ્ચે રિયલ-ટાઈમ સંચારથી ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારી શકાય છે અને ખામીઓ ઝડપથી ઓળખી શકાય છે.
સ્માર્ટ સિટીનું ભવિષ્ય પણ બદલાઈ શકે
6Gના આગમનથી સ્માર્ટ સિટીની કલ્પનાને પણ નવી દિશા મળી શકે છે. ટ્રાફિક સિગ્નલ, જાહેર પરિવહન, CCTV સિસ્ટમ, સ્ટ્રીટ લાઈટ્સ, પાણી વ્યવસ્થા અને અન્ય સેન્સર્સને એક મોટા નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવી શકે છે.
કલ્પના કરો કે શહેરમાં હજારો સેન્સર્સ સતત ડેટા એકત્રિત કરી રહ્યાં છે અને આ ડેટા રિયલ ટાઈમમાં સિસ્ટમ સુધી પહોંચી રહ્યો છે. આવી વ્યવસ્થા ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટથી લઈને ઊર્જા બચત સુધીના અનેક ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગી બની શકે છે.
જો 6G આ પ્રકારની વિશાળ સંખ્યામાં કનેક્ટેડ ડિવાઇસને વિશ્વસનીય રીતે સપોર્ટ કરી શકે તો સ્માર્ટ સિટી પ્રોજેક્ટ્સ વધુ અસરકારક બની શકે છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં પણ ઉપયોગની શક્યતા
ટેલિમેડિસિન અને રિમોટ હેલ્થકેર પહેલેથી જ વધી રહ્યા છે. ભવિષ્યમાં વધુ આધુનિક મેડિકલ ડિવાઇસ અને રિમોટ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ માટે ઝડપી તથા વિશ્વસનીય કનેક્ટિવિટી જરૂરી બનશે.
દર્દીના શરીરમાંથી મળતો ડેટા સતત ડોક્ટર અથવા મેડિકલ સિસ્ટમ સુધી પહોંચાડવો હોય ત્યારે નેટવર્કની ઝડપ અને વિશ્વસનીયતા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આગામી સમયમાં રોબોટિક સર્જરી, રિમોટ મેડિકલ સપોર્ટ અને AI આધારિત ડાયગ્નોસ્ટિક જેવી ટેક્નોલોજીઓ વધુ વિકસે તો 6G જેવા નેટવર્કની ભૂમિકા વધી શકે છે.
ભારત માટે આર્થિક તક પણ મોટી
6G માત્ર ટેલિકોમ કંપનીઓ માટેનો વિષય નથી. તેની સાથે હાર્ડવેર, સોફ્ટવેર, ચિપ ડિઝાઇન, સાયબર સિક્યોરિટી, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને AI જેવા અનેક ક્ષેત્રો જોડાયેલા છે.
જો ભારત 6Gના સંશોધન અને વિકાસમાં શરૂઆતથી જ સક્રિય ભૂમિકા ભજવે તો દેશની ટેક્નોલોજી કંપનીઓ માટે નવા બજારો ઊભા થઈ શકે છે. સ્ટાર્ટઅપ્સને નવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવાની તક મળી શકે છે અને ઉચ્ચ કુશળતા ધરાવતા યુવાનો માટે રોજગારીના નવા ક્ષેત્રો ઊભા થઈ શકે છે.
ભારત પહેલેથી જ સોફ્ટવેર અને ડિજિટલ સેવાઓમાં વૈશ્વિક સ્તરે મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. હવે હાર્ડવેર, ટેલિકોમ અને ડીપ ટેકનોલોજીમાં પણ પોતાની ક્ષમતા વધારવી દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
6G ભારતમાં ક્યારે લોન્ચ થશે?
હાલ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ભારતમાં સામાન્ય ગ્રાહકોને 6G સેવા ક્યારે મળશે. 6G હજુ વિકાસ અને સંશોધનના તબક્કામાં છે. તેથી તેને નજીકના સમયમાં સામાન્ય મોબાઇલ ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધ થવાની અપેક્ષા રાખવી યોગ્ય નથી.
વિશ્વભરમાં 6G માટે સંશોધન, સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન અને ટેક્નિકલ વિકાસની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. સામાન્ય રીતે નવી પેઢીના મોબાઇલ નેટવર્ક માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો નક્કી થયા પછી જ મોટા પાયે કોમર્શિયલ લોન્ચ તરફ આગળ વધવામાં આવે છે.
એટલે ભારતમાં 6Gની શરૂઆત માટે હજુ થોડા વર્ષો રાહ જોવી પડી શકે છે. હાલનું ધ્યાન સંશોધન, પરીક્ષણ, ટેક્નોલોજી વિકાસ અને વૈશ્વિક ધોરણોમાં ભાગીદારી વધારવા પર છે.
5Gથી 6G સુધીની ભારતની સફર
ભારતમાં 5Gનો વિસ્તાર શરૂ થયા પછી દેશની ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. ઝડપી મોબાઇલ ડેટા, ઓછું લેટન્સી અને નવા ડિજિટલ સર્વિસ મોડલ માટે 5Gએ પાયો તૈયાર કર્યો છે.
હવે 6G માટે વહેલી તૈયારી કરવાનો નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારત ભવિષ્યની ટેક્નોલોજી માટે માત્ર રાહ જોવા માંગતું નથી. વૈશ્વિક ભાગીદારીમાં જોડાઈને સંશોધન અને ટેક્નિકલ ચર્ચાઓમાં સક્રિય રહેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આગામી વર્ષોમાં 6Gનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ વધુ સ્પષ્ટ થશે. કઈ ટેક્નોલોજી અંતિમ ધોરણનો ભાગ બનશે, કયા પ્રકારના ડિવાઇસ આવશે અને સામાન્ય લોકોના જીવનમાં તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થશે તે સમય સાથે સામે આવશે.
પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે મોબાઇલ ટેક્નોલોજીની આગામી ક્રાંતિ માટે વિશ્વએ અત્યારથી જ તૈયારી શરૂ કરી દીધી છે. ભારત પણ આ દોડમાં પાછળ રહેવા માંગતું નથી. 24 દેશોના વૈશ્વિક સહયોગમાં તેની ભાગીદારી એ સંકેત આપે છે કે દેશ 6Gને માત્ર ભવિષ્યની સેવા તરીકે નહીં, પરંતુ ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં પોતાની વૈશ્વિક ભૂમિકા મજબૂત કરવાની તક તરીકે જોઈ રહ્યો છે.
