દૂધ ઉત્પાદનથી ડેરી બિઝનેસ સુધી: મહુવા તાલુકાના પ્રગતિશીલ પશુપાલક પિતા-પુત્રની પ્રેરક યાત્રા
સુરત જિલ્લાના મહુવા તાલુકાના ડુંગરી ગામના પ્રગતિશીલ પશુપાલક ખંડુભાઈ પટેલ અને તેમના પુત્ર પપ્પુભાઈએ પશુપાલનને માત્ર વ્યવસાય નહીં, પણ એક સફળ બિઝનેસ મોડેલ તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યું છે. ૧૯૯૦માં માત્ર ૪ પશુઓથી શરૂ થયેલી આ સફર આજે ૧૨૦ પશુઓના આધુનિક ડેરી ફાર્મ સુધી પહોંચી છે. તેમની આ અસાધારણ સફળતા બદલ રાજ્ય સરકારે ગાંધીનગર ખાતે ખંડુભાઈને વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના રાજ્યના દ્વિતીય ક્રમના ‘શ્રેષ્ઠ પશુપાલક’ એવોર્ડ અને રૂ. ૫૧ હજારના પુરસ્કારથી સન્માનિત કર્યા છે.
હાઈટેક મેનેજમેન્ટ અને ઉચ્ચ ઓલાદનું પશુધન
પપ્પુભાઈએ પિતાના વારસાને વ્યાવસાયિક વિઝન સાથે જોડીને ફાર્મમાં હરિયાણાની મુર્રાહ, કચ્છની બન્ની, જાફરાબાદી અને રાજસ્થાનની નેડ જંગલ જેવી શ્રેષ્ઠ નસલની ભેંસો વસાવી છે:
-
ઉત્પાદન ક્ષમતા: ૮૫ દૂઝણી ભેંસો દ્વારા દૈનિક ૬૦૦ લીટર અને માસિક અંદાજે ૨૦ હજાર લીટર દૂધનું ઉત્પાદન.
-
ગુણવત્તા: શ્રેષ્ઠ ખોરાક અને માવજતના કારણે દૂધમાં ૭.૫ થી ૮.૩૦ સુધીના ઉંચા ફેટ મળે છે.
-
આધુનિક તબેલો: પશુઓ માટે પંખા, સ્પ્રિંકલર, ગૌમૂત્રના નિકાલ માટે અન્ડરગ્રાઉન્ડ લાઈન અને મચ્છર મુક્ત વાતાવરણ.
દૂધનું મૂલ્યવર્ધન: ‘પ્રમુખ ડેરી’ અને ગ્લોબલ બ્રાન્ડ
માત્ર દૂધ વેચવાને બદલે પપ્પુભાઈએ તેનું મૂલ્યવર્ધન (Value Addition) કરીને નફો અનેકગણો વધાર્યો છે:
૧. વિવિધ પ્રોડક્ટ્સ: ‘પ્રમુખ શ્રીખંડ’ બ્રાન્ડ હેઠળ ૧૮ પ્રકારના શ્રીખંડ અને ૯ પ્રકારના મઠ્ઠા સહિત ૨૭ વેરાયટીની મીઠાઈઓનું ઉત્પાદન.
૨. નિકાસ: તેમના ડેરી ઉત્પાદનોની માંગ માત્ર સુરત કે અમદાવાદમાં જ નહીં, પણ યુ.કે., યુ.એસ. અને કેનેડા જેવા દેશોમાં પણ છે.
૩. જૈવિક ખાતર: પશુઓના છાણમાંથી વર્ષે ૮ થી ૧૦ હજાર બેગ જૈવિક ખાતર બનાવી ખેડૂતોને વેચાણ કરવામાં આવે છે.
વૈજ્ઞાનિક અભિગમ: સેક્સ સીમન અને ડિજિટલ પશુપાલન
પપ્પુભાઈ પશુપાલનમાં નવી ટેકનોલોજીના હિમાયતી છે. તેમણે ભેંસોમાં ‘સેક્સ્ડ સોર્ટેડ સિમેન’ (Sexed Sorted Semen) નો સફળ પ્રયોગ કર્યો છે, જેનાથી ફાર્મમાં વધુ પાડીઓ જન્મે અને ભવિષ્યમાં દૂધ ઉત્પાદન વધે. પશુઓના સ્વાસ્થ્ય માટે તેઓ ગળસુંડા, ખરવા-મોવાસા અને ડિવોર્મિંગ જેવી રસીઓનું સમયસર પાલન કરે છે.
પશુપાલકો માટે સફળતાનો મંત્ર
ખંડુભાઈ અને પપ્પુભાઈ અન્ય પશુપાલકોને સલાહ આપે છે કે:
-
પશુઓને મકાઈનું સાઈલેજ, રજકો અને મિનરલ પાવડરયુક્ત બેલેન્સ્ડ ન્યુટ્રીશન આપો.
-
દૂધની ગુણવત્તા સાથે ક્યારેય બાંધછોડ ન કરો.
-
માત્ર દૂધના વેચાણ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે મૂલ્યવર્ધન (Value Addition) અપનાવો.

