સાવધાન! તમારા PAN કાર્ડ પર કોઈએ લોન તો નથી લીધી ને? આ રીતે 2 મિનિટમાં ચેક કરો
આજના ‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા’ ના યુગમાં જ્યાં બેંકિંગના કામો ખૂબ જ સરળ બની ગયા છે, ત્યાં સાયબર અપરાધીઓ માટે છેતરપિંડીના નવા રસ્તાઓ પણ ખૂલી ગયા છે. છેલ્લા કેટલાક સમયમાં PAN (પરમેનન્ટ એકાઉન્ટ નંબર) કાર્ડના આધારે નકલી લોન લેવાના કિસ્સાઓમાં ભયજનક ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. કલ્પના કરો કે, તમે ક્યારેય કોઈ બેંકનું પગથિયું ચઢ્યા નથી, કોઈ ફોર્મ ભર્યું નથી, પણ અચાનક એક દિવસ ખબર પડે કે તમારા નામે લાખો રૂપિયાનું દેવું બોલે છે! આ કોઈ ડરામણું સપનું નથી, પરંતુ એક કડવી વાસ્તવિકતા છે જે ઘણા નિર્દોષ લોકો સાથે બની રહી છે.
કેવી રીતે રચાય છે નકલી લોનનું ષડયંત્ર?
મોટાભાગના લોકો એવું માને છે કે માત્ર પાન કાર્ડ નંબરથી કોઈ લોન કેવી રીતે લઈ શકે? વાસ્તવમાં ઠગ માત્ર એક નંબર પર નિર્ભર નથી રહેતા, તેઓ તમારી એક આખી ‘ડિજિટલ ઓળખ’ (Digital Identity) ચોરી લે છે. આ માટે તેઓ નીચે મુજબના સ્તરે કામ કરે છે:
-
ડેટાની ચોરી: સાયબર ઠગ ઘણીવાર ડાર્ક વેબ, ડેટા લીક અથવા અસુરક્ષિત વેબસાઇટ્સ પરથી તમારો પર્સનલ ડેટા ખરીદે છે. જેમાં તમારું નામ, પિતાનું નામ, જન્મતારીખ અને પાન નંબર જેવી વિગતો હોય છે.
-
આધાર અને અન્ય વિગતો: પાન કાર્ડની સાથે અપરાધીઓ તમારા આધાર અને મોબાઈલ નંબરની વિગતો પણ મેળવી લે છે. ઘણીવાર નકલી સિમ કાર્ડના ઉપયોગ દ્વારા તેઓ તમારા નામે ડિજિટલ કેવાયસી (KYC) પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી લે છે.
-
AI અને ડીપફેક ટેકનોલોજી: આધુનિક ટેકનોલોજીનો દુરુપયોગ કરીને હવે ઠગ AI દ્વારા પીડિત વ્યક્તિનો નકલી ફોટો કે વીડિયો બનાવી લે છે. જેના કારણે ઈન્સ્ટન્ટ લોન એપ્સની ‘લાઈવ ફોટો વેરિફિકેશન’ સિસ્ટમ પણ છેતરાઈ જાય છે.
-
લોન એપ્સની નબળાઈઓ: ઘણી ફિનટેક કંપનીઓ અને મોબાઈલ એપ્સ ખૂબ જ ઓછા સમયમાં લોન આપવાનો દાવો કરે છે. તેઓ દસ્તાવેજોની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરતા નથી, જેનો ફાયદો આ ગુનેગારો ઉઠાવે છે.
એકવાર લોનની રકમ મળી જાય એટલે ઠગ તેને તરત જ અલગ-અલગ બેંક ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરી દે છે, જેથી પોલીસ માટે પૈસા ટ્રેક કરવા મુશ્કેલ બને છે. અંતે દેવાનો બોજ એ વ્યક્તિ પર આવે છે જેના દસ્તાવેજોનો દુરુપયોગ થયો હોય.
તમને કેવી રીતે ખબર પડશે? ક્રેડિટ રિપોર્ટ છે તમારું સૌથી મોટું શસ્ત્ર
આ પ્રકારના ફ્રોડની સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે પીડિતને ત્યાં સુધી ખબર નથી પડતી જ્યાં સુધી રિકવરી એજન્ટનો ફોન ન આવે અથવા તે પોતે કોઈ અન્ય કામ માટે લોન લેવા ન જાય. તેથી, સમયાંતરે તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ (CIBIL Report) ચેક કરવો અનિવાર્ય છે.
-
રિપોર્ટ ક્યાં ચેક કરવો: ભારતમાં CIBIL (TransUnion), Experian, Equifax અને CRIF High Mark મુખ્ય ક્રેડિટ બ્યુરો છે. તમે તેમની સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા બેંકિંગ એપ્સ દ્વારા વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી બે વાર તમારી વિગતો તપાસો.
-
શું ધ્યાન રાખવું: રિપોર્ટમાં ‘Enquiry’ વિભાગને ધ્યાનથી જુઓ. જો ત્યાં એવી કોઈ બેંક કે લોન એપનું નામ દેખાય જ્યાં તમે ક્યારેય અરજી નથી કરી, તો સમજી લેવું કે તમારી વિગતોનો ખોટો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
જો તમે છેતરપિંડીનો શિકાર બન્યા હોવ, તો શું કરવું?
જો તમારા ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં કોઈ અજાણી લોન દેખાય, તો ગભરાયા વગર નીચેના પગલાં ભરો:
-
લોન આપનાર સંસ્થાને જાણ કરો: જે બેંક કે એપમાંથી લોન લેવાઈ હોય, તેમને તરત જ ઈમેલ કરો અને કોલ કરીને જાણ કરો. તેમને સ્પષ્ટ કહો કે આ લોન તમે નથી લીધી અને તે લોન માટે વપરાયેલા કેવાયસી દસ્તાવેજોની નકલ માંગો.
-
સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ પર ફરિયાદ: વિલંબ કર્યા વગર www.cybercrime.gov.in પર તમારી ફરિયાદ નોંધાવો. તમે સાયબર હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર પણ કોલ કરી શકો છો.
-
પોલીસમાં FIR: નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈને લેખિત ફરિયાદ આપો અને FIR ની એક નકલ તમારી પાસે રાખો. ભવિષ્યમાં તમારો ક્રેડિટ સ્કોર સુધારવા માટે આ કાયદેસરનો પુરાવો બનશે.
-
ક્રેડિટ બ્યુરોને જાણ: CIBIL કે અન્ય બ્યુરોને પત્ર લખીને પોલીસ ફરિયાદની નકલ મોકલો અને તે લોન એકાઉન્ટને તમારા રિપોર્ટમાંથી હટાવવા અથવા તેને ‘ફ્રોડ’ તરીકે માર્ક કરવા વિનંતી કરો.
બચાવ જ શ્રેષ્ઠ ઉપાય: આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
ડિજિટલ દુનિયામાં સાવધાની એ જ તમારી સુરક્ષા છે. ભવિષ્યમાં આવા ફ્રોડથી બચવા આ આદતો કેળવો:
-
દસ્તાવેજો શેર કરવામાં સાવધાની: તમારા પાન કાર્ડ કે અન્ય ઓળખપત્રોની નકલ ગમે તેને ન આપો. જો આપવી જરૂરી હોય, તો તેની પર તારીખ અને જે હેતુ માટે આપી રહ્યા હોવ તેની વિગત (દા.ત. “Only for XYZ Purpose”) ચોક્કસ લખો.
-
આધાર બાયોમેટ્રિક્સ લોક કરો: UIDAI ની વેબસાઇટ પર જઈને તમે તમારા ફિંગરપ્રિન્ટ (બાયોમેટ્રિક્સ) લોક કરી શકો છો. આનાથી તમારી પરવાનગી વગર કોઈ પણ તમારા આધાર દ્વારા ઓથેન્ટિકેશન નહીં કરી શકે.
-
માસ્ક્ડ આધારનો ઉપયોગ: જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં Masked Aadhaar (જેમાં માત્ર છેલ્લા 4 અંક દેખાય છે) નો જ ઉપયોગ કરો.
-
અજાણી એપ્સથી દૂર રહો: પ્લે સ્ટોર પર દરેક લોન એપ સુરક્ષિત હોતી નથી. માત્ર વિશ્વાસપાત્ર અને RBI દ્વારા રજિસ્ટર્ડ કંપનીઓની એપ્સનો જ ઉપયોગ કરો.
-
શંકાસ્પદ લિંક્સ: વોટ્સએપ કે એસએમએસ પર આવતા “અભિનંદન! તમને 5 લાખની લોન મંજૂર થઈ છે” જેવા મેસેજની લિંક પર ક્લિક ન કરો.
