પેટ્રોલિયમ બજારમાં તેજીને બ્રેક: જોન્સ એક્ટમાં છૂટછાટથી શિપિંગ ખર્ચ ઘટશે અને તેલ સસ્તું થશે.
આજે ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ચરમસીમાએ છે, ત્યારે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાયમાં મોટો વિક્ષેપ પડ્યો છે. ભારત જેવા દેશોમાં પણ તેલ અને ગેસની અછતની ચિંતાઓ વધી રહી છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક સદી જૂના દરિયાઈ કાયદા, ‘જોન્સ એક્ટ’ (Jones Act) માં કામચલાઉ છૂટછાટ આપવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય માત્ર અમેરિકા માટે જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
જોન્સ એક્ટ શું છે? (૧૯૨૦નો મર્ચન્ટ મરીન એક્ટ)
જોન્સ એક્ટ, જે સત્તાવાર રીતે મર્ચન્ટ મરીન એક્ટ ઓફ ૧૯૨૦ ની કલમ ૨૭ તરીકે ઓળખાય છે, તે અમેરિકાનો એક અત્યંત કડક સંરક્ષણવાદી કાયદો છે. આ કાયદાના મુખ્ય પાસાઓ નીચે મુજબ છે:
-
અમેરિકન જહાજો: યુએસના એક બંદરથી બીજા બંદર સુધી માલસામાન (ખાસ કરીને તેલ અને ગેસ) લઈ જવા માટે વપરાતા જહાજો માત્ર અમેરિકામાં બનેલા હોવા જોઈએ.
-
અમેરિકન માલિકી: તે જહાજોની માલિકી અમેરિકન નાગરિકો કે કંપનીઓ પાસે હોવી જોઈએ.
-
અમેરિકન ક્રૂ: જહાજ પર કામ કરતા કર્મચારીઓ અને નાવિકો અમેરિકન હોવા જોઈએ.
આ કાયદો પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુએસ શિપિંગ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ શાંતિના સમયમાં, આ કાયદાને કારણે અમેરિકામાં તેલનું પરિવહન અત્યંત મોંઘું બને છે, કારણ કે અમેરિકન જહાજોની સંખ્યા મર્યાદિત છે અને તેમનું સંચાલન ખર્ચાળ છે.
ટ્રમ્પનો નિર્ણય અને તેની અસરો
વર્તમાન ઉર્જા કટોકટીને જોતા, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ‘જોન્સ એક્ટ વેઈવર’ (માફી) ને લંબાવવા પર વિચાર કરી રહ્યું છે. અગાઉ ૧૮ માર્ચે ૬૦ દિવસ માટે આપવામાં આવેલી છૂટછાટને હવે વધુ સમય માટે લાગુ કરવામાં આવી શકે છે. ૧. વિદેશી જહાજોને એન્ટ્રી: આ માફી મળવાથી વિદેશી ધ્વજવાળા જહાજો (જેમ કે ભારતીય, ગ્રીક કે સિંગાપોરના જહાજો) હવે અમેરિકન બંદરો વચ્ચે તેલ અને ગેસનું પરિવહન કરી શકશે. ૨. શિપિંગ ખર્ચમાં ઘટાડો: વિદેશી જહાજોની ઉપલબ્ધતા વધવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન કોસ્ટ ઘટશે. જ્યારે શિપિંગ સસ્તું થશે, ત્યારે તેલના ભાવમાં પણ ઘટાડો જોવા મળશે. ૩. સપ્લાય ચેઈન સુધરશે: અત્યારે ઈરાન સાથેના તણાવને કારણે ખાડી દેશોમાંથી તેલ આવવું મુશ્કેલ છે, ત્યારે આ નિર્ણયથી અમેરિકા પોતાના વિપુલ તેલ ભંડારને વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં વધુ ઝડપથી મોકલી શકશે.
ભારત માટે આના શું સંકેતો છે?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. જો અમેરિકા જોન્સ એક્ટમાં છૂટ આપીને તેલની નિકાસ સરળ બનાવે છે, તો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલની અછત ઓછી થશે.
-
ગેસની અછત પર કાબૂ: ભારતમાં અત્યારે જે ગેસની અછત વર્તાઈ રહી છે, તેમાં અમેરિકાથી આવતા સસ્તા LNG (લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ) ના જહાજો મોટી રાહત આપી શકે છે.
-
બજારમાં સ્પર્ધા: અમેરિકાનું તેલ સસ્તું થવાથી ઓપેક (OPEC) દેશો પર પણ ભાવ ઘટાડવાનું દબાણ આવશે, જેનો સીધો ફાયદો ભારતીય ગ્રાહકોને થશે.
ચર્ચા અને વિવાદ
જોકે, ટ્રમ્પના આ નિર્ણયનો અમેરિકામાં વિરોધ પણ થઈ રહ્યો છે. યુએસ શિપિંગ ઉદ્યોગ અને મજૂર સંગઠનોનું માનવું છે કે આનાથી અમેરિકન નાવિકોની નોકરીઓ જોખમમાં મુકાશે. પરંતુ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું માનવું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા અત્યારે સર્વોપરી છે. જ્યારે સામાન્ય જનતા મોંઘા પેટ્રોલ-ડીઝલથી પરેશાન હોય, ત્યારે ૧૦૦ વર્ષ જૂના કાયદાને વળગી રહેવા કરતા વ્યવહારુ ઉકેલ લાવવો જરૂરી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો જોન્સ એક્ટમાં છૂટછાટ આપવાનો નિર્ણય એક વ્યૂહાત્મક ‘ગેમ પ્લાન’ છે. આનાથી માત્ર તેલના ભાવ જ નહીં ઘટે, પરંતુ ઈરાન જેવા દેશો પર પણ દબાણ વધશે જે તેલ પુરવઠાને હથિયાર તરીકે વાપરી રહ્યા છે. જો આ છૂટછાટ લાંબો સમય ચાલશે, તો આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં ૫ થી ૧૦ ટકાનો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે, જે મોંઘવારી સામે લડી રહેલા ભારત માટે આશીર્વાદ સમાન સાબિત થશે.
