સંગીતનો શોખ કે આજીવન પસ્તાવો? હેડફોન વાપરતી વખતે 60/60 નો આ નિયમ ક્યારેય ન ભૂલતા
વિશ્વભરના ઓડિયોલોજિસ્ટ્સ (કાનના નિષ્ણાતો) એ એક ચિંતાજનક રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, વિશ્વમાં દર ૫ માંથી ૧ યુવાન ઇયરફોનના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે ‘નોઈઝ ઇન્ડ્યુસ્ડ હિયરિંગ લોસ’ (NIHL) નો શિકાર બની રહ્યો છે. ટેકનોલોજી જેટલી સુવિધાજનક બની છે, તેટલી જ તે આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે પડકારરૂપ સાબિત થઈ રહી છે.
૧. કાનના પડદા પર પડતું સીધું દબાણ
સામાન્ય રીતે આપણે જ્યારે અવાજ સાંભળીએ છીએ, ત્યારે તે બહારના વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને કાન સુધી પહોંચે છે. પરંતુ ઇયરફોન સીધા કાનની નળીમાં ફિટ થાય છે, જેના કારણે અવાજના તરંગો સીધા કાનના પડદા સાથે અથડાય છે. લાંબા સમય સુધી ઉંચા અવાજે સંગીત સાંભળવાથી કાનના પડદાની સંવેદનશીલતા ઘટી જાય છે અને ધીમે ધીમે સાંભળવાની શક્તિ ઓછી થવા લાગે છે.
૨. ‘ટિનીટસ’ (Tinnitus) નું જોખમ
શું તમને ક્યારેય કાનમાં સતત સીટી વાગતી હોય કે ગુંજારો થતો હોય તેવું લાગે છે? જો હા, તો આ ‘ટિનીટસ’ હોઈ શકે છે. ઇયરફોનનો વધુ પડતો ઉપયોગ કાનની અંદરના સૂક્ષ્મ વાળ જેવા કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે. એકવાર આ કોષો નાશ પામે, પછી તે ફરી ક્યારેય ઉગતા નથી, જેના કારણે કાયમી ધોરણે કાનમાં અવાજ આવવાની સમસ્યા સર્જાય છે.
૩. ઈન્ફેક્શન અને પરસેવો
ઘણા લોકો લાંબા સમય સુધી ઇયરફોન કાઢતા નથી. આનાથી કાનમાં હવાની અવરજવર બંધ થઈ જાય છે. કાનની અંદર ગરમી અને ભેજ વધવાને કારણે બેક્ટેરિયા અને ફંગસ જન્મે છે, જે કાનમાં ખંજવાળ, પરુ અને ગંભીર ઈન્ફેક્શનનું કારણ બની શકે છે. આ સિવાય, ઇયરફોન શેર કરવાની આદત બીજાના કાનના બેક્ટેરિયા તમારા કાન સુધી પહોંચાડે છે.
૪. મગજ પર પડતી અસર
ઇયરફોન માત્ર કાનને જ નહીં, પણ મગજને પણ નુકસાન કરે છે. હેડફોનમાંથી નીકળતા ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક તરંગો મગજની ચેતાઓને અસર કરી શકે છે. જેના પરિણામે અનિદ્રા (Insomnia), સતત માથાનો દુખાવો, ચિડિયાપણું અને માનસિક એકાગ્રતામાં ઘટાડો જોવા મળે છે.
બચવા માટે નિષ્ણાતોની સલાહ: શ્રવણ સુરક્ષા ટિપ્સ
જો તમારું કામ જ એવું હોય કે તમારે હેડફોન પહેરવા પડે, તો ડૉક્ટરો નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવા જણાવે છે:
૬૦/૬૦ નો નિયમ: ક્યારેય પણ વોલ્યુમ ૬૦% થી વધુ ન રાખો અને સતત ૬૦ મિનિટથી વધુ સમય માટે ઇયરફોનનો ઉપયોગ ન કરો. દર કલાકે ૧૦ મિનિટનો વિરામ લો.
નોઈઝ કેન્સલેશન હેડફોન્સ: સસ્તા ઇયરફોનને બદલે સારી ગુણવત્તાના નોઈઝ-કેન્સલેશન હેડફોન વાપરો. આનાથી તમારે બહારનો અવાજ દબાવવા માટે સંગીતનો અવાજ વધારવો નહીં પડે.
સ્વચ્છતા રાખો: અઠવાડિયામાં એકવાર તમારા ઇયરફોનને સેનિટાઈઝ કરો અને તમારા ઇયરફોન કોઈને વાપરવા ન આપો.
ઇન-ઇયરને બદલે ઓવર-ઇયર: કાનની અંદર ભરાવવાના ‘ઇન-ઇયર’ બડ્સ કરતા કાનની ઉપર રહેતા ‘ઓવર-ઇયર’ હેડફોન વધુ સુરક્ષિત છે.
આ વ્યસ્ત યુગમાં સંગીત મનને શાંતિ આપે છે, પરંતુ જો તે કાનને નુકસાન પહોંચાડે તો તે શોખ મોંઘો પડી શકે છે. તમારા કાન કુદરતની અમૂલ્ય ભેટ છે, તેને ટેકનોલોજીના વધુ પડતા ઉપયોગથી બચાવો. જો તમને કાનમાં દુખાવો કે સાંભળવામાં તકલીફ લાગે, તો તુરંત ઈ.એન.ટી. (ENT) નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરો.
