વે આધાર સેન્ટર જવાની જરૂર નથી, મૃતકના ડેથ સર્ટિફિકેટ દ્વારા ઓનલાઈન રદ કરો આધાર નંબ
ભારતમાં આધાર કાર્ડ (Aadhaar Card) માત્ર એક દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ વ્યક્તિની ડિજિટલ ઓળખ છે. બેંક ખાતું ખોલાવવાથી લઈને સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવા સુધી દરેક જગ્યાએ આધાર અનિવાર્ય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તેના આધાર કાર્ડનું શું થાય છે?
મોટેભાગે લોકો મૃત્યુ પછી પાન કાર્ડ કે બેંક ખાતા પર ધ્યાન આપે છે, પરંતુ આધાર કાર્ડને સક્રિય (Active) જ છોડી દે છે. યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (UIDAI) એ હવે આ દિશામાં એક મોટું પગલું ભર્યું છે. હવે તમે ઘરે બેઠા જ તમારા પરિવારના મૃત સભ્યના આધારને ડિયેક્ટિવેટ અથવા સરેન્ડર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકો છો.
મૃત વ્યક્તિનું આધાર ડિયેક્ટિવેટ કરવું કેમ જરૂરી છે?
મૃત વ્યક્તિનું આધાર કાર્ડ સક્રિય રહેવાથી અનેક ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે. તેને બંધ કરાવવું માત્ર એક કાનૂની જવાબદારી નથી, પરંતુ સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ પણ અનિવાર્ય છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
ઓળખની ચોરી (Identity Theft): જો આધાર સક્રિય રહે, તો છેતરપિંડી કરનારા મૃત વ્યક્તિના નામે નકલી સિમ કાર્ડ મેળવી શકે છે અથવા અન્ય ઓળખના દસ્તાવેજો બનાવી શકે છે.
-
નાણાકીય છેતરપિંડી: સક્રિય આધારનો ઉપયોગ કરીને મૃત વ્યક્તિના નામે ગેરકાયદેસર રીતે બેંક ખાતા ખોલી શકાય છે અથવા લોન માટે અરજી કરી શકાય છે.
-
સરકારી લાભોનો દુરુપયોગ: ઘણી પેન્શન અને સબસિડી યોજનાઓ આધાર સાથે જોડાયેલી હોય છે. આધાર સક્રિય હોવાને કારણે ખોટી વ્યક્તિ મૃત વ્યક્તિના નામે સરકારી નાણાંનો લાભ લઈ શકે છે, જે એક ગુનો છે.
-
રેકોર્ડની સચોટતા: સરકારી રેકોર્ડમાં વસ્તી અને લાભાર્થીઓની સંખ્યા સચોટ રહે તે માટે ડેટાબેઝ અપડેટ રાખવો જરૂરી છે.
UIDAIની નવી ઓનલાઈન સુવિધા: ‘Report Death’
તાજેતરમાં, UIDAI એ તેના myAadhaar પોર્ટલને અપડેટ કર્યું છે જેથી લોકો સરળતાથી પરિવારના સભ્યના મૃત્યુની જાણ કરી શકે. પહેલા આ માટે ફિઝિકલ સેન્ટર પર જવું પડતું હતું, પરંતુ હવે ટેકનોલોજીએ તેને સરળ બનાવી દીધું છે.
આધાર ડિયેક્ટિવેટ કરવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો
પ્રક્રિયા શરૂ કરતા પહેલા ખાતરી કરો કે તમારી પાસે નીચેના દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી નકલ છે:
-
મૃતકનું મૂળ આધાર કાર્ડ અથવા આધાર નંબર.
-
નગરપાલિકા કે સંબંધિત સત્તાધિકારી દ્વારા જારી કરાયેલું મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate).
-
રિપોર્ટ કરનાર વ્યક્તિ (પરિવારના સભ્ય) નું આધાર કાર્ડ (ઓળખ માટે).
-
મૃતક સાથેના સંબંધનો પુરાવો.
સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ઓનલાઈન પ્રક્રિયા
જો તમે તમારા પરિવારના કોઈ સભ્યનું આધાર ડિયેક્ટિવેટ કરવા માંગો છો, તો નીચેના સ્ટેપ્સ અનુસરો:
સ્ટેપ 1: પોર્ટલ પર લોગિન કરો
સૌ પ્રથમ UIDAI ની સત્તાવાર વેબસાઇટ myaadhaar.uidai.gov.in પર જાઓ. અહીં તમને લોગિન કરવાનો વિકલ્પ મળશે. યાદ રાખો કે રિપોર્ટ કરનાર વ્યક્તિ પોતાના આધાર અને OTP દ્વારા લોગિન કરી શકે છે.
સ્ટેપ 2: સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો
સ્ટેપ 2: સાચો વિકલ્પ પસંદ કરોલોગિન કર્યા પછી, ડેશબોર્ડ પર ઘણી સેવાઓ દેખાશે. અહીં તમારે ‘Report Death of a Family Member’ (પરિવારના સભ્યના મૃત્યુની સૂચના આપો) અથવા તેના જેવો વિકલ્પ શોધવો પડશે.
સ્ટેપ 3: મૃતક વિગતો દાખલ કરો
હવે એક ફોર્મ ખુલશે જેમાં તમારે મૃતકનો આધાર નંબર, તેમનું પૂરું નામ અને આધારમાં નોંધાયેલ સરનામું ભરવાનું રહેશે. વિગતો બરાબર તેવી જ હોવી જોઈએ જેવી આધાર કાર્ડ પર પ્રિન્ટ થયેલી છે.
સ્ટેપ 4: દસ્તાવેજો અપલોડ કરો
અહીં તમારે ‘Death Certificate’ અપલોડ કરવાનું રહેશે. ફાઇલનું કદ અને ફોર્મેટ (PDF અથવા JPEG) પોર્ટલની સૂચના મુજબ રાખો. આ સાથે તમારે તમારી વિગતો પણ આપવી પડશે કે તમે મૃતક સાથે શું સંબંધ ધરાવો છો.
સ્ટેપ 5: વેરિફિકેશન અને સબમિશન
બધી માહિતી ભર્યા પછી એકવાર ફરી તપાસી લો. ત્યારબાદ ‘Submit’ બટન પર ક્લિક કરો. સબમિટ કર્યા પછી તમને એક એક્નોલેજમેન્ટ નંબર (Acknowledgement Number) મળશે, જેના દ્વારા તમે ભવિષ્યમાં તમારી વિનંતીનું સ્ટેટસ ચેક કરી શકશો.
વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા (Verification Process)
તમારી વિનંતી સબમિટ કર્યા પછી, UIDAI ના અધિકારીઓ આપેલા મૃત્યુ પ્રમાણપત્રની તપાસ કરશે. તેઓ સંબંધિત રાજ્યના જન્મ-મૃત્યુ નોંધણી વિભાગ સાથે ડેટાની ચકાસણી કરી શકે છે. માહિતી સાચી જણાયા પછી, સિસ્ટમમાં તે આધાર નંબરને ‘Deactivated’ અથવા ‘Marked as Deceased’ તરીકે અપડેટ કરવામાં આવશે.
ત્યારબાદ તે આધાર નંબરનો ઉપયોગ કોઈપણ બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન અથવા OTP આધારિત સેવા માટે કરી શકાશે નહીં.
કેટલીક મહત્વની વાતો જે તમારે જાણવી જોઈએ
-
શું આધાર કાર્ડ સરેન્ડર કરવું અનિવાર્ય છે? વર્તમાન નિયમો મુજબ, હજુ સુધી આધારને ફરજિયાતપણે સરેન્ડર કરવાનો કોઈ કડક કાયદો નથી, પરંતુ છેતરપિંડીથી બચવા માટે UIDAI તેને ડિયેક્ટિવેટ કરવાની સલાહ આપે છે.
-
મૃત્યુ પ્રમાણપત્રનું મહત્વ: અધિકૃત મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર વગર આધારને ડિયેક્ટિવેટ કરી શકાતું નથી.
-
બાયોમેટ્રિક્સ લોક: જો મૃતકે પોતાનું બાયોમેટ્રિક લોક કરી રાખ્યું હોય, તો પણ મૃત્યુ પ્રમાણપત્રના આધારે વિભાગ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં સુરક્ષા એ જ સૌથી મોટો બચાવ છે. જે રીતે આપણે મૃતકના બેંક ખાતા બંધ કરાવીએ છીએ, તેવી જ રીતે આધાર કાર્ડને પણ ડિયેક્ટિવેટ કરવું એક અનિવાર્ય પ્રક્રિયા હોવી જોઈએ. UIDAI ની આ ઓનલાઈન સુવિધાએ સામાન્ય જનતા માટે આ મુશ્કેલ કામ ખૂબ સરળ બનાવી દીધું છે.
સાવધાની: હંમેશા યાદ રાખો કે આધાર સાથે જોડાયેલી કોઈપણ પ્રક્રિયા માત્ર સત્તાવાર વેબસાઇટ uidai.gov.in અથવા myaadhaar.uidai.gov.in દ્વારા જ કરો. કોઈપણ અજાણી લિંક કે વ્યક્તિ સાથે મૃતકની વિગતો શેર કરશો નહીં.
