સોશિયલ મીડિયા પરથી ૨-૩ કલાકમાં સામગ્રી હટાવવાના નિયમ બાદ સરકારની નવી વ્યૂહરચના.
૧૮ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ ડિજિટલ ઇન્ડિયાના ફલક પર એક મોટો વહીવટી ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ અને વાંધાજનક સામગ્રીના વધતા પ્રસારને રોકવા માટે મોદી સરકાર હવે આકરા મૂડમાં છે. અત્યાર સુધી માત્ર આઈટી મંત્રાલય પાસે રહેલી ‘કન્ટેન્ટ બ્લોકિંગ’ની સત્તા હવે અન્ય મહત્વના મંત્રાલયોને પણ સોંપવાની તૈયારી ચાલી રહી છે, જે ડિજિટલ સેન્સરશિપ અને સુરક્ષાના સમીકરણો બદલી શકે છે.
ઇન્ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં ભ્રામક માહિતી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમાવતી સામગ્રી પર લગામ કસવા માટે કેન્દ્ર સરકાર તેના કાયદાકીય માળખામાં ધરમૂળથી ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે. અત્યાર સુધી કોઈપણ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ કે વિડિયો હટાવવા માટે માત્ર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (MeitY) મંત્રાલય પાસે જ સત્તા હતી. પરંતુ હવે સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, મોદી સરકાર આ સત્તાનો વ્યાપ વધારીને અન્ય મુખ્ય મંત્રાલયો અને નિયમનકારોને પણ તેમાં સામેલ કરી શકે છે.
હાલની જટિલ પ્રક્રિયા અને સમયનો અભાવ
વર્તમાન વ્યવસ્થા મુજબ, જો ગૃહ મંત્રાલય કે વિદેશ મંત્રાલયને કોઈ વાંધાજનક પોસ્ટ (જેમ કે દેશ વિરોધી પ્રચાર કે નકલી વિડિયો) દેખાય, તો તેમણે આઈટી મંત્રાલયને અરજી કરવી પડે છે. ત્યારબાદ એક વિશેષ સમિતિ તેની સમીક્ષા કરે છે અને જો યોગ્ય જણાય તો જ સોશિયલ મીડિયા કંપનીને ‘ટેકડાઉન’ ઓર્ડર મોકલવામાં આવે છે.
સૂત્રોનું કહેવું છે કે આ પ્રક્રિયામાં ઘણો સમય વેડફાય છે. રોજની સેંકડો વિનંતીઓના કારણે આઈટી મંત્રાલય પર કામનું ભારણ વધ્યું છે, જેના પરિણામે નિર્ણયો લેવામાં વિલંબ થાય છે. આ વિલંબનો ફાયદો ઉઠાવીને ફેક ન્યૂઝ લાખો લોકો સુધી પહોંચી જાય છે.
કયા મંત્રાલયોને મળશે ‘ડાયરેક્ટ પાવર’?
નવી દરખાસ્ત મુજબ, આઈટી એક્ટની કલમ 69(A) હેઠળ નીચેના મંત્રાલયોને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને સીધો આદેશ આપવાની સત્તા મળી શકે છે:
-
ગૃહ મંત્રાલય: આંતરિક સુરક્ષા અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા માટે.
-
વિદેશ મંત્રાલય: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને નુકસાન પહોંચાડતી સામગ્રી રોકવા.
-
સંરક્ષણ મંત્રાલય: સૈન્ય અને સરહદી સુરક્ષા સંબંધિત સંવેદનશીલ માહિતી માટે.
-
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય: જાહેર હિત અને નૈતિકતાને લગતી સામગ્રી માટે.
આ ઉપરાંત, માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) ને પણ આ સત્તા આપવાની ચર્ચા છે. સેબી લાંબા સમયથી એવા ‘ફિન-ઇન્ફ્લુએન્સર્સ’ (નાણાકીય પ્રભાવકો) થી પરેશાન છે જે સોશિયલ મીડિયા પર ખોટી સ્ટોક ટિપ્સ આપીને રોકાણકારોને છેતરે છે.
AI અને ડીપફેકનો પડકાર
આ નિર્ણય પાછળનું એક સૌથી મોટું કારણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા નિર્મિત કન્ટેન્ટ છે. ડીપફેક વિડિયો અને AI-જનરેટેડ ઓડિયો ક્લિપ્સ એટલી વાસ્તવિક હોય છે કે તે ગણતરીની મિનિટોમાં હિંસા ભડકાવી શકે છે. ગયા મહિને જ સરકારે સામગ્રી હટાવવાની સમય મર્યાદા ૨૪-૩૬ કલાકથી ઘટાડીને માત્ર ૨-૩ કલાક કરી દીધી હતી. જો મંત્રાલયો પાસે સીધી સત્તા હશે, તો આવી ‘ડિજિટલ આગ’ ને ૨-૩ કલાકની અંદર જ ઓલવી શકાશે.
વિરોધ અને ચિંતાઓ
જોકે, આ નિર્ણયની ટીકા પણ થઈ રહી છે. ઘણા યુઝર્સ અને ડિજિટલ રાઈટ્સ ગ્રુપ્સનું કહેવું છે કે સરકાર આ સત્તાનો દુરુપયોગ કરી શકે છે. ટીકાકારો માને છે કે માત્ર ૨-૩ કલાકની સમય મર્યાદા અને સીધા આદેશની સત્તાથી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ દબાણમાં આવી જશે અને સામાન્ય નાગરિકોની વાજબી ટીકા કે વ્યંગાત્મક પોસ્ટ પણ દૂર કરી દેવામાં આવશે.
૧૮ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ સંભવિત ફેરફારો ઇન્ડિયાના ડિજિટલ કાયદામાં એક નવા યુગની શરૂઆત છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય ઇન્ટરનેટને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે, પરંતુ તે અભિવ્યક્તિની આઝાદી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન જાળવે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
#SocialMediaRegulations #ModiGovernmentDecision #ITActAmendment2026 #DigitalCensorshipIndia #FakeNewsControl
