ટ્રમ્પની ટેરિફ પોલિસી પર કાયદાકીય હથોડો: ₹16 લાખ કરોડનું રિફંડ સરકારની ઊંઘ ઉડાડશે!
ટ્રમ્પ સરકાર માટે ટેરિફ પોલિસી હવે ગળાનું હાડકું બની ગઈ હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ન્યૂયોર્કની ફેડરલ કોર્ટ તરફથી મળેલો આ આંચકો માત્ર કાયદાકીય નથી, પરંતુ આર્થિક રીતે પણ તે અમેરિકી તિજોરી પર મોટો બોજ નાખનારો સાબિત થઈ શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે કંપનીઓએ અમાન્ય ટેરિફ ચૂકવ્યા છે, તેમને વ્યાજ સહિત રિફંડ મળવું જોઈએ. આ અંદાજે 16 લાખ કરોડ રૂપિયા ($200 બિલિયનથી વધુ) નો મામલો હોવાનું મનાય છે, જે વૈશ્વિક વેપારના ઇતિહાસમાં એક મોટો વળાંક છે.
ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિ અને કાયદાકીય વિવાદ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સત્તામાં આવ્યા બાદ ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ હેઠળ ચીન સહિત અનેક દેશો પર ભારે આયાત શુલ્ક (Import Duties) લાદ્યા હતા. આ માટે તેમણે 1977ના ‘ઇન્ટરનેશનલ ઇમરજન્સી ઇકોનોમિક પાવર્સ એક્ટ’ (IEEPA) નો ઉપયોગ કર્યો હતો. ટ્રમ્પનું તર્ક હતું કે આ ટેરિફ દ્વારા અમેરિકી ઉદ્યોગોને રક્ષણ મળશે અને સ્થાનિક ઉત્પાદન વધશે. જોકે, ઘણી મોટી કંપનીઓએ આ નિર્ણયને કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે રાષ્ટ્રપતિએ પોતાની સત્તાનો દુરુપયોગ કરીને સંસદની મંજૂરી વગર આટલા મોટા ટેક્સ લાદ્યા છે. ગયા વર્ષે સુપ્રીમ કોર્ટે આ ટેરિફને અસંવૈધાનિક જાહેર કર્યા હતા, જેના પાયા પર હવે ન્યૂયોર્કની ફેડરલ કોર્ટે રિફંડનો આદેશ આપ્યો છે.
રિફંડની પ્રક્રિયા અને કોર્ટનો આદેશ
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોર્ટ ઓફ ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડના જજ રિચર્ડ ઈટને જે ચુકાદો આપ્યો છે, તે કંપનીઓ માટે મોટી જીત સમાન છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે રિફંડનો લાભ માત્ર એ જ કંપનીઓને નહીં મળે જેમણે કેસ કર્યો હતો, પરંતુ તે તમામ ‘રેકોર્ડ ઇમ્પોર્ટર્સ’ (Record Importers) ને મળશે જેમણે આ કાયદા હેઠળ ડબલ-ડિજિટ ઇમ્પોર્ટ ટેક્સ ચૂકવ્યો છે. આ આદેશથી સરકાર માટે મુશ્કેલી એ છે કે તેમણે હવે હજારો કંપનીઓના ડેટા તપાસીને તેમને નાણાં પરત કરવા પડશે. જજ ઈટને આ પ્રક્રિયાને વ્યવસ્થિત કરવા માટે તમામ સંબંધિત કેસોની સુનાવણી પોતે જ કરવાનું નક્કી કર્યું છે, જેથી વિલંબ ન થાય.
કઈ કંપનીઓને અને કેવી રીતે ફાયદો થશે?
આ ચુકાદાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ ટેકનોલોજી, ઓટોમોબાઈલ અને રિટેલ સેક્ટરની કંપનીઓને થશે જેઓ કાચો માલ અથવા તૈયાર માલ વિદેશથી મંગાવે છે. એપલ, વોલમાર્ટ અને ટેસ્લા જેવી જાયન્ટ કંપનીઓથી લઈને મધ્યમ કદના આયાતકારો સુધી દરેક આ રિફંડની લાઇનમાં છે. જ્યારે કોઈ કંપની ટેરિફ ચૂકવે છે, ત્યારે તેની પ્રોડક્ટની કિંમત વધી જાય છે, જેનો બોજ અંતે ગ્રાહકો પર પડે છે. હવે જ્યારે રિફંડ મળશે, ત્યારે કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિનમાં સુધારો થશે. જોકે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયા એટલી સરળ નહીં હોય; સરકાર આ રકમને તબક્કાવાર રીતે અથવા ટેક્સ ક્રેડિટ સ્વરૂપે આપવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
અમેરિકી અર્થતંત્ર અને વૈશ્વિક બજાર પર અસર
16 લાખ કરોડ રૂપિયાની આ રકમ કોઈ પણ દેશના બજેટને હલાવી શકે તેવી મોટી છે. જો ટ્રમ્પ પ્રશાસનને આટલી મોટી રકમ રિફંડ કરવી પડે, તો અમેરિકાની રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) વધી શકે છે. બીજી તરફ, આ ચુકાદાથી અમેરિકાના ટ્રેડ પાર્ટનર્સ, ખાસ કરીને ચીન અને યુરોપિયન દેશોમાં સકારાત્મક સંદેશ જશે. આનાથી એ સાબિત થાય છે કે અમેરિકામાં કાયદાનું શાસન સર્વોપરી છે અને રાષ્ટ્રપતિના મનસ્વી નિર્ણયો પર ન્યાયતંત્ર લગામ લગાવી શકે છે. જોકે, ટ્રમ્પ આ ચુકાદા સામે હજુ પણ ઉપલી અદાલતમાં અપીલ કરી શકે છે, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના વલણને જોતા સરકાર માટે રસ્તો ઘણો કઠિન છે.
ટેરિફ વોરના ‘લેવાના દેવા’ પડી ગયા
જે ટેરિફનો ઉપયોગ ટ્રમ્પ અન્ય દેશોને નમાવવા અને અમેરિકાની આવક વધારવા માટે કરવા માંગતા હતા, તે હવે ઉલટો પડ્યો છે. આને જ હિન્દીમાં ‘લેને કે દેને પડના’ કહેવામાં આવે છે. ટેરિફ દ્વારા મળેલી આવક કરતાં હવે રિફંડ અને તેના પર વ્યાજ ચૂકવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. આ કેસ એ પણ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિકીકરણના યુગમાં સંરક્ષણવાદી (Protectionist) નીતિઓ હંમેશા સફળ નથી થતી. આર્થિક નીતિઓ જો કાયદાકીય માળખાની બહાર જઈને બનાવવામાં આવે, તો તે લાંબા ગાળે દેશના અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન આ આર્થિક સુનામીનો સામનો કેવી રીતે કરે છે.
