રસાયણમુક્ત ખેતી તરફ ભારતનું મોટું પગલું, બીજામૃત-જીવામૃતથી આત્મનિર્ભર ખેડૂત બનાવવાની દિશામાં પ્રયાસ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ દેશના ખેડૂતોને ખેતીને રસાયણમુક્ત બનાવી પ્રકૃતિની પ્રયોગશાળા સાથે જોડવા માટે આહવાન કર્યું છે. પ્રાકૃતિક ખેતી એ કોઈ રાસાયણિક ખાતર કે દવા પર આધારિત નથી, જેના કારણે ખેડૂતોનો ખેતી ખર્ચ શૂન્ય થઈ જાય છે. આ પદ્ધતિ માત્ર જમીનની ફળદ્રુપતા જ નથી જાળવતી, પરંતુ જળ અને પર્યાવરણનું પણ રક્ષણ કરે છે. આ ખેતી દ્વારા દેશી ગાયનું જતન થાય છે અને લોકોને શુદ્ધ, આરોગ્યપ્રદ અનાજ મળે છે. ખેડૂતોને તેમની કુદરતી પેદાશોના સારા ભાવ મળતા તેઓ આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર બને છે અને તેમનું જીવનધોરણ ઊંચું આવે છે.
બીજામૃત તૈયાર કરવાની રીત અને તેનાથી બિયારણનું રક્ષણ
પ્રાકૃતિક ખેતીમાં ‘બીજામૃત’ એ બિયારણને પટ આપવા માટેનું શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે. તેને તૈયાર કરવા માટે ૫ લીટર દેશી ગાયનું ગૌમૂત્ર, ૫ કિલો છાણ, ૫૦ ગ્રામ ચૂનો અને એક મુઠ્ઠી વડ કે અન્ય મોટા ઝાડ નીચેની માટીને ૨૦ લીટર પાણીમાં ભેળવવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને ૨૪ કલાક રાખ્યા બાદ ૧૦૦ કિલો બિયારણને પટ આપવા માટે વાપરી શકાય છે. બીજામૃતના ઉપયોગથી છોડના મૂળમાં ફૂગ કે અન્ય રોગો લાગતા નથી અને રોપાઓનો વિકાસ ખૂબ જ મજબૂત થાય છે, જે ખેતીના પાયાને મજબૂત બનાવે છે.
જીવામૃતનું નિર્માણ અને પાકને પોષણ આપવાની પદ્ધતિ
પાકને પોષણ આપવા માટે ‘જીવામૃત’ એક જાદુઈ પ્રવાહી ખાતર જેવું કામ કરે છે. તે બનાવવા માટે ૧૦ લીટર ગૌમૂત્ર, ૧૦ કિલો તાજું છાણ, ૧ કિલો ગોળ, ૧ કિલો કઠોળનો લોટ અને એક મુઠ્ઠી માટીને ૨૦૦ લીટર પાણીમાં ભેળવી પ્લાસ્ટિકના ડ્રમમાં ભરવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને સવાર-સાંજ લાકડીથી હલાવીને શિયાળામાં એક અઠવાડિયું અને ઉનાળામાં બે-ત્રણ દિવસમાં તૈયાર કરી શકાય છે. તૈયાર થયેલા ૨૦૦ લીટર જીવામૃતને એક એકર જમીનમાં પિયતના પાણી સાથે અથવા ડ્રિપ દ્વારા આપી શકાય છે, જે જમીનમાં અસંખ્ય ઉપયોગી સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ પેદા કરે છે.
ઘન જીવામૃત દ્વારા જમીનની ફળદ્રુપતામાં કાયમી વધારો
લાંબા સમય સુધી ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવું ખાતર બનાવવા માટે ‘ઘન જીવામૃત’ ઉત્તમ છે. આ માટે ૨૦૦ કિલો સુકવેલા અને ચાળેલા છાણને ૨૦૦ લીટર તૈયાર જીવામૃત સાથે બરાબર ભેળવવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને ૪૮ કલાક છાંયડામાં ઢગલો કરી રાખ્યા બાદ પાતળા સ્તરમાં સુકવવામાં આવે છે. એકવાર સંપૂર્ણ સુકાઈ ગયા પછી આ ખાતરનો ભૂકો કરીને તેને એક વર્ષ સુધી સંગ્રહ કરી શકાય છે. ઘન જીવામૃત જમીનની ભેજ સંગ્રહ શક્તિ વધારે છે અને છોડને જરૂરી એવા તમામ પોષક તત્વો કુદરતી રીતે પૂરા પાડે છે, જે ખેતીને ખરા અર્થમાં નફાકારક બનાવે છે.
