સુપ્રીમ કોર્ટનો તમિલનાડુ સરકાર પર પ્રહાર: “મફતની લહાણી ક્યાં સુધી?” વીજળી સબસિડી મુદ્દે રાજ્યની ઝાટકણી
ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે ફરી એકવાર ‘ફ્રીબીઝ’ (મફતની લહાણી) મામલે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. તાજેતરમાં એક મહત્વની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુ સરકારની જોરદાર ઝાટકણી કાઢી હતી. કોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે રાજ્યોનું આવું બિનજવાબદાર વલણ ક્યાં સુધી ચાલશે? મફત વીજળી જેવી યોજનાઓની જાહેરાત જે રીતે છેલ્લી ઘડીએ કરવામાં આવે છે, તેનાથી માત્ર સરકારી તિજોરી પર જ નહીં, પરંતુ વીજ વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs) ની આર્થિક સ્થિતિ પર પણ ગંભીર અસર પડે છે. કોર્ટની આ ટિપ્પણીએ દેશભરમાં ચાલી રહેલી ‘રેવડી કલ્ચર’ની ચર્ચાને ફરીથી તેજ કરી દીધી છે.
વીજ કંપનીઓ (DISCOMs) પર વધતું આર્થિક સંકટ
સુપ્રીમ કોર્ટે ખાસ કરીને તમિલનાડુ સરકારને એ પૂછ્યું કે ફ્રી-વીજળી સ્કીમની જાહેરાત એકદમ છેલ્લી મિનિટે કેમ કરવામાં આવી? જ્યારે કોઈ સરકાર અચાનક આવી જાહેરાત કરે છે, ત્યારે વીજ વિતરણ કંપનીઓ માટે ટેરિફ નક્કી કરવા અને બજેટ કેલ્ક્યુલેશનને એડજસ્ટ કરવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે.
વીજ કંપનીઓ પહેલેથી જ મોટા દેવા હેઠળ દબાયેલી હોય છે. જ્યારે સરકાર મફત વીજળીની જાહેરાત કરે છે, ત્યારે તેની સબસિડીનું નાણું સમયસર કંપનીઓ સુધી પહોંચતું નથી. પરિણામે, આ કંપનીઓ પાવર જનરેશન એકમોને પેમેન્ટ કરી શકતી નથી અને આખું ચક્ર ખોરવાય છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે રાજ્યોએ આવા નિર્ણયો લેતા પહેલા તેના નાણાકીય તર્ક (Financial Logic) અને તેની લાંબા ગાળાની અસરો વિશે વિચારવું જોઈએ.
પબ્લિક ફાઇનાન્સ અને બિનજવાબદાર નિર્ણયો
અદાલતે અવલોકન કર્યું કે ચૂંટણીલક્ષી ફાયદા મેળવવા માટે રાજ્યો ઘણીવાર એવી યોજનાઓ જાહેર કરે છે જે લાંબા ગાળે રાજ્યના અર્થતંત્રને પાયમાલ કરી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેને ‘ગેર-જવાબદાર’ વલણ ગણાવ્યું છે. પબ્લિક ફાઇનાન્સ એટલે કે જનતાના ટેક્સના પૈસાનો ઉપયોગ વિકાસના કામોમાં થવો જોઈએ, નહીં કે માત્ર વોટ મેળવવા માટેની લહાણીઓમાં.
જ્યારે કોઈ રાજ્ય પોતાની આવક કરતાં વધુ ખર્ચ મફત સુવિધાઓ પાછળ કરે છે, ત્યારે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા મહત્વના ક્ષેત્રો માટે બજેટ ઓછું પડે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્યોને ચેતવણી આપી છે કે લોકશાહીમાં કલ્યાણકારી યોજનાઓ જરૂરી છે, પરંતુ તે નાણાકીય શિસ્તની ભોગે ન હોવી જોઈએ.
અદાલતનો સવાલ: યોજનાઓની ટાઇમિંગ પાછળનો હેતુ શું?
સુપ્રીમ કોર્ટે યોજનાઓની ‘ટાઇમિંગ’ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. ઘણીવાર જોવામાં આવે છે કે ચૂંટણીઓ નજીક આવતા જ અથવા બજેટ રજૂ થયા પછી અચાનક મોટી મફત યોજનાઓની જાહેરાત કરવામાં આવે છે. તમિલનાડુના કિસ્સામાં પણ કોર્ટે એ જ પૂછ્યું કે જો આ યોજના લોકોના હિતમાં હતી, તો તેને છેલ્લી ઘડીએ કેમ લાવવામાં આવી?
શું આ માત્ર મતદારોને આકર્ષવાનો પ્રયાસ છે? કોર્ટે રાજ્ય સરકારોને સૂચના આપી છે કે તેઓ એવી વ્યવસ્થા બનાવે કે જેનાથી વીજ વિતરણ કંપનીઓ પર વધારાનો બોજ ન પડે અને રાજ્યનું નાણાકીય સંતુલન જળવાઈ રહે. અદાલતે આ કેસ દ્વારા તમામ રાજ્યોને સંદેશ આપ્યો છે કે લોકપ્રિયતા મેળવવા માટે લેવાયેલા અવિચારી નિર્ણયો હવે ન્યાયિક સમીક્ષા હેઠળ આવશે.
