આજે સાંજે ચંદ્ર થઈ જશે લાલચોળ; ભારતના આ રાજ્યોમાં દેખાશે સૌથી સ્પષ્ટ, આ રહી લાઈવ જોવાની રીત
આજે એટલે કે 3 માર્ચ 2026ની સાંજ ખગોળ પ્રેમીઓ અને સામાન્ય લોકો માટે ખૂબ જ ખાસ રહેવાની છે. વર્ષ 2026 નું પ્રથમ ચંદ્રગ્રહણ આજે લાગવા જઈ રહ્યું છે. આ કોઈ સામાન્ય ગ્રહણ નથી, પરંતુ એક ‘પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ’ છે, જેને વૈજ્ઞાનિકોની ભાષામાં ‘બ્લડ મૂન’ (Blood Moon) કહેવામાં આવે છે.
આ અદ્ભુત ઘટના દરમિયાન ચંદ્ર સંપૂર્ણપણે પૃથ્વીના પડછાયામાં છુપાઈ જશે અને ધીમે ધીમે તાંબા જેવી લાલ આભામાં ફેરવાઈ જશે. ભારત સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં લોકો આ ખગોળીય ઘટનાના સાક્ષી બનશે. જો તમે કામમાં વ્યસ્ત હોવ અથવા તમારા શહેરમાં વાદળછાયું વાતાવરણ હોય, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. ટેકનોલોજીના આ યુગમાં તમે તમારા સ્માર્ટફોન પર પણ તેનું સીધું પ્રસારણ (Live Stream) જોઈ શકો છો.
ભારતમાં ક્યારે અને ક્યાં દેખાશે ગ્રહણ?
ભારતમાં ચંદ્રગ્રહણનો નજારો જોવા માટે સમય ખૂબ જ મર્યાદિત છે, તેથી તમારે ઘડિયાળ પર નજર રાખવી પડશે.
-
સમય: ભારતમાં પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણનો સૌથી સ્પષ્ટ નજારો સાંજે 6:30 થી 6:45 વાગ્યાની વચ્ચે દેખાશે.
-
સમયગાળો: ગ્રહણની કુલ પ્રક્રિયા લગભગ 5 કલાક 30 મિનિટ સુધી ચાલશે, પરંતુ ભારતમાં તેની દ્રશ્યતા માત્ર શરૂઆતની 15-20 મિનિટ માટે જ શ્રેષ્ઠ રહેશે.
-
સૌથી સારો નજારો: ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો (આસામ, અરુણાચલ પ્રદેશ, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, મણિપુર, મિઝોરમ, ત્રિપુરા) અને પશ્ચિમ બંગાળના પૂર્વીય ભાગોમાં રહેતા લોકો આ ઘટનાને સૌથી સારી રીતે જોઈ શકશે. આ વિસ્તારોમાં ગ્રહણ સમયે આકાશ વધુ સ્વચ્છ રહેવાની આશા છે.
શું હોય છે ‘બ્લડ મૂન’ અને તે લાલ કેમ દેખાય છે?
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો ચંદ્રગ્રહણ ત્યારે થાય છે જ્યારે સૂર્ય, પૃથ્વી અને ચંદ્ર એક સીધી રેખામાં આવી જાય છે. આ સ્થિતિમાં પૃથ્વી વચ્ચે હોય છે અને તેનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે. આ ઘટના હંમેશા પૂનમની રાત્રે જ થાય છે.
હવે સવાલ એ થાય કે તેને ‘બ્લડ મૂન’ કેમ કહેવામાં આવે છે? જ્યારે પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્રને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દે છે, ત્યારે પણ સૂર્યના કેટલાક કિરણો પૃથ્વીના વાતાવરણ સાથે અથડાઈને ચંદ્ર સુધી પહોંચે છે. વાતાવરણ વાદળી પ્રકાશને વિખેરી નાખે છે અને માત્ર લાલ રંગનો પ્રકાશ જ ચંદ્ર સુધી પહોંચી શકે છે, જેના કારણે તે ઘેરો લાલ કે નારંગી દેખાવા લાગે છે.
મોબાઈલ પર લાઈવ જોવાની સરળ રીત
જો તમે બહાર જઈને ખુલ્લા આકાશ નીચે તેને જોઈ શકતા નથી, તો તમારી પાસે ‘ડિજિટલ’ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે. વિશ્વની મોટી સ્પેસ એજન્સીઓ હાઈ-ડેફિનેશન કેમેરા દ્વારા તેનું લાઈવ ટેલિકાસ્ટ કરશે:
-
NASA ની યુટ્યુબ ચેનલ: અમેરિકન સ્પેસ એજન્સી NASA તેની સત્તાવાર યુટ્યુબ ચેનલ અને વેબસાઇટ પર ચંદ્રગ્રહણનું લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ કરે છે. અહીં તમે વિવિધ ટેલિસ્કોપિક વ્યુનો આનંદ માણી શકો છો.
-
Slooh અને TimeandDate: ‘Slooh’ અને ‘TimeandDate’ જેવી વેબસાઇટ્સ ખગોળીય ઘટનાઓના લાઈવ કવરેજ માટે જાણીતી છે. તેઓ વિશ્વભરના વિવિધ ખૂણાઓથી ગ્રહણનો નજારો બતાવે છે.
-
સોશિયલ મીડિયા: યુટ્યુબ ઉપરાંત ફેસબુક અને ટ્વિટર (X) પર પણ સ્પેસ ઓબ્ઝર્વેટરી આ ગ્રહણનું સીધું પ્રસારણ કરશે. બસ તમારા ફોનમાં ઇન્ટરનેટ ઓન કરો અને ઘરે બેઠા આ દુર્લભ નજારાનો આનંદ માણો.
વિશ્વના કયા ભાગોમાં દેખાશે આ નજારો?
ભારત ઉપરાંત આ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ એશિયાના અન્ય દેશો, ઓસ્ટ્રેલિયા, ઉત્તર અમેરિકા અને પ્રશાંત મહાસાગરના વિસ્તારોમાં સ્પષ્ટ દેખાશે. યુરોપ અને આફ્રિકાના કેટલાક ભાગોમાં તેની દ્રશ્યતા ઘણી ઓછી અથવા મર્યાદિત રહેશે. ઉત્તર અમેરિકામાં રહેતા લોકો માટે આ નજારો લાંબો અને સ્પષ્ટ રહેવાનો છે.
સાવચેતી અને માન્યતાઓ
ઘણીવાર લોકો પૂછતા હોય છે કે શું ચંદ્રગ્રહણને નરી આંખે જોવું સુરક્ષિત છે? હા, સૂર્યગ્રહણથી વિપરીત ચંદ્રગ્રહણને જોવા માટે કોઈ ખાસ ચશ્માની જરૂર હોતી નથી. તમે તેને સીધી તમારી આંખે અથવા દૂરબીન (Binoculars) ની મદદથી જોઈ શકો છો. આનાથી આંખોને કોઈ નુકસાન થતું નથી.
ભારતીય પરંપરાઓમાં ગ્રહણ દરમિયાન સૂતક કાળ અને ખાવા-પીવાને લઈને ઘણી માન્યતાઓ છે. વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ આ માત્ર એક ખગોળીય પડછાયાની રમત છે, પરંતુ પોતાની આસ્થા અનુસાર લોકો તેનું પાલન કરે છે.
આજે સાંજે તમારી બાલ્કની કે છત પર જવાનું ભૂલશો નહીં. ‘બ્લડ મૂન’ જેવી ઘટનાઓ રોજ રોજ થતી નથી. 15 મિનિટ માટે જ સાચું, પરંતુ બ્રહ્માંડના આ જાદુઈ દ્રશ્યને તમારી યાદોમાં ચોક્કસ કેદ કરજો.
