સ્નીકર સ્ટાર્ટઅપમાં સ્માર્ટ છેતરપિંડી: બેકએન્ડ સિસ્ટમ સાથે છેડછાડ કરી કર્મચારીએ મફતમાં લીધા મોંઘા જૂતા, હવે કંપનીને જ મોકલી કાનૂની નોટિસ
દિલ્હીના ઉભરતા અને લોકપ્રિય સ્નીકર સ્ટાર્ટઅપ ‘ગલી લેબ્સ’ (Gully Labs) માં એક એવો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે જેણે સ્ટાર્ટઅપ જગતમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ નવી નોકરી શરૂ કરે છે, ત્યારે તે સંસ્થા પ્રત્યે વફાદારી અને મહેનત બતાવવાનો પ્રયાસ કરતો હોય છે, પરંતુ અહીં એક નવા કર્મચારીએ અનોખો જ ખેલ પાડ્યો. આ કર્મચારીએ કંપનીના ભરોસાનો ગેરફાયદો ઉઠાવીને તેની ટેકનિકલ સિસ્ટમ સાથે છેડછાડ કરી અને માત્ર એક અઠવાડિયામાં કંપનીને લાખો રૂપિયાનો ચૂનો લગાવી દીધો. આ ઘટના માત્ર નાણાકીય નુકસાનની નથી, પરંતુ સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ડેટા સિક્યુરિટી અને કર્મચારીઓની વિશ્વસનીયતા પર પણ સવાલો ઉભા કરે છે.
બેકએન્ડ સિસ્ટમનો દુરુપયોગ: કેવી રીતે આચર્યું ફ્રોડ?
આ કૌભાંડની પદ્ધતિ ખૂબ જ ચાલાકીભરી હતી. આરોપી કર્મચારી પાસે કંપનીના બેકએન્ડ સિસ્ટમનો એક્સેસ હતો, જેનો ઉપયોગ તેણે સ્નીકર્સના ઓર્ડર મેનેજ કરવાને બદલે પોતાના અંગત સ્વાર્થ માટે કર્યો. તેણે સિસ્ટમમાં ઘૂસીને ગુપ્ત રીતે એવા ડિસ્કાઉન્ટ કૂપન્સ અને પ્રોમો કોડ્સ જનરેટ કર્યા જે ગ્રાહકોને ૧૦૦% ડિસ્કાઉન્ટ (તમામ વસ્તુઓ મફત) આપતા હતા.
આ કૂપન કોડ્સનો ઉપયોગ કરીને તેણે એક-બે નહીં, પરંતુ અનેક મોંઘા અને પ્રીમિયમ શૂઝના ઓર્ડર બુક કરી લીધા. આ શૂઝની કુલ કિંમત આશરે ₹૨ લાખ જેટલી થતી હતી. કંપનીના મેનેજમેન્ટને આ બાબતની ત્યારે ખબર પડી જ્યારે ઇન્વેન્ટરી અને વેચાણના આંકડાઓમાં મોટી વિસંગતતા જોવા મળી. નવાઈની વાત તો એ છે કે, આટલો મોટો કાંડ કર્યા પછી પકડાઈ જવાના ડરથી તેણે નોકરીમાં જોડાયાના માત્ર ૭ જ દિવસમાં રાજીનામું આપી દીધું અને રફુચક્કર થઈ ગયો.
કાનૂની દાવપેચ: જ્યારે ચોર ઉલટાનો કોટવાલને દંડે
જ્યારે ‘ગલી લેબ્સ’ના મેનેજમેન્ટને આ છેતરપિંડીની જાણ થઈ, ત્યારે તેમણે પુરાવાઓ એકત્ર કરીને આ પૂર્વ કર્મચારીનો સંપર્ક કર્યો. કંપનીએ તેને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા અથવા લીધેલા શૂઝ પાછા આપવા જણાવ્યું હતું. જોકે, અહીં વાર્તામાં મોટો વળાંક આવ્યો. પોતાની ભૂલ સ્વીકારવાને બદલે, આરોપીએ વધુ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું. તેણે ઉલટાનું કંપનીના મેનેજમેન્ટને જ કાનૂની નોટિસ (Legal Notice) ફટકારી દીધી.
નોટિસમાં તેણે કંપની પર માનસિક સતામણી અથવા ખોટા આરોપો લગાવવા જેવા પાયાવિહોણા આક્ષેપો કર્યા હોવાનું મનાય છે. આ પ્રકારના વલણથી સ્ટાર્ટઅપના સંચાલકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા છે. આ કિસ્સો દર્શાવે છે કે કેવી રીતે કેટલાક લોકો કાયદાની છટકબારીઓનો ઉપયોગ કરીને કંપનીઓને બ્લેકમેલ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. અત્યારે આ મામલો પોલીસ અને કાનૂની નિષ્ણાતો પાસે છે, અને કંપની આ કર્મચારી સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે બોધપાઠ: સિક્યુરિટી અને હાયરિંગમાં સાવચેતી
દિલ્હીના આ કિસ્સાએ સાબિત કરી દીધું છે કે કોઈપણ કંપની, પછી તે નાની હોય કે મોટી, આંતરિક છેતરપિંડીથી સુરક્ષિત નથી. આ ઘટના પરથી સ્ટાર્ટઅપ્સે કેટલાક મહત્વના પાઠ શીખવાની જરૂર છે:
૧. એક્સેસ કંટ્રોલ (Access Control): નવા કર્મચારીઓને સિસ્ટમનો સંપૂર્ણ એક્સેસ આપતા પહેલા ‘પ્રોબેશન પિરિયડ’ અથવા મર્યાદિત પરમિશન રાખવી જોઈએ. ખાસ કરીને ડિસ્કાઉન્ટ કોડ કે પેમેન્ટ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા અધિકારો માત્ર વિશ્વાસુ અને જૂના કર્મચારીઓ પાસે જ હોવા જોઈએ.
૨. બેકગ્રાઉન્ડ વેરિફિકેશન: કર્મચારીને નોકરીએ રાખતા પહેલા તેનું સંપૂર્ણ બેકગ્રાઉન્ડ ચેક કરવું અનિવાર્ય છે. તેના પાછલા એમ્પ્લોયર સાથે વાત કરવી અને તેના રેકોર્ડની તપાસ કરવી આવી ઘટનાઓ અટકાવી શકે છે.
૩. રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ: જો કંપની પાસે ૧૦૦% ડિસ્કાઉન્ટ કોડ વપરાય ત્યારે તરત જ એલર્ટ મળે તેવી સિસ્ટમ હોત, તો કદાચ આ નુકસાન પહેલા જ ઓર્ડર અટકાવી શકાયા હોત.
આ ઘટના સોશિયલ મીડિયા પર પણ ખૂબ વાયરલ થઈ રહી છે, અને લોકો ‘ગલી લેબ્સ’ જેવી ઉભરતી બ્રાન્ડ સાથે થયેલા આ અન્યાય સામે સહાનુભૂતિ દર્શાવી રહ્યા છે. દિલ્હી પોલીસ આ મામલે આઈટી એક્ટ હેઠળ તપાસ કરી રહી છે અને ટૂંક સમયમાં આરોપીની ધરપકડ થઈ શકે છે.
