૮મું પગાર પંચ: મોંઘવારીના માર સામે કેન્દ્રીય કર્મચારીઓનો હુમલો, લઘુત્તમ પગારમાં ૪ ગણા વધારાની માંગ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૮માં પગાર પંચ (8th Pay Commission) ની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે નાણા મંત્રાલય દ્વારા મેમોરેન્ડમ બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. દર દસ વર્ષે રચાતા આ પંચ દ્વારા કર્મચારીઓના પગાર, ભથ્થા અને પેન્શનમાં સુધારો કરવામાં આવે છે. જોકે, સરકારના આ પગલા બાદ તરત જ વિવિધ કર્મચારી સંગઠનો અને ફેડરેશનો સક્રિય થયા છે. યુનિયનોનું માનવું છે કે ૭મા પગાર પંચ વખતે જે ફોર્મ્યુલા અપનાવવામાં આવી હતી તે વર્તમાન સમયમાં વધતી જતી મોંઘવારી અને આર્થિક જરૂરિયાતોને જોતા અપૂરતી છે.
શું છે આખો મામલો? લઘુત્તમ પગાર પરનો વિવાદ
કેન્દ્ર સરકારે ૮માં પગાર પંચની રચના માટે સૂચનો અને વાંધાઓ મંગાવ્યા છે. આ તકનો લાભ લઈને ભારતીય પ્રતિરક્ષા મજૂર સંઘ (BPMS) સહિતના સંગઠનોએ કમિશનને નવો માંગ પત્ર સુપરત કર્યો છે. યુનિયનની મુખ્ય દલીલ એ છે કે છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં સામાન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ અને જીવનનિર્વાહના ખર્ચમાં અનેકગણો વધારો થયો છે.
લઘુત્તમ પગાર ₹૧૮,૦૦૦ થી ₹૭૨,૦૦૦: ૭મા પગાર પંચ હેઠળ એન્ટ્રી લેવલ પર કર્મચારીનો લઘુત્તમ મૂળ પગાર ₹૧૮,૦૦૦ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. BPMS એ માંગ કરી છે કે ૮માં પગાર પંચમાં આ રકમ સીધી વધારીને ₹૭૨,૦૦૦ પ્રતિ માસ કરવી જોઈએ. એટલે કે વર્તમાન પગારમાં સીધો ૪ ગણો વધારો. યુનિયનોનું કહેવું છે કે આટલો વધારો થયા પછી જ કર્મચારી એક સ્થિર અને ગરિમાપૂર્ણ જીવન જીવી શકશે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૪.૦ ની માંગ: પગાર વધારાનું અસલી ગણિત
પગાર પંચમાં સૌથી મહત્વનું પાસું ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’ (Fitment Factor) હોય છે. આ તે આંકડો છે જેના દ્વારા કર્મચારીના મૂળ પગાર અને ગ્રેડ પે ને ગુણીને નવો પગાર નક્કી કરવામાં આવે છે.
-
વર્તમાન સ્થિતિ: ૭મા પગાર પંચમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૫૭ રાખવામાં આવ્યું હતું. જેના કારણે કર્મચારીઓના પગારમાં અપેક્ષા મુજબનો વધારો થયો નહોતો.
-
નવી માંગણી: કર્મચારી સંગઠનોએ હવે માંગ કરી છે કે ૮માં પગાર પંચ માટે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૪.૦ રાખવું જોઈએ. જો સરકાર આ માંગ સ્વીકારે છે, તો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓના પગારમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. ૪.૦ ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરથી પગાર માળખાના દરેક સ્તરે મોટો સુધારો થશે.
યુનિયનની અન્ય મહત્વની માંગણીઓ
૧. મોંઘવારી ભથ્થા (DA) નું સચોટ નિર્ધારણ: યુનિયને માંગ કરી છે કે મોંઘવારી ભથ્થાની ગણતરી ગ્રાહક ભાવાંક (CPI) ના આધારે એવી રીતે થવી જોઈએ કે તે ફુગાવાની અસરોને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી શકે. ૨. પગાર વિસંગતતા દૂર કરવી: વિવિધ વિભાગોમાં એક જ કેડરના કર્મચારીઓના પગારમાં રહેલી અસમાનતા દૂર કરવાની માંગણી પણ કરવામાં આવી છે. ૩. નિવૃત્તિ બાદના ફાયદા: પેન્શનરોના હિતમાં પણ રજૂઆત કરવામાં આવી છે, જેમાં પેન્શનમાં સુધારો અને આરોગ્ય સુવિધાઓને વધુ સરળ બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે. ૪. સમય મર્યાદામાં અમલીકરણ: યુનિયનો ઈચ્છે છે કે ૮માં પગાર પંચની ભલામણો ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ થી કોઈપણ વિલંબ વગર લાગુ કરવામાં આવે.
સરકારનું વલણ અને પડકારો
નાણા મંત્રાલય માટે કર્મચારીઓની આ માંગણીઓ સ્વીકારવી આર્થિક રીતે પડકારજનક બની શકે છે. જો લઘુત્તમ પગારમાં આટલો મોટો વધારો કરવામાં આવે, તો સરકારી તિજોરી પર અબજો રૂપિયાનો બોજ પડશે. બીજી તરફ, કર્મચારીઓનું કહેવું છે કે સરકારની આવકમાં પણ વધારો થયો છે અને જીડીપીમાં વૃદ્ધિ સાથે કર્મચારીઓના જીવનધોરણમાં પણ વૃદ્ધિ થવી અનિવાર્ય છે.
૮માં પગાર પંચને લઈને હવે સરકાર અને કર્મચારી યુનિયનો વચ્ચે ખેંચતાણ શરૂ થઈ ગઈ છે. કર્મચારી સંગઠનોએ પોતાનો પક્ષ મજબૂતીથી રજૂ કર્યો છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે કમિશન અને સરકાર આ માંગણીઓ પર કેવો પ્રતિસાદ આપે છે. જો ₹૭૨,૦૦૦ લઘુત્તમ પગારની માંગ ન સ્વીકારાય તો પણ મધ્યમ માર્ગ કાઢીને મોટો વધારો થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આ નિર્ણયથી દેશના ૪૮ લાખ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને ૬૭ લાખથી વધુ પેન્શનરો સીધી રીતે પ્રભાવિત થશે.
