ભારતને તેલ ખરીદવા માટે કોઈની ‘મંજૂરી’ની જરૂર નથી: જાણો શું છે હકીકત
તાજેતરમાં ભારતના રાજકીય અને મીડિયા વર્તુળોમાં એક વિચિત્ર ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. ઈરાન-અમેરિકા-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ વચ્ચે અમેરિકાએ ટેરિફમાં થોડી છૂટછાટ આપી હોવાના અહેવાલો બાદ વિરોધ પક્ષો એવો દાવો કરી રહ્યા છે કે ભારતને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા માટે વોશિંગ્ટનની “મંજૂરી”ની જરૂર પડે છે. જોકે, આ અર્થઘટન માત્ર ભ્રામક નથી, પરંતુ ભારતની વિદેશ નીતિ અને આર્થિક સ્વાયત્તતા પ્રત્યેની ગેરસમજ પણ દર્શાવે છે.
આંકડા શું કહે છે?
ફેબ્રુઆરી 2026ના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સત્ય સ્પષ્ટ થઈ જાય છે. રશિયા હજુ પણ ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયર દેશ છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ દરરોજ અંદાજે 10 થી 17 લાખ બેરલ રશિયન ક્રૂડની આયાત કરી છે. આ આંકડો ભારતની કુલ તેલ આયાતના લગભગ 25-30% જેટલો થાય છે.
જો ભારત ખરેખર અમેરિકાની પરવાનગી પર નિર્ભર હોત, તો આટલા મોટા પાયે આયાત શક્ય જ ન બની હોત. ભારતની નીતિ ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે: 140 કરોડ લોકોની ઉર્જા સુરક્ષા. ભારત માટે તેલ એ કોઈ રાજદ્વારી ઉપકાર નથી, પરંતુ એક વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત છે.
ઉર્જા સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિત
ભારત તેની ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતના 85% થી વધુ આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, સરકારે કિંમત, પુરવઠાની સ્થિરતા અને વૈશ્વિક જોખમો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડે છે. રશિયા પાસેથી મળતું ડિસ્કાઉન્ટેડ તેલ સીધી રીતે ભારતના સામાન્ય નાગરિકના ખિસ્સા પર અસર કરે છે. તે પરિવહન, ઉત્પાદન અને વીજળીના ખર્ચને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
2022 માં યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી, ભારતે તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે રશિયા તરફ જોયું કારણ કે તે આર્થિક રીતે ફાયદાકારક હતું. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ વ્યવહારુ અભિગમ અપનાવ્યો અને સરકારે પણ એવા નિર્ણયો લીધા જેનાથી ગ્રાહકોને વૈશ્વિક કિંમતોના આંચકાથી બચાવી શકાયા.
વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy)
વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy)હા, ભારત અમેરિકા, રશિયા અને ગલ્ફ દેશો સાથે સતત સંપર્કમાં રહે છે. મોટા અર્થતંત્રો વચ્ચે વેપાર મંત્રણા અને ટેરિફ અંગે ચર્ચાઓ થવી સ્વાભાવિક છે, પરંતુ તેને ‘મંજૂરી’ માનવી એ એક મોટી ભૂલ છે. ભારતે હંમેશા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે બજારની સ્થિતિ અને રાષ્ટ્રીય હિતને આધારે જ તેલ ખરીદશે.
વોશિંગ્ટન દ્વારા રશિયન તેલ પર ટેરિફ લગાવવાની જાહેરાત છતાં ભારતે તેની આયાત બંધ કરી નથી. આ કોઈની સામે ઝૂકવા જેવી બાબત નથી, પરંતુ આ ભારતની ‘વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા’ છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને કતાર જેવા દેશોમાં ગેસ ઉત્પાદનમાં આવેલા કામચલાઉ અવરોધો વચ્ચે, એક જવાબદાર સરકારે તેના તેલ પ્રાપ્તિના સ્ત્રોતો વધારવા જ પડે. જે લોકો એમ માને છે કે ભારતને વિદેશી રાજધાનીઓમાંથી મંજૂરી લેવાની જરૂર છે, તેઓ એ ભૂલી જાય છે કે ભારત જેવો વિશાળ દેશ તેના ઉર્જા નિર્ણયો કોઈને આઉટસોર્સ કરતો નથી. ભારત વાતચીત કરે છે, વિવિધ સ્ત્રોતો શોધે છે અને પોતાના નાગરિકો માટે સર્વોત્તમ સોદો નક્કી કરે છે.
