શું તમને પણ વારંવાર ચિપ્સ કે કોલ્ડ ડ્રિંક્સ લેવાનું મન થાય છે? સાવધાન, સંશોધનમાં થયો ચોંકાવનારો ખુલાસો
ઘણીવાર આપણને અચાનક ચિપ્સ, બિસ્કિટ, ઈન્સ્ટન્ટ નૂડલ્સ કે કોલ્ડ ડ્રિંક્સ જેવી વસ્તુઓ ખાવાની તીવ્ર ઈચ્છા (Craving) થાય છે. આપણે તેને સામાન્ય આદત માનીને અવગણીએ છીએ, પરંતુ તાજેતરનું સંશોધન કંઈક અલગ જ ઈશારો કરી રહ્યું છે. ‘General Addiction’ માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, આ અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ્સની લત એટલી જ ખતરનાક હોઈ શકે છે જેટલી તમાકુ કે નિકોટિનની હોય છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ ખોરાક આપણા મગજ પર એવી અસર કરે છે કે તેને છોડવું મુશ્કેલ બની જાય છે.
કેમ લાગે છે આ વસ્તુઓની લત?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, બજારમાં મળતા પેક્ડ ફૂડ્સ એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે તેનો સ્વાદ અને ટેક્સચર આપણને તરત જ આકર્ષે. જ્યારે આપણે ચિપ્સ કે સોફ્ટ ડ્રિંક્સ લઈએ છીએ, ત્યારે આપણા મગજનું ‘રિવોર્ડ સિસ્ટમ’ સક્રિય થાય છે અને ડોપામાઇન જેવું કેમિકલ રિલીઝ થાય છે. આ કેમિકલ આપણને ખુશી અને સંતોષનો અનુભવ કરાવે છે. આ બિલકુલ એ જ પ્રક્રિયા છે જે તમાકુ કે અન્ય નશાકારક પદાર્થોના સેવન વખતે જોવા મળે છે. મગજ તે સુખદ અનુભવને વારંવાર દોહરાવવા માંગે છે, જેના કારણે વ્યક્તિ પેટ ભરેલું હોવા છતાં આ બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાક તરફ ખેંચાય છે.
મીઠું, ખાંડ અને ફેટનું ખતરનાક મિશ્રણ
પ્રોસેસ્ડ ફૂડમાં મીઠું, ખાંડ અને અનહેલ્ધી ફેટનું એક ખાસ પ્રમાણમાં મિશ્રણ કરવામાં આવે છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘બ્લિસ પોઈન્ટ’ કહેવામાં આવે છે. આ સંયોજન જીભને તરત જ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે અને મગજને તરત સંતોષ આપે છે. જોકે, આ સંતોષ બહુ ટૂંકા ગાળાનો હોય છે, જે પૂરો થતા જ વ્યક્તિ ફરીથી તે જ વસ્તુ ખાવાની ઈચ્છા અનુભવે છે. ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનોમાં આ આદત ખૂબ જ ઝડપથી ‘ક્રેવિંગ’ માં ફેરવાઈ રહી છે.
વધારે પડતા સેવનથી થતા નુકસાન
અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડમાં પોષક તત્વો નહિવત હોય છે, જ્યારે કેલરી અને હાનિકારક તત્વો ભરપૂર હોય છે. તેનું લાંબા સમય સુધી સેવન કરવાથી નીચે મુજબની સમસ્યાઓ થઈ શકે છે:
- મેદસ્વીતા (Obesity): બિનજરૂરી કેલરી વજનમાં ઝડપથી વધારો કરે છે.
- ડાયાબિટીસ અને બીપી: વધુ પડતી ખાંડ અને મીઠું બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશરને અનિયંત્રિત કરે છે.
- હૃદયરોગ: અનહેલ્ધી ફેટ ધમનીઓમાં જમા થઈને હૃદયની બીમારીઓનું જોખમ વધારે છે.
આ લતમાંથી કેવી રીતે બહાર આવવું?
આ આદતને બદલવી અશક્ય નથી, પરંતુ તેના માટે થોડો સંયમ જરૂરી છે:
- લેબલ વાંચવાની આદત: પેક્ડ વસ્તુ ખરીદતી વખતે તેમાં રહેલી ખાંડ અને મીઠાની માત્રા તપાસો.
- ઘરનો ખોરાક: બને ત્યાં સુધી તાજો અને સંતુલિત ઘરનો ખોરાક લેવાનો આગ્રહ રાખો.
- ફળો અને સલાડ: જ્યારે પણ ભૂખ લાગે ત્યારે ચિપ્સને બદલે ફળો, ડ્રાયફ્રૂટ્સ અથવા સલાડ જેવા તંદુરસ્ત વિકલ્પો પસંદ કરો.
- ધીમે ધીમે ઘટાડો: જંક ફૂડને એકાએક બંધ કરવાને બદલે તેનું પ્રમાણ ધીમે ધીમે ઓછું કરો.
