ઈરાને ઈરાકનો ગેસ સપ્લાય રોક્યો, વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા જોખમમાં
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ હવે એક અત્યંત ખતરનાક વળાંક પર આવી પહોંચ્યો છે. અત્યાર સુધી ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે મર્યાદિત રહેલું આ યુદ્ધ હવે સમગ્ર અખાતી દેશો (Gulf Countries) ને પોતાની લપેટમાં લઈ રહ્યું હોય તેમ જણાય છે. બુધવારે ઈરાનના સૌથી મોટા ‘પાર્સ ગેસ ફિલ્ડ’ અને રિફાઈનરીઓ પર થયેલા હુમલા બાદ ઈરાને સંયમ ગુમાવ્યો છે. ઈરાને આ હુમલાનો બદલો લેવા માટે માત્ર ઈઝરાયેલ જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાના સાથી ગણાતા સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને કતારને પણ નિશાને બનાવ્યા છે. આ ઘટનાક્રમે વિશ્વભરના અર્થતંત્રમાં ફાળ પાડી દીધી છે, કારણ કે આ પ્રદેશ વિશ્વનો સૌથી મોટો એનર્જી સપ્લાય હબ છે.
પાર્સ ગેસ ફિલ્ડ પર હુમલો: ઈરાનની આર્થિક કમર તોડવાનો પ્રયાસ?
બુધવારનો દિવસ ઈરાન માટે ભારે સાબિત થયો જ્યારે તેના વિશાળ ‘પાર્સ ગેસ ક્ષેત્ર’ પર હુમલો થયો. નોંધનીય છે કે પારસ ગેસ ફિલ્ડ એ વિશ્વનો સૌથી મોટો કુદરતી ગેસનો ભંડાર છે, જેનો ઈરાની હિસ્સો તેની અર્થવ્યવસ્થા માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે. ઈરાની ન્યૂઝ એજન્સીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ગેસ ટેન્કો અને રિફાઈનરીના મહત્વના ભાગોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સમયસર સુરક્ષાકર્મીઓએ આગ પર કાબૂ મેળવી લીધો હતો, પરંતુ આ હુમલાએ સાબિત કરી દીધું છે કે હવે ઈરાનનું એનર્જી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ સુરક્ષિત નથી. આ હુમલા પાછળ અમેરિકાની સંમતિ સાથે ઈઝરાયેલનો હાથ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ હુમલાના વિરોધમાં ઈરાને ઈરાકને થતો ગેસ પુરવઠો તાત્કાલિક ધોરણે રોકી દીધો છે, જેની અસર પાડોશી દેશોના વીજ ઉત્પાદન પર પડી શકે છે.
રિયાધ અને કતાર પર મિસાઈલ વર્ષા: ઈરાનની સીધી ચેતવણી
ઈરાને તેના પર થયેલા હુમલાનો જવાબ આપવા માટે સાઉદી અરેબિયા અને કતાર તરફ મિસાઈલો છોડીને આશ્ચર્ય સર્જ્યું છે. સાઉદી અરેબિયાની રાજધાની રિયાધમાં બુધવારે રાત્રે પ્રચંડ વિસ્ફોટોના અવાજ સંભળાયા હતા. સાઉદી સંરક્ષણ પ્રણાલીએ રિયાધ તરફ આવી રહેલી ચાર બેલિસ્ટિક મિસાઈલોને હવામાં જ તોડી પાડી હતી, પરંતુ આ હુમલાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ઈરાન હવે પ્રાદેશિક શક્તિઓ સાથે સીધા સંઘર્ષ માટે તૈયાર છે. કતાર, જ્યાં અમેરિકાનો સૌથી મોટો એરબેઝ આવેલો છે, તેણે પણ આ હુમલાની નિંદા કરી છે. ઈરાને એક સત્તાવાર યાદી જાહેર કરીને સાઉદીની ‘સમરેફ રિફાઈનરી’, યુએઈના ‘અલ હાસન ગેસ ક્ષેત્ર’ અને કતારના ‘રાસ લફાન રિફાઈનરી’ ને પોતાના ‘વાજબી લક્ષ્યો’ (Legitimate Targets) જાહેર કર્યા છે.
વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ભડકો: $110 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યા ભાવ
આ યુદ્ધની સૌથી મોટી અને તાત્કાલિક અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર પર જોવા મળી છે. મધ્ય પૂર્વમાં સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાના ડરથી કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં એકાએક 6% થી વધુનો ઉછાળો આવ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમત 110 ડોલર પ્રતિ બેરલ ને વટાવી ગઈ છે. જો આ સંઘર્ષ વધુ લાંબો ચાલે અને ઈરાન ખરેખર સાઉદી કે યુએઈના તેલ કુવાઓ પર મોટા હુમલા કરે, તો વિશ્વમાં ઉર્જા સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. ભારત જેવા દેશો, જેઓ પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું તેલ અખાતી દેશોમાંથી આયાત કરે છે, તેમના માટે મોંઘવારી વધવાનું જોખમ વધી ગયું છે. શેરબજારોમાં પણ આ અનિશ્ચિતતાને કારણે મોટો કડાકો જોવા મળ્યો છે.
ભૌગોલિક રાજનીતિમાં નવો વળાંક: મિત્ર દેશોની ચિંતા વધી
આ ઘટનાએ અખાતી દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોને પણ કસોટી પર મૂક્યા છે. કતારે આ હુમલા માટે સીધો ઈઝરાયેલને દોષી ઠેરવ્યો છે, જ્યારે અમેરિકાની ભૂમિકા અંગે મૌન સેવ્યું છે. બીજી તરફ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને સાઉદી અરેબિયા પોતાની સુરક્ષાને લઈને સતર્ક થઈ ગયા છે. ઈરાનનો દાવો છે કે આ દેશો અમેરિકા અને ઈઝરાયેલને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ પૂરો પાડે છે, તેથી તેઓ પણ હવે યુદ્ધનો ભાગ છે. ઈઝરાયેલમાં પણ ઈરાની હુમલાને કારણે તેલ અવીવના એરપોર્ટ પર ઉભેલા ખાનગી વિમાનોને નુકસાન થયું હોવાના અહેવાલ છે. વિશ્વ સમુદાય હવે આશા રાખી રહ્યો છે કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને અન્ય મોટી શક્તિઓ દખલગીરી કરીને આ સ્થિતિને શાંત પાડે, અન્યથા ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાતા વાર નહીં લાગે.
