૧૭ ઓગસ્ટે મનાવાશે નાગ પંચમી, જાણો પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત અને નાગ પૂજા પાછળનું પૌરાણિક રહસ્ય
હિન્દુ ધર્મમાં સાવન (શ્રાવણ) મહિનાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ પવિત્ર મહિનામાં આવતા અનેક તહેવારોમાં ‘નાગ પંચમી’ એક અત્યંત મહત્વનું પર્વ છે. શ્રાવણ માસના શુક્લ પક્ષની પંચમી તિથિએ મનાવવામાં આવતો આ તહેવાર નાગ દેવતા પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને આસ્થાનું પ્રતીક છે. સામાન્ય રીતે આ પર્વ હરિયાળી ત્રીજના બે દિવસ પછી આવે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬ માં નાગ પંચમી ક્યારે છે, પૂજાનું મુહૂર્ત શું છે અને તેની પાછળની પૌરાણિક કથા શું છે, ચાલો વિગતવાર જાણીએ.
નાગ પંચમી ૨૦૨૬: તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત
જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અને પંચાંગ મુજબ, આ વર્ષે નાગ પંચમી ૧૭ ઓગસ્ટના રોજ મનાવવામાં આવશે.
-
નાગ પંચમી તારીખ: ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬, સોમવાર
-
પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત: સવારે ૦૫:૫૧ થી ૦૮:૨૯ સુધી
-
પંચમી તિથિ પ્રારંભ: ૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ સાંજે ૦૪:૫૨ વાગ્યે
-
પંચમી તિથિ સમાપ્ત: ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ સાંજે ૦૫:૦૦ વાગ્યે
નાગ પંચમીનું ધાર્મિક મહત્વ
નાગ પંચમીના દિવસે નાગ દેવતાની વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ દિવસે જે સ્ત્રીઓ નાગ દેવતાની પૂજા અને વ્રત કરે છે, તેમના પરિવાર અને ભાઈઓને સર્પદંશનો ભય રહેતો નથી. આ દિવસે નાગ દેવતાને દૂધથી સ્નાન કરાવવું કે દૂધ અર્પણ કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. તેનાથી અક્ષય પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે અને કાલસર્પ દોષ જેવી સમસ્યાઓમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે.
આ ૧૨ નાગ દેવતાઓની થાય છે પૂજા
આ ૧૨ નાગ દેવતાઓની થાય છે પૂજાશાસ્ત્રોમાં અનેક નાગ દેવતાઓનો ઉલ્લેખ છે, પરંતુ નાગ પંચમીના દિવસે મુખ્યત્વે આ ૧૨ નાગ દેવતાઓના નામ લેવાથી અને પૂજા કરવાથી વિશેષ લાભ થાય છે:
૧. અનંત
૨. વાસુકી
૩. શેષ
૪. પદ્મ
૫. કંબલ
૬. કર્કોટાલ
૭. અશ્વતર
૮. ધૃતરાષ્ટ્ર
૯. શંખપાલ
૧૦. કાલિયા
૧૧. તક્ષક
૧૨. પિંગલ.
કેમ મનાવવામાં આવે છે નાગ પંચમી? (પૌરાણિક કથા)
નાગ પંચમી ઉજવવા પાછળ બે મુખ્ય પૌરાણિક કથાઓ પ્રચલિત છે:
૧. આસ્તિક મુનિની કથા: પૌરાણિક કથા અનુસાર, જ્યારે રાજા જનમેજયે પોતાના પિતાના મૃત્યુનો બદલો લેવા માટે ‘સર્પ સત્ર’ યજ્ઞ શરૂ કર્યો, ત્યારે તમામ નાગ તે યજ્ઞકુંડમાં ભસ્મ થવા લાગ્યા. ત્યારે મહાત્મા જરત્કારુના પુત્ર આસ્તિક મુનિએ આ યજ્ઞ અટકાવ્યો અને બળતા નાગ દેવતાઓ પર દૂધની ધારાઓ કરી તેમને શાંતિ આપી. જે દિવસે આસ્તિક મુનિએ નાગોનું રક્ષણ કર્યું તે શ્રાવણ મહિનાની પંચમી તિથિ હતી. ત્યારથી નાગ પંચમી મનાવવાની પરંપરા શરૂ થઈ.
૨. સમુદ્ર મંથન: બીજી એક માન્યતા મુજબ, સમુદ્ર મંથન દરમિયાન જ્યારે દોરડાની જરૂર પડી ત્યારે વાસુકી નાગને જ દોરડા તરીકે મહારુદ્ર (મેરુ પર્વત) ની આસપાસ વીંટાળવામાં આવ્યા હતા. દેવતાઓએ નાગ દેવતાના આ યોગદાનને સન્માન આપવા માટે પંચમી તિથિને ‘નાગ પંચમી’ તરીકે જાહેર કરી હતી.
પૂજા વિધિ કેવી રીતે કરવી?
-
આ દિવસે વહેલી સવારે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરવા.
-
ઘરના મુખ્ય દ્વાર પર ગાયના છાણ અથવા ગેરૂથી નાગની આકૃતિ બનાવવી.
-
નાગ દેવતાને દૂધ, ફૂલ, ધૂપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું.
-
નાગ પંચમીની કથા સાંભળવી કે વાંચવી.
નાગ પંચમી માત્ર અંધશ્રદ્ધા નથી, પરંતુ તે પ્રકૃતિ અને જીવ સૃષ્ટિ પ્રત્યેની આપણી કૃતજ્ઞતા દર્શાવવાનું પર્વ છે. નાગ દેવતા ખેડૂતોના મિત્ર પણ ગણાય છે કારણ કે તે પાકને નુકસાન કરતા ઉંદર જેવા જીવોથી રક્ષણ આપે છે.
