ઈરાન યુદ્ધમાં અમેરિકાને ‘સાથી’ દેશોનો જ ધોકો: ૪ દેશોએ લશ્કરી વિમાનો રોક્યા; ટ્રમ્પ અને નાટો વચ્ચે તિરાડ
આજે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ ના રોજ પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના નગારા વાગી રહ્યા છે, પરંતુ આ વખતે અમેરિકા માટે રસ્તો ધાર્યા કરતા વધુ કઠિન સાબિત થઈ રહ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાન પર ચોતરફ દબાણ લાવવા માંગે છે, પરંતુ તેમના પરંપરાગત સાથી દેશોએ જ તેમને અધવચ્ચે છોડી દીધા છે.
મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં વધતા જતાં તણાવ અને ઈરાન સામેના સંભવિત યુદ્ધ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને મોટો આંચકો લાગ્યો છે. અત્યાર સુધી અમેરિકાના દરેક પગલામાં સાથ આપતા યુરોપિયન સાથી દેશોએ આ વખતે પીછેહઠ કરી છે. ફ્રાન્સ, ઈટાલી અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા દેશોએ અમેરિકન લશ્કરી વિમાનોને પોતાના હવાઈ ક્ષેત્ર (Airspace) નો ઉપયોગ કરવાની મનાઈ ફરમાવી દીધી છે.
ટ્રમ્પની વ્યૂહાત્મક યોજનાઓ ખોરવાઈ
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ ઈરાન પર ભીંસ વધારવા માટે યુરોપિયન થાણાઓનો ઉપયોગ કરવા ઈચ્છતા હતા, પરંતુ સાથી દેશોના ઈનકારથી યુએસ પેન્ટાગોનની ગણતરીઓ ઊંધી વળી છે. આ દેશોનું માનવું છે કે ઈરાન સાથેના સીધા સંઘર્ષમાં જોડાવાથી તેમના પોતાના દેશોની સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર પર જોખમ આવી શકે છે. ખાસ કરીને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડે પોતાની તટસ્થતા જાળવી રાખવાની પરંપરા મુજબ અમેરિકી વિમાનોને ઉતરાણ કરવાની મંજૂરી આપી નથી.
બ્રિટનનું વલણ: “સંરક્ષણ કરીશું, યુદ્ધ નહીં”
અમેરિકાના સૌથી નજીકના સાથી ગણાતા યુનાઇટેડ કિંગડમે (UK) પણ આ વખતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ઈરાન વિરુદ્ધના સીધા યુદ્ધમાં ભાગ લેશે નહીં. જોકે, બ્રિટને આ ક્ષેત્રમાં પોતાના હિતો અને નાગરિકોના રક્ષણ માટે વધારાના દળો અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૈનાત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. બ્રિટિશ સરકારનું કહેવું છે કે તેમનો હેતુ પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવાનો છે, કોઈ નવા યુદ્ધમાં કૂદવાનો નહીં.
ટ્રમ્પનો આકરો મિજાજ: “ભવિષ્યમાં મદદની અપેક્ષા ન રાખતા”
સાથી દેશોના આ વલણથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અત્યંત નારાજ દેખાય છે. તેમણે આકરા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે, “જ્યારે આ દેશોને ભવિષ્યમાં અમેરિકાની જરૂર પડશે, ત્યારે અમેરિકા પણ તેમને ટેકો આપવા માટે બંધાયેલું રહેશે નહીં.” ટ્રમ્પે નાટો (NATO) સાથીઓને બે ટૂંક વાત કરી છે કે કાં તો તેઓ અમેરિકા પાસેથી ATF (Aviation Turbine Fuel) ખરીદે અથવા હોર્મુઝની ખાડીમાંથી જોખમી આયાત ચાલુ રાખે.
શું છે વિવાદનું મૂળ?
ભૂ-રાજકીય નિષ્ણાતોના મતે, આ સંઘર્ષમાં દરેક દેશની પ્રાથમિકતાઓ અલગ છે. અમેરિકા ઈરાનને પરમાણુ હથિયારથી રોકવા માંગે છે, જ્યારે યુરોપિયન દેશો ઊર્જા સંકટ અને શરણાર્થીઓની સમસ્યાથી ડરી રહ્યા છે. યુએસ ડિફેન્સ સેક્રેટરીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન સાથેનું યુદ્ધ માત્ર રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની શરતો પર જ સમાપ્ત થશે, પરંતુ સાથીઓના અભાવે આ શરતો મનવાવી ટ્રમ્પ માટે પડકારજનક રહેશે.
૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ આ ઘટનાક્રમ સાબિત કરે છે કે વૈશ્વિક રાજનીતિના સમીકરણો બદલાઈ રહ્યા છે. નાટોના સભ્યો હોવા છતાં, રાષ્ટ્રીય હિતો હવે વૈશ્વિક જોડાણો પર હાવી થઈ રહ્યા છે. શું ટ્રમ્પ એકલા હાથે ઈરાનને નમાવી શકશે? તે જોવું હવે રસપ્રદ રહેશે.
