રશિયામાં વિદેશી સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર કડક કાર્યવાહી, ‘ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ’ના નામે મોટો નિર્ણય
રશિયાએ ડિજિટલ ક્ષેત્રે મોટું કદમ ઉઠાવતા અનેક અગ્રણી વિદેશી સોશિયલ મીડિયા અને ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ્સ પર વ્યાપક પ્રતિબંધો લાગુ કર્યા છે. આ નિર્ણય બાદ દેશમાં કરોડો વપરાશકર્તાઓની આ પ્લેટફોર્મ્સ સુધીની સીધી પહોંચ ખોરવાઈ ગઈ છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ પગલું રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ડેટા સંરક્ષણ અને ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વને મજબૂત કરવાના હેતુથી લેવામાં આવ્યું છે.
કયા પ્લેટફોર્મ્સ પર અસર?
સરકારી નિર્દેશો બાદ વોટ્સએપ, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સોશિયલ મીડિયા સેવાઓની પહોંચ મર્યાદિત કરી દેવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થાઓની વેબસાઇટ્સ અને ગોપનીય બ્રાઉઝિંગ સેવાઓ પર પણ રોક લગાવવામાં આવી છે. ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (ISPs) ને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ માત્ર રાષ્ટ્રીય ડોમેન નેમ સિસ્ટમ (DNS) નો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહીથી દેશમાં અંદાજે 10 કરોડથી વધુ ઇન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ પ્રભાવિત થયા છે, જોકે સત્તાવાર રીતે પ્રભાવિત યુઝર્સની ચોક્કસ સંખ્યા જાહેર કરવામાં આવી નથી.
‘સોવરિન ઇન્ટરનેટ’ કાયદાનો વિસ્તાર
રશિયા પહેલાથી જ ‘સોવરિન ઇન્ટરનેટ’ કાયદો લાગુ કરી ચૂક્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશના ઇન્ટરનેટ માળખાને બહારના પ્રભાવોથી સુરક્ષિત રાખવાનો છે. તાજેતરના પ્રતિબંધો આ જ માળખાનો વિસ્તાર માનવામાં આવે છે. અધિકારીઓનો તર્ક છે કે વિદેશી પ્લેટફોર્મ્સ પર ડેટા સુરક્ષાને લઈને પૂરતું નિયંત્રણ હોતું નથી અને સંવેદનશીલ માહિતીના દુરુપયોગની આશંકા રહેલી છે.
સરકારનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રીય DNS પ્રણાલી દ્વારા ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિક પર બહેતર દેખરેખ અને નિયંત્રણ શક્ય બનશે, જેનાથી સાયબર જોખમો સામે લડવું સરળ થશે.
સ્વદેશી સોશિયલ નેટવર્કની તૈયારી
રશિયન પ્રશાસને સંકેત આપ્યો છે કે ટૂંક સમયમાં નવું ઘરેલું સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ લોન્ચ કરવામાં આવશે. દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે આ પ્લેટફોર્મ સંપૂર્ણપણે સ્થાનિક ટેકનોલોજી પર આધારિત હશે અને વપરાશકર્તાઓના ડેટાને દેશની અંદર સુરક્ષિત સર્વર્સ પર સંગ્રહિત કરશે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, તેનું ટ્રાયલ ચરણ લગભગ પૂર્ણ થઈ ગયું છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું ચીન જેવા દેશોની તર્જ પર એક નિયંત્રિત અને આત્મનિર્ભર ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાની દિશામાં લેવામાં આવ્યું છે.
વૈશ્વિક સંદર્ભમાં સોશિયલ મીડિયા નિયંત્રણ
વિશ્વના અનેક દેશોમાં સોશિયલ મીડિયાને લઈને અલગ-અલગ પ્રકારની નીતિઓ અમલમાં છે:
- કેટલાક યુરોપિયન દેશો અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર કડક નિયમો લાગુ કર્યા છે.
- ભારત સહિત અન્ય દેશોમાં પણ બાળકો અને કિશોરો પર સોશિયલ મીડિયાની અસર અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે, જોકેત્યાં સંપૂર્ણ પ્રતિબંધને બદલે નિયમન અને વય-આધારિત નિયંત્રણ પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
આગળ શું?
રશિયાનો આ નિર્ણય વૈશ્વિક ડિજિટલ લેન્ડસ્કેપમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. જ્યાં સરકાર તેને રાષ્ટ્રીય હિત અને સુરક્ષા સાથે જોડી રહી છે, ત્યાં ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આનાથી અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને માહિતી સુધીની પહોંચ મર્યાદિત થઈ શકે છે.
આવનારા સમયમાં એ સ્પષ્ટ થશે કે રશિયાનું સ્વદેશી ડિજિટલ મોડલ કેટલું સફળ રહે છે અને તેની સામાન્ય નાગરિકોના ઓનલાઇન જીવન પર શું અસર પડે છે.
