નવરાત્રિના 9 દિવસ અને 9 વિશેષ ભોગ, જાણો કયા દિવસે શું અર્પણ કરવાથી માતાજી થશે પ્રસન્ન
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં કહેવાયું છે કે ‘યત્ર નાર્યસ્તુ પૂજ્યન્તે રમન્તે તત્ર દેવતાઃ’ (જ્યાં નારીની પૂજા થાય છે, ત્યાં દેવતાઓ નિવાસ કરે છે), પરંતુ નવરાત્રિ દરમિયાન આ ઉક્તિનું સૌથી જીવંત સ્વરૂપ આપણને કન્યા પૂજનમાં જોવા મળે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, 2 થી 9 વર્ષની વયની કન્યાઓને સાક્ષાત્ મા દુર્ગાનું પ્રતિબિંબ માનવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ કે કન્યા પૂજન વિના નવરાત્રિની સાધના શા માટે અધૂરી ગણાય છે અને તેની પાછળ કયા શાસ્ત્રીય રહસ્યો છુપાયેલા છે.
કન્યા પૂજનનું મહત્વ: શ્રદ્ધા અને સામર્થ્યનો સંગમ
શ્રીમદ્ દેવી ભાગવત મહાપુરાણમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે કઠિન તપસ્યા કે મોટા અનુષ્ઠાનોથી માતાજી એટલા પ્રસન્ન નથી થતા, જેટલા શ્રદ્ધાપૂર્વક કરેલા કન્યા પૂજનથી થાય છે. નવરાત્રિમાં કન્યાઓને ઘરે બોલાવીને તેમના ચરણ પખાળવા, તેમને ભોજન કરાવવું અને ભેટ આપવી એ ભક્તના અહંકારને ઓગાળવાનો એક માર્ગ છે.
પૂજાની વિધિ: ઘણા લોકો સપ્તમી, અષ્ટમી કે નવમીના દિવસે સામૂહિક રીતે કન્યા પૂજન કરે છે, જ્યારે કેટલાક ભક્તો પડવા (પ્રતિપદા) થી જ દરરોજ એક કન્યાનું પૂજન કરે છે. શાસ્ત્રો મુજબ, જો તમારી શક્તિ હોય તો તમે કન્યાઓની સંખ્યા વધારી પણ શકો છો. પરંતુ યાદ રાખવું કે, પૂજાનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર પોતાનો લાભ નહીં પણ ‘સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ’ એટલે કે સૌના કલ્યાણની ભાવના હોવી જોઈએ. તમે જેટલી નિઃસ્વાર્થ ભાવે નાની કન્યાઓની સેવા કરશો, દેવીની કૃપા તેટલી જ વધુ પ્રાપ્ત થશે.
વય અનુસાર કન્યાઓના સ્વરૂપ અને મળતા વરદાન
શું તમે જાણો છો કે શાસ્ત્રોમાં 2 થી 9 વર્ષ સુધીની દરેક વયની કન્યાનું એક વિશિષ્ટ નામ અને મહત્વ બતાવવામાં આવ્યું છે? શ્રીમદ્ દેવી ભાગવત મુજબ, અલગ-અલગ વયની કન્યાનું પૂજન અલગ-અલગ ફળ આપે છે:
-
2 વર્ષની કન્યા (કુમારી): તેમને ‘કુમારી’ કહેવામાં આવે છે. તેમની પૂજા કરવાથી ઘરની દરિદ્રતા દૂર થાય છે અને સાધકના આયુષ્ય તથા બળમાં વધારો થાય છે.
-
3 વર્ષની કન્યા (ત્રિમૂર્તિ): તેમને ‘ત્રિમૂર્તિ’ માનવામાં આવે છે. તેમની પૂજાથી ધર્મ, અર્થ અને કામ (ઈચ્છાઓની પૂર્તિ) નું વરદાન મળે છે અને પરિવારમાં સુખ-શાંતિ આવે છે.
-
4 વર્ષની કન્યા (કલ્યાણી): તેમને ‘કલ્યાણી’ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમની સેવા કરવાથી વિદ્યા, વિજય અને જીવનના સુખોની પ્રાપ્તિ થાય છે.
-
5 વર્ષની કન્યા (કાલિકા): આ ‘કાલિકા’નું રૂપ છે. તેમની પૂજા કરવાથી શત્રુઓનો ભય સમાપ્ત થાય છે અને આત્મવિશ્વાસ વધે છે.
-
6 વર્ષની કન્યા (ચંડિકા): તેમને ‘ચંડિકા’ કહેવામાં આવે છે. તેમની પૂજાથી ધન-ધાન્ય અને ઐશ્વર્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
-
7 વર્ષની કન્યા (શામ્ભવી): તેમને ‘શામ્ભવી’ માનવામાં આવે છે. તેમની પૂજાથી મોટા દુઃખ દૂર થાય છે અને વિવાદોમાં વિજય મળે છે.
-
8 વર્ષની કન્યા (દુર્ગા): સાક્ષાત્ ‘દુર્ગા’ સ્વરૂપ. તેમની પૂજાથી માત્ર સાંસારિક સુખ જ નહીં, પણ આધ્યાત્મિક ઉન્નતિનો માર્ગ પણ ખુલે છે.
-
9 વર્ષની કન્યા (સુભદ્રા): તેમને ‘સુભદ્રા’ કહેવામાં આવે છે. તેમની પૂજાથી જીવનની તમામ અટકેલી મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
તિથિ અનુસાર દેવીનો ભોગ: કયા દિવસે શું અર્પણ કરવું?
તિથિ અનુસાર દેવીનો ભોગ: કયા દિવસે શું અર્પણ કરવું?નવરાત્રિના નવ દિવસોમાં માતાજીને તેમની પસંદગીનો ભોગ લગાવવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે:
-
પડવો (પ્રતિપદા): શુદ્ધ દેશી ઘીનો ભોગ લગાવો, તેનાથી રોગોમાંથી મુક્તિ મળે છે.
-
બીજ (દ્વિતીયા): સાકર અર્પણ કરો, તેનાથી લાંબુ આયુષ્ય મળે છે.
-
ત્રીજ (તૃતીયા): દૂધનો ભોગ લગાવો, જે દુઃખોમાંથી છુટકારો અપાવે છે.
-
ચોથ (ચતુર્થી): માલપુઆ ચઢાવો, તેનાથી આવતી આફતોથી રક્ષા થાય છે.
-
પાંચમ (પંચમી): કેળા અર્પણ કરો, તેનાથી બુદ્ધિ અને જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ થાય છે.
-
છઠ (ષષ્ઠી): મધનો ભોગ લગાવો, તેનાથી વ્યક્તિત્વમાં નિખાર આવે છે.
-
સાતમ (સપ્તમી): ગોળનો ભોગ લગાવો, તેનાથી માનસિક તણાવ અને શોકમાંથી મુક્તિ મળે છે.
-
આઠમ (અષ્ટમી): નારિયેળ અર્પણ કરો, આ મનની શાંતિ અને સંતાન સુખ માટે ઉત્તમ છે.
-
નોમ (નવમી): ધાણી (મખાણા કે ખીલ) ચઢાવો, તેનાથી પરલોકમાં પણ સુખ મળે છે.
કન્યા પૂજન માત્ર પરંપરા નહીં, સંસ્કાર છે
ચૈત્ર નવરાત્રિની આ પવિત્ર પરંપરા આપણને યાદ અપાવે છે કે સમાજમાં દીકરીઓનું સ્થાન કેટલું ઊંચું છે. જ્યારે આપણે એક નાની બાળકીની સામે નમીને તેના ચરણ સ્પર્શ કરીએ છીએ, ત્યારે તે આપણા અંદરના અભિમાનનો નાશ કરે છે. કન્યા પૂજનનો વાસ્તવિક લાભ ત્યારે જ છે જ્યારે આપણે વર્ષના બાકીના 356 દિવસ પણ સ્ત્રીઓ અને બાળકીઓનું એટલું જ સન્માન કરીએ.
સાચા મન અને પૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે કરવામાં આવેલું આ પૂજન તમારા જીવનમાં સકારાત્મકતા, સુખ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે. માતાજીની અસીમ કૃપા તમારા અને તમારા પરિવાર પર બની રહે.
