રશિયાની મોટી ‘ડિજિટલ સ્ટ્રાઈક’, હવે વોટ્સએપને બદલે વાપરવી પડશે આ સરકારી એપ!
રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધની વચ્ચે હવે એક નવો મોરચો ખુલ્યો છે — ‘ડિજિટલ વોરફ્રન્ટ’. રશિયાની સરકારે વિશ્વના સૌથી લોકપ્રિય મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ WhatsApp પર લગામ કસવાની પૂરેપૂરી તૈયારી કરી લીધી છે. તેને એક પ્રકારની ‘ડિજિટલ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ માનવામાં આવી રહી છે, જેની સીધી અસર રશિયાના લગભગ 10 કરોડ યુઝર્સ પર પડશે.
તણાવની પૃષ્ઠભૂમિ: મેટા વિરુદ્ધ ક્રેમલિન
રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવનો ભોગ વારંવાર ટેક કંપનીઓ બનતી હોય છે. રશિયાએ અગાઉ જ મેટા (WhatsAppની પેરેન્ટ કંપની)ને ‘ચરમપંથી સંગઠન’ જાહેર કરી દીધું છે. હવે એવા સમાચાર મળી રહ્યા છે કે રશિયા WhatsAppને સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે રશિયામાં WhatsApp પર પ્રતિબંધના સમાચાર આવ્યા હોય. ગયા વર્ષે પણ મેટાએ રશિયન અધિકારીઓ પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેઓ નાગરિકો પાસેથી તેમની ખાનગી વાતચીતનો અધિકાર છીનવી લેવા માંગે છે. જોકે, આ વખતે મામલો વધુ ગંભીર જણાય છે કારણ કે સરકાર હવે તેના વિકલ્પ તરીકે પોતાનું ‘સ્વદેશી’ પ્લેટફોર્મ રજૂ કરી રહી છે.
WhatsAppનો વળતો પ્રહાર: ‘સુરક્ષા સાથે સમાધાન’
રશિયાની આ કાર્યવાહી પર WhatsAppએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X (અગાઉનું ટ્વિટર) પર તેની આકરી પ્રતિક્રિયા આપી છે. કંપનીનું કહેવું છે કે રશિયન સરકારનું આ પગલું જનતાને ‘સરકારી સર્વેલન્સ એપ’ તરફ ધકેલવાનું એક સુનિયોજિત કાવતરું છે.
WhatsAppની મુખ્ય દલીલો:
-
સુરક્ષામાં ખામી: WhatsApp અનુસાર, 10 કરોડથી વધુ યુઝર્સને સુરક્ષિત અને ‘એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્ટેડ’ પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવીને સરકારી એપ પર લઈ જવું એ તેમની પ્રાઈવસી (નિજતા) માટે મોટું જોખમ છે.
-
પછાત પગલું: કંપનીએ તેને ‘પછાત પગલું’ ગણાવતા કહ્યું કે આનાથી રશિયાના સામાન્ય નાગરિકોની સુરક્ષા ઘટશે, વધશે નહીં.
-
નિયંત્રણની ઈચ્છા: મેટાના પ્રવક્તાએ રોઇટર્સ સાથેની વાતચીતમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે રશિયા સરકાર ઇન્ટરનેટ સ્પેસ પર સંપૂર્ણ રીતે પોતાનું વર્ચસ્વ ઈચ્છે છે, જેથી દરેક માહિતી પર તેની નજર રહી શકે.
‘MAX’ એપ: રશિયાનું પોતાનું મેસેજિંગ હથિયાર
‘MAX’ એપ: રશિયાનું પોતાનું મેસેજિંગ હથિયારરશિયા જે એપને પ્રમોટ કરી રહ્યું છે તેનું નામ ‘MAX’ હોવાનું કહેવાય છે. આ એક સરકાર સમર્થિત પ્રતિસ્પર્ધી એપ છે. સરકારનો દાવો છે કે તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત અને રશિયન સાર્વભૌમત્વને અનુરૂપ છે.
વિવાદનું મૂળ: ટીકાકારો અને ટેકનિકલ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ‘MAX’ જેવી એપ્સ એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે કે સરકાર સરળતાથી યુઝર્સનો ડેટા અને વાતચીત ટ્રેક કરી શકે. બીજી તરફ, રશિયન સરકારી મીડિયા આ તમામ આરોપોને નકારી રહ્યું છે અને તેને પશ્ચિમી દેશોનો પ્રોપેગન્ડા ગણાવી રહ્યું છે.
શું ખરેખર ચાલશે સરકારી એપ?
રશિયામાં સ્વદેશી એપ્સને પ્રોત્સાહન આપવું એ નવું નથી. રશિયાએ તેનું પોતાનું સર્ચ એન્જિન (Yandex) અને સોશિયલ મીડિયા (VK) અગાઉથી જ લોકપ્રિય બનાવી દીધું છે. પરંતુ WhatsAppની જગ્યા લેવી એટલી સરળ નહીં હોય કારણ કે:
-
ગ્લોબલ કનેક્ટિવિટી: WhatsApp માત્ર દેશની અંદર જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વાતચીતનું માધ્યમ છે. તેને બ્લોક કરવાથી રશિયાનો બહારની દુનિયા સાથેનો સંવાદ વધુ મુશ્કેલ બનશે.
-
વિશ્વાસનો અભાવ: ટેક નિષ્ણાતો કહે છે કે લોકો તેમની ખાનગી વાતચીત માટે એવી એપ્સ પર ઓછો વિશ્વાસ કરે છે જેમાં સરકારી હસ્તક્ષેપની શક્યતા હોય.
-
યુક્રેન યુદ્ધની અસર: યુદ્ધના કારણે રશિયા માહિતીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માંગે છે જેથી અસંતોષના અવાજોને દબાવી શકાય.
નિષ્કર્ષ
રશિયાની આ ‘ડિજિટલ સ્ટ્રાઈક’ વૈશ્વિક ઇન્ટરનેટના વિભાજન (Splinternet) તરફનો વધુ એક સંકેત છે, જ્યાં દરેક દેશ પોતાનું અલગ ‘ફિલ્ટર’ કરેલું ઇન્ટરનેટ ઈચ્છે છે. જો WhatsApp બ્લોક થાય છે, તો એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે શું રશિયન જનતા ‘MAX’ જેવી સરકારી એપ્સ અપનાવે છે કે પછી VPN જેવા રસ્તાઓ અપનાવીને પોતાની ડિજિટલ આઝાદી જાળવી રાખે છે.
