ઈરાનમાં ઉગ્ર વિરોધ બાદ મોતના આંકડા પર વિવાદ; વધતા તણાવથી આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા ઘેરી બની
ઈરાનમાં તાજેતરમાં ફાટી નીકળેલા વ્યાપક વિરોધ પ્રદર્શનો બાદ મૃતકોની સંખ્યાને લઈને ગંભીર મતભેદો સામે આવ્યા છે. સરકાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠનોના દાવાઓમાં મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે, જેનાથી સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની છે. આ દરમિયાન, અમેરિકા દ્વારા મધ્ય પૂર્વમાં સૈન્ય હાજરી વધારવાને કારણે પ્રાદેશિક તણાવમાં વધુ વધારો થયો છે.
મૃત્યુઆંક પર ટકરાવ
ઈરાન સરકારનું કહેવું છે કે તાજેતરના પ્રદર્શનો દરમિયાન 3,100 થી વધુ લોકોના મોત થયા છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, અનેક સ્થળોએ પ્રદર્શનો હિંસક બન્યા હતા, જેના કારણે સુરક્ષા દળો અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે અથડામણ થઈ હતી.
બીજી તરફ, અમેરિકા સ્થિત માનવાધિકાર સંગઠન ‘હ્યુમન રાઈટ્સ એક્ટિવિસ્ટ્સ’નો દાવો છે કે મૃતકોની સંખ્યા 7,000 થી વધુ હોઈ શકે છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે દેશભરમાં ફેલાયેલા તેમના નેટવર્ક પાસેથી મળેલી માહિતીના આધારે આ આંકડો મળ્યો છે. તેમનું એમ પણ કહેવું છે કે વાસ્તવિક સંખ્યા આનાથી વધુ હોઈ શકે છે, કારણ કે ઘણી ઘટનાઓ જાહેર થઈ શકતી નથી.
ઈરાન સરકાર પર અગાઉ પણ સંવેદનશીલ ઘટનાઓમાં મૃત્યુઆંક ઓછો બતાવવાના આરોપો લાગતા રહ્યા છે, જોકે તેહરાન આ આરોપોને ફગાવી રહ્યું છે.
રાજદ્વારી ઉકેલના પ્રયાસો
તણાવપૂર્ણ માહોલ વચ્ચે કતાર અને ઓમાન જેવા દેશો મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ઈરાનના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ તાજેતરના દિવસોમાં કતારના ટોચના નેતૃત્વ સાથે મુલાકાત કરી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ બેઠકોમાં પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને અમેરિકા સાથે પરોક્ષ સંવાદ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.
ઓમાન, જે અગાઉ પણ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે બેક-ચેનલ વાર્તાલાપનું યજમાન રહી ચૂક્યું છે, તે ફરી એકવાર સંદેશાઓના આદાન-પ્રદાનનું માધ્યમ બન્યું છે. જોકે, ઈરાની અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યો છે કે અત્યાર સુધી કોઈ નક્કર પ્રસ્તાવ સામે આવ્યો નથી.
અમેરિકાની સૈન્ય સક્રિયતા
બીજી તરફ, અમેરિકાએ આ વિસ્તારમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. પેન્ટાગોને પુષ્ટિ કરી છે કે એક એરક્રાફ્ટ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ, વધારાના યુદ્ધ જહાજો અને ફાઈટર જેટ્સ મધ્ય પૂર્વમાં તૈનાત કરવામાં આવી રહ્યા છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે આ પગલું પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવી રાખવા અને પોતાના સાથી દેશોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઉઠાવવામાં આવ્યું છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ સૈન્ય તૈનાતીનો ઉદ્દેશ્ય ઈરાન પર રાજદ્વારી દબાણ જાળવી રાખવાનો છે. જોકે, તેનાથી બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધુ વધવાની આશંકા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આગામી સ્થિતિ
ઈરાનની અંદર અસંતોષ, મૃત્યુઆંક પર વિવાદ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધતું સૈન્ય અને રાજદ્વારી દબાણ — આ બધાએ સ્થિતિને જટિલ બનાવી દીધી છે. પ્રાદેશિક શક્તિઓની મધ્યસ્થીથી ઉકેલની આશા જરૂર છે, પરંતુ હાલમાં પરિસ્થિતિ અસ્થિર બનેલી છે.
આવનારા અઠવાડિયામાં એ સ્પષ્ટ થશે કે શું રાજદ્વારી પ્રયાસો તણાવ ઘટાડી શકશે કે પછી આ પ્રદેશ એક મોટા સંઘર્ષ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે.
