ગરમીમાં AC વાપરો છો? સાવધાન! અચાનક એસી રૂમની બહાર નીકળવાની આ ભૂલ તમને બીમાર પાડી શકે છે.
જ્યારે બહારનું તાપમાન 40-42 ડિગ્રી હોય અને આપણે 20-22 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વાળા એસી રૂમમાં બેઠા હોઈએ, ત્યારે આપણું શરીર તે ઠંડા વાતાવરણને અનુકૂળ થઈ જાય છે. પરંતુ જેવું આપણે રૂમની બહાર નીકળીએ છીએ, ત્યારે ગરમ હવાના સંપર્કમાં આવતા જ શરીરના તાપમાન નિયંત્રણ તંત્ર (Thermoregulation system) પર ભારે દબાણ આવે છે. આ અચાનક ફેરફારને કારણે રક્તવાહિનીઓ સંકોચાઈ કે ફૂલી શકે છે, જે માથાના દુખાવા અને સુસ્તીનું મુખ્ય કારણ બને છે.
આરએમએલ હોસ્પિટલના મેડિસિન વિભાગના ડાયરેક્ટર પ્રોફેસર ડો. સુભાષ ગિરિ જણાવે છે કે, AC માં લાંબો સમય રહેવાથી શરીર ઠંડા તાપમાનનું આદિ થઈ જાય છે. જ્યારે અચાનક બહારની ગરમ હવા લાગે છે, ત્યારે શરીરને તાપમાનમાં ફેરફાર સાથે તાલમેલ બેસાડવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આ સિવાય આંખોમાં ભારેપણું, નાક બંધ થવું, ગળામાં શુષ્કતા અને શરીરમાં હળવી નબળાઈ જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે છે જેને લોકો ઘણીવાર અવગણતા હોય છે.
શરીરમાં ડિહાઈડ્રેશન અને શુષ્ક હવાની અસર: માત્ર ગરમી જ નહીં, ભેજ પણ છે કારણ
એસી માત્ર હવાને ઠંડી નથી કરતું, પણ તે હવામાંથી ભેજને પણ ખેંચી લે છે. એસીની હવા અત્યંત શુષ્ક (Dry Air) હોય છે. જ્યારે આપણે લાંબો સમય એસીમાં બેસીએ છીએ, ત્યારે આ શુષ્ક હવા આપણા શરીરના ભેજને પણ સોષી લે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે શરીરમાં ડિહાઈડ્રેશન (પાણીની અછત) થાય છે. ડિહાઈડ્રેશનના કારણે લોહીનું પરિભ્રમણ ધીમું પડી શકે છે, જેનાથી થાક અને માથાનો દુખાવો વધે છે.
આ શુષ્ક હવા આપણા નાક અને ગળાના મ્યુકસ મેમ્બ્રેનને પણ સૂકવી નાખે છે. પરિણામે, એસીમાંથી બહાર નીકળતા જ નાક બંધ થઈ જવું અથવા ગળામાં ખંજવાળ આવવી જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. જો એસીના ફિલ્ટર સમયસર સાફ ન કરવામાં આવે, તો તેમાં જમા થયેલી ધૂળ અને એલર્જી પેદા કરતા કણો પણ શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં જાય છે, જે નબળાઈ અને એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ વધારે છે.
બચવાના સરળ ઉપાયો: એસીનો સ્માર્ટ વપરાશ અને હાઈડ્રેશન
આ સમસ્યાઓથી બચવા માટે તમારે એસી છોડવાની જરૂર નથી, પણ તેના વપરાશની પદ્ધતિમાં થોડો ફેરફાર કરવાની જરૂર છે. નિષ્ણાતો નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપે છે:
-
તાપમાનનું સંતુલન: એસીનું તાપમાન હંમેશા 24 થી 26 ડિગ્રી સેલ્સિયસની વચ્ચે રાખો. આ તાપમાન માનવ શરીર માટે આરામદાયક છે અને બહારના તાપમાન સાથેનો તફાવત બહુ મોટો રહેતો નથી.
-
પાણીનો પુષ્કળ વપરાશ: એસીમાં હોવ ત્યારે તરસ ન લાગે તો પણ નિયમિત અંતરે પાણી પીતા રહો. હાઈડ્રેટેડ રહેવાથી ડિહાઈડ્રેશનને કારણે થતો માથાનો દુખાવો ટાળી શકાય છે.
-
બહાર નીકળતા પહેલા સાવધાની: એસી રૂમમાંથી સીધા જ બહાર કડાકા ભડાકા તડકામાં ન જાવ. બહાર નીકળવાના 5-10 મિનિટ પહેલા એસી બંધ કરી દો અથવા તેનું તાપમાન વધારી દો, જેથી તમારું શરીર સામાન્ય તાપમાન સાથે એડજસ્ટ થઈ શકે.
-
એસીની સફાઈ: દર 15 દિવસે એસીના ફિલ્ટર સાફ કરો જેથી બેક્ટેરિયા અને ધૂળના કણોથી બચી શકાય.
ત્વચા, આંખો અને ઇમ્યુનિટી પર થતી લાંબા ગાળાની અસરો
એસીનો વધુ પડતો ઉપયોગ માત્ર તાત્કાલિક માથાનો દુખાવો જ નહીં, પણ લાંબા ગાળે ત્વચા અને શ્વાસને લગતી બીમારીઓ પણ નોતરી શકે છે. લાંબો સમય ઠંડી હવામાં રહેવાથી ત્વચા પોતાની કુદરતી ચમક ગુમાવે છે અને ડ્રાય થઈ જાય છે. આંખોમાં બળતરા કે ‘ડ્રાય આઈ સિન્ડ્રોમ’ ની સમસ્યા પણ એસીના વધુ પડતા ઉપયોગથી થાય છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, જે લોકો 24 કલાક એસીમાં રહે છે તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) પર પણ અસર પડે છે. કુદરતી હવા અને સૂર્યપ્રકાશના અભાવે શરીર નબળું પડે છે અને વારંવાર શરદી-જુકામ જેવી સમસ્યાઓ થવા લાગે છે. તેથી, એસીનો ઉપયોગ સંતુલિત રીતે કરવો જોઈએ. બારી-બારણાં ખોલીને કુદરતી હવાની અવરજવર થવા દેવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
જો તમને એસીમાંથી બહાર નીકળતા વારંવાર ગંભીર માથાનો દુખાવો કે થાક અનુભવાતો હોય, તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણવાને બદલે એકવાર ડોક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. નાની સાવચેતી તમને ઉનાળામાં સ્વસ્થ અને તાજગીભર્યા રાખી શકે છે.
