મોહન ભાગવતનું ત્રણ બાળકોનું સૂચન: ભારતની વસ્તી અને ‘વિકસિત ભારત’ પર ચર્ચા તેજ
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) પ્રમુખ મોહન ભાગવતના તાજેતરના નિવેદને દેશમાં વસ્તી નીતિ અને આર્થિક વિકાસના મુદ્દાઓ પર જોરદાર ચર્ચા જગાવી છે. ભાગવતે કહ્યું કે દરેક ભારતીય પરિવારે ત્રણ બાળકો પેદા કરવા જોઈએ, જેથી વસ્તી સંતુલિત રહે અને સમાજ “વિલુપ્ત થતા” બચી શકે.
ભાગવતનો તર્ક અને વિવાદ
ભાગવતે તેમના નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ સમાજનો પ્રજનન દર (Fertility Rate) 2.1 થી ઓછો થઈ જાય, તો તે ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે. તેમણે આને ધાર્મિક અસંતુલન અને અનિયંત્રિત સ્થળાંતર સાથે જોડીને ચેતવણી આપી હતી. તેમના મતે, ગણિતમાં 2.1 ને 2 માની શકાય છે, પરંતુ વાસ્તવિક જીવનમાં આ દર 3 બાળકોનો હોવો જોઈએ.
આ નિવેદન પર તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયાઓ આવી હતી. AIMIM પ્રમુખ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ તેને મહિલાઓ પર બિનજરૂરી બોજ નાખવા સમાન ગણાવ્યું હતું. પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટરના ડેટા મુજબ, 1992 થી 2015 વચ્ચે તમામ ધાર્મિક જૂથોના પ્રજનન દરમાં ઘટાડો થયો છે.
‘વિકસિત ભારત’ અને યુવા શક્તિ
આ ચર્ચા એવા સમયે આવી છે જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંસદમાં ‘વિકસિત ભારત’ ના વિઝનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે વિકસિત દેશોની વસ્તી વૃદ્ધ થઈ રહી છે, ત્યારે ભારત વિશ્વના સૌથી યુવા દેશોમાંનો એક છે. વડાપ્રધાને આને આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ માટેની તક ગણાવી હતી.
આર્થિક આંકડા પણ પ્રોત્સાહક છે:
- આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26 મુજબ બેરોજગારીમાં ઘટાડો થયો છે.
- મહિલા શ્રમ ભાગીદારી (LFPR) વધીને 41.7% થઈ છે.
- કૌશલ્ય વિકાસ દ્વારા રોજગારની નવી તકો ઊભી કરવામાં આવી રહી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય અને રમતગમત પર અસર
વસ્તી અને વિકાસની સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે પણ હલચલ જોવા મળી રહી છે:
- ભારત-ચીન: પાંચ વર્ષના તણાવ બાદ રાજદ્વારી સંબંધો ધીમે ધીમે ફરી શરૂ થયા છે, જોકે સરહદ પર વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા હજુ પણ યથાવત છે.
- ક્રિકેટ: 2026 T20 વર્લ્ડ કપમાં પાકિસ્તાન દ્વારા સંભવિત બહિષ્કારની ધમકીએ ICC માટે નાણાકીય પડકાર ઉભો કર્યો છે.
જ્યાં RSS પ્રમુખ રાષ્ટ્રીય હિતમાં વસ્તી વૃદ્ધિની વાત કરી રહ્યા છે, ત્યાં વિપક્ષ અને નિષ્ણાતો તેને આર્થિક પડકારો અને મહિલા અધિકારો સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે. બીજી તરફ, સરકારનું ધ્યાન ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને યુવા પ્રતિભાઓના દમ પર ભારતને 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે.
