યુદ્ધ કે શાંતિ? મધ્ય પૂર્વમાં સૈન્ય હિલચાલ અને રાજદ્વારી વાટાઘાટો વચ્ચે ફસાયેલું ઓઈલ માર્કેટ.
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ અત્યારે એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં દુનિયાભરના દેશો અને બજારોની શ્વાસ અધ્ધર છે. એકતરફ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પડદા પાછળ ચાલી રહેલી રાજદ્વારી વાટાઘાટો અને સંભવિત ‘એક મહિનાના સીઝફાયર’ (યુદ્ધવિરામ) ના અહેવાલોએ વૈશ્વિક બજારમાં આશાનું કિરણ જગાવ્યું છે. આ જ કારણ છે કે કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં એકાએક ૬% નો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. રોકાણકારોને અત્યારે એવી આશા છે કે જો મુત્સદ્દીગીરી સફળ રહેશે તો તેલના પુરવઠામાં કોઈ અવરોધ નહીં આવે, જેના કારણે અમેરિકી કાચું તેલ (WTI) ૮૮ ડોલર અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ ૯૫ ડોલરની નીચે સરકી ગયું છે. ભારત જેવા દેશો માટે, જે પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું તેલ આયાત કરે છે, આ ઘટાડો મોંઘવારીમાં રાહતની આશા લઈને આવ્યો છે.
શાંતિની વાતો અને સૈન્ય જમાવટ વચ્ચેનો વિરોધાભાસ
જોકે, આ તેલના ભાવમાં આવેલો ઘટાડો અત્યારે ‘કાચની મૂર્તિ’ જેવો નાજુક છે, કારણ કે જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહી છે. એકતરફ અમેરિકા સંઘર્ષ રોકવા માટે ઈરાન પર કૂટનીતિક દબાણ બનાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ આ જ વિસ્તારમાં હજારો વધારાના અમેરિકી સૈનિકોની તૈનાતીના સમાચાર પણ સામે આવ્યા છે. આ એક એવો વિરોધાભાસ છે જે બજારમાં ભારે મૂંઝવણ પેદા કરી રહ્યો છે. જો ખરેખર શાંતિની કોશિશ ચાલી રહી હોય, તો આટલી મોટી સૈન્ય હિલચાલ શા માટે? નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ‘દબાણ સાથેની વાટાઘાટો’ છે, જ્યાં અમેરિકા ઈરાનને એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે જો તે શાંતિના રસ્તે નહીં આવે, તો સૈન્ય કાર્યવાહીનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો છે. આ તણાવપૂર્ણ સ્થિતિને કારણે તેલના ભાવ ગમે ત્યારે ફરીથી આસમાને પહોંચી શકે છે.
ઈઝરાયેલનો મક્કમ નિર્ધાર અને સીઝફાયર પર શંકા
આ સમગ્ર વિવાદનું સૌથી કેન્દ્રીય બિંદુ ઈઝરાયેલ છે, જે અત્યારે પીછેહઠ કરવાના મૂડમાં જરાય જણાતું નથી. ઈઝરાયેલના નેતાઓએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે તેમનું સૈન્ય અભિયાન લક્ષ્યાંકો પૂરા ન થાય ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે ઈઝરાયેલને સૂચિત સીઝફાયર પ્લાન પર બહુ ભરોસો નથી. તેમને લાગે છે કે ઈરાન આ સમયનો ઉપયોગ માત્ર પોતાની તાકાત ફરીથી ભેગી કરવા માટે કરશે. જ્યારે કોઈ એક પક્ષને મધ્યસ્થી પર વિશ્વાસ ન હોય, ત્યારે શાંતિની શક્યતાઓ ધૂંધળી બની જાય છે. ઈઝરાયેલની આ આક્રમકતા તેલના બજાર માટે ‘ટાઈમ બોમ્બ’ જેવી છે, જે ગમે ત્યારે ભાવને ઉછાળી શકે છે.
શું તેલ હજુ સસ્તું થશે કે મોંઘા ભાવની તૈયારી રાખવી?
આગામી દિવસોમાં તેલના ભાવની દિશા સંપૂર્ણપણે વાટાઘાટોના પરિણામ પર નિર્ભર છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ એક મહિનાનો યુદ્ધવિરામ સફળતાપૂર્વક અમલી બને છે, તો આપણે કાચા તેલના ભાવમાં હજુ પણ મોટો ઘટાડો જોઈ શકીએ છીએ, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે બૂસ્ટર ડોઝ સમાન સાબિત થશે. પરંતુ, જો સરહદો પર હિલચાલ વધી અને વાતચીત નિષ્ફળ ગઈ, તો તેલનો પુરવઠો ખોરવાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તેલના ભાવ ૧૦૦ ડોલરની સપાટી વટાવી શકે છે, જેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા અને મોંઘવારી પર પડશે. અત્યારે સ્થિતિ ‘રાત થોડી ને વેશ ઝાઝા’ જેવી છે, જ્યાં દરેક સમાચાર બજારનું નસીબ બદલી રહ્યા છે.
