સવારે ચહેરા પર સોજો દેખાય છે? સાવધાન! આ સામાન્ય થાક નહીં પણ કિડનીની બીમારીનો હોઈ શકે છે સંકેત

સવારે ચહેરો ફૂલેલો દેખાય છે? સાવધાન, આ માત્ર ઊંઘની કમી નહીં પણ કિડનીની સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે

ઘણીવાર એવું બને છે કે જ્યારે આપણે સવારે અરીસામાં આપણો ચહેરો જોઈએ છીએ, ત્યારે તે થોડો સોજેલો અથવા ફૂલેલો દેખાય છે. મોટાભાગના લોકો તેને રાત્રે મોડા સુધી જાગવા, ઊંઘ પૂરી ન થવા અથવા ખોટી રીતે સૂવાને કારણે થયેલી સામાન્ય અસર માનીને અવગણતા હોય છે. પરંતુ, જો આ સમસ્યા તમને રોજબરોજ સતાવી રહી હોય, તો તે શરીરની અંદર છુપાયેલી કોઈ ગંભીર બીમારી, ખાસ કરીને કિડની (મૂત્રપિંડ) ની સમસ્યા તરફ ઈશારો કરી શકે છે.

શું છે આ ‘સવારનો સોજો’?

શારદા હોસ્પિટલના ઇન્ટરનલ મેડિસિન વિભાગના નિષ્ણાતો જણાવે છે કે આપણે સામાન્ય રીતે કિડનીની બીમારીને માત્ર પેશાબમાં આવતા ફેરફારો સાથે જોડીએ છીએ, પરંતુ વાસ્તવમાં કિડનીની તબિયત બગડવાની અસર શરીરના અન્ય અંગો પર પણ દેખાય છે. સવારના સમયે આંખોની આસપાસ જે સોજો જોવા મળે છે, તેને તબીબી ભાષામાં ‘પેરીઓર્બિટલ પફીનેસ’ (Periorbital Puffiness) કહેવામાં આવે છે. આ સોજો ત્યારે આવે છે જ્યારે કિડની લોહીને બરાબર ફિલ્ટર કરી શકતી નથી અને પ્રોટીન પેશાબ વાટે બહાર નીકળવા લાગે છે.

ચહેરો અને આંખો ફૂલવાનું મુખ્ય કારણ: પ્રોટીન લીકેજ

આપણી કિડનીમાં લોહીને સાફ કરવા માટે નાની ફિલ્ટરિંગ યુનિટ્સ હોય છે. જ્યારે આ યુનિટ્સ ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે, ત્યારે લોહીમાં રહેલું એક ખાસ પ્રોટીન, જેને ‘એલ્બ્યુમિન’ (Albumin) કહેવાય છે, તે પેશાબ વાટે શરીરમાંથી બહાર નીકળવા લાગે છે. એલ્બ્યુમિનનું મુખ્ય કામ રક્તવાહિનીઓમાં પ્રવાહી (ફ્લુઈડ) ને જાળવી રાખવાનું છે. જ્યારે આ પ્રોટીનની ઉણપ સર્જાય, ત્યારે લોહીનું પ્રવાહી રક્તવાહિનીઓમાંથી બહાર નીકળીને શરીરના પોચા સ્નાયુઓ (Tissues) માં જમા થવા લાગે છે.

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

સૂવાની સ્થિતિ અને સોજાનો સંબંધ

તમે નોંધ્યું હશે કે સવારે ચહેરો વધુ સોજેલો લાગે છે, પરંતુ જેમ જેમ દિવસ પસાર થાય તેમ તેમ તે ઓછો થઈ જાય છે. આની પાછળ એક વૈજ્ઞાનિક કારણ છે. જ્યારે આપણે રાત્રે સીધા સૂઈએ છીએ, ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે શરીરનું વધારાનું પ્રવાહી ચહેરાના પોચા સ્નાયુઓમાં, ખાસ કરીને આંખોની આસપાસ જમા થાય છે. જ્યારે આપણે ઉઠીએ છીએ અને હરતા-ફરતા થઈએ છીએ, ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ તે પ્રવાહીને નીચેની તરફ ખેંચે છે, જેના કારણે ચહેરાનો સોજો ઓછો થઈ જાય છે અને તે પગ અથવા પંજામાં જમા થવા લાગે છે. આથી જ કિડનીના દર્દીઓને ઘણીવાર સાંજના સમયે પગમાં સોજા આવવાની ફરિયાદ રહે છે.

અન્ય કયા કારણો હોઈ શકે?

ચહેરા પર સોજો આવવા માટે માત્ર કિડની જ જવાબદાર હોય તેવું હંમેશા જરૂરી નથી. અન્ય કેટલાક કારણો પણ હોઈ શકે છે:

• વધુ પડતું મીઠું (Sodium): રાત્રે સોડિયમયુક્ત ખોરાક ખાવાથી શરીરમાં પાણી ભરાઈ રહે છે (Water Retention).
• એલર્જી: કોઈ ખાસ વસ્તુ કે ધૂળની એલર્જીને કારણે પણ આંખો સૂજી શકે છે.
• ડિહાઈડ્રેશન: શરીરમાં પાણીની કમી હોય ત્યારે શરીર પાણી બચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, જેનાથી સોજો આવે છે.
• થાઈરોઈડ: થાઈરોઈડ ગ્રંથિમાં અસંતુલન હોવાને કારણે પણ ચહેરા પર પફીનેસ આવી શકે છે.

ક્યારે ચિંતા કરવી?

જો ચહેરાના સોજાની સાથે નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણ દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વગર ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:

1. પેશાબમાં ફીણ આવવા (જે પ્રોટીન લોસની નિશાની છે).
2. પગના ટખના (Ankles) માં સોજો આવવો.
3. સતત થાક અને નબળાઈ અનુભવવી.
4. બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક વધારો થવો.
5. પેશાબના પ્રમાણમાં ઘટાડો થવો.

ખાસ કરીને જેમને ડાયાબિટીસ હોય, હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા હોય અથવા પરિવારમાં કિડનીની બીમારીનો ઈતિહાસ હોય, તેમણે આ લક્ષણોને ક્યારેય હળવાશથી ન લેવા જોઈએ.