વિશ્વ એનિમિયા જાગૃતિ દિવસ: લોહીની તંદુરસ્તી માટે જાગૃતિ લાવતો મહત્વપૂર્ણ દિવસ

એનિમિયા શું છે, તેના પ્રકારો અને નિવારણ વિશે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન

સમગ્ર વિશ્વમાં ૧૩ ફેબ્રુઆરીને “વિશ્વ એનિમિયા જાગૃતિ દિવસ” તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસની પસંદગી પાછળ એક વૈજ્ઞાનિક તર્ક એ છે કે તંદુરસ્ત વ્યક્તિના લોહીમાં હિમોગ્લોબિનનું સરેરાશ પ્રમાણ ૧૩ ટકા જળવાઈ રહેવું જોઈએ. ઈન્ડીયન એકેડેમી ઓફ પીડીયાટ્રીક્સ (IAP) ના નેશનલ-એક્ઝક્યુટીવ બોર્ડ મેમ્બર અને આણંદના જાણીતા બાળ રોગ નિષ્ણાંત ડો. રશ્મિન આર સેસિલના જણાવ્યા અનુસાર, આ દિવસનો મુખ્ય હેતુ લોકોમાં લોહીની તંદુરસ્તી અંગે જાગૃતિ લાવવાનો અને પાંડુરોગ (એનિમિયા) ના નિદાન અને અટકાવને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

એનિમિયા એટલે શું? (સમજૂતી અને કાર્ય)

આપણા લોહીના લાલકણો (RBC) માં ‘હિમોગ્લોબિન’ નામનું તત્વ હોય છે, જે આયર્ન (લોહ તત્વ) અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજન લઈને શરીરના તમામ કોષો સુધી પહોંચાડવાનું છે. જ્યારે લોહીમાં લાલકણો કે હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઘટી જાય, ત્યારે શરીરને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી, જેને તબીબી ભાષામાં ‘એનિમિયા’ કે ‘પાંડુરોગ’ કહેવાય છે.

એનિમિયાના મુખ્ય લક્ષણો અને પ્રકારો

શરીરમાં લોહીની ઓછી ટકાવારી નીચે મુજબના સંકેતો આપે છે:

• ચિહ્નો: અતિશય થાક, શારીરિક નબળાઈ, શ્વાસ ચડવો, ચક્કર આવવા અને નખ કે આંખો ફીક્કી (પીળી) દેખાવી.

• પ્રકારો: 1. લોહ તત્વની ઉણપ (Iron Deficiency): ખોરાકમાં આયર્નની ખામી કે લોહી વહી જવાને કારણે થાય છે.

  2. વિટામિનની ખામી: વિટામિન B-12 અને ફોલેટની ઉણપથી થતો એનિમિયા.

  3. વારસાગત/ગંભીર: હિમોલાઈટિક અને એપ્લાસ્ટિક એનિમિયા, જેમાં લાલકણો ઝડપથી નાશ પામે છે અથવા ઓછા બને છે.

નિદાન અને અસરકારક સારવાર

એનિમિયાની તપાસ માટે CBC (Complete Blood Count) ટેસ્ટ અનિવાર્ય છે. સારવારમાં ખોરાક અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે:

સોનગઢ પાણી પુરવઠા યોજનામાં મોટું કૌભાંડ? નવી ટાંકી લીક થતા તંત્રની પોલ ખુલી

વેસુમાં 7 વર્ષના બાળક સાથે 5 લોકો લિફ્ટમાં અટવાયા, ફાયર વિભાગનું સફળ રેસ્ક્યુ.

ડો. સેસિલે ખાસ ભાર મૂક્યો છે કે નવજાત શિશુઓને પ્રથમ ૬ મહિના સુધી માત્ર માતાનું ધાવણ આપવું જોઈએ અને ત્યારબાદ પૂરક આહાર શરૂ કરવો જોઈએ. કિશોર અવસ્થાની છોકરીઓ અને સગર્ભા સ્ત્રીઓએ આયર્ન અને વિટામિન B-12 ની પૂરતી તકેદારી રાખવી જોઈએ જેથી આવનારી પેઢી તંદુરસ્ત રહે.