પેટ્રોલ-ડીઝલ અપડેટ: વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડની અછત છતાં ભારતમાં ભાવ સ્થિર, જાણો તમારા શહેરના લેટેસ્ટ રેટ.
૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬નો દિવસ વિશ્વ ઉર્જા બજાર માટે અત્યંત નાજુક સાબિત થઈ રહ્યો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં, ખાસ કરીને ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચરમસીમાએ પહોંચેલા તણાવને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) દ્વારા થતા તેલના પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે. વિશ્વનો લગભગ ૨૦% તેલ પુરવઠો આ સાંકડી દરિયાઈ પટ્ટીમાંથી પસાર થાય છે. આવી ગંભીર સ્થિતિમાં પણ ભારતીય ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ સામાન્ય નાગરિકોના હિતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર ન કરીને રાહત આપી છે.
મુખ્ય શહેરોમાં આજના ભાવ (લિટર દીઠ)
ભારતમાં દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે પેટ્રોલ અને ડીઝલના નવા ભાવ જાહેર કરવામાં આવે છે. આજના લેટેસ્ટ ભાવ નીચે મુજબ છે:
| શહેર | પેટ્રોલ (₹/લિટર) | ડીઝલ (₹/લિટર) |
| દિલ્હી | ૯૪.૭૭ | ૮૭.૬૭ |
| મુંબઈ | ૧૦૩.૫૪ | ૯૦.૦૩ |
| કોલકાતા | ૧૦૫.૪૫ | ૯૨.૦૨ |
| ચેન્નાઈ | ૧૦૦.૮૦ | ૯૨.૩૯ |
| બેંગલુરુ | ૧૦૨.૯૨ | ૯૦.૯૯ |
કિંમતો નક્કી કરવાનું ગણિત: કેમ દરેક રાજ્યમાં ભાવ અલગ હોય છે?
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ મુખ્યત્વે ત્રણ સ્તરે નક્કી થાય છે:
૧. આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ભાવ: ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫% તેલ આયાત કરે છે. આથી, બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં ૧ ડોલરનો વધારો પણ ભારતીય તિજોરી પર મોટો બોજ નાખે છે.
૨. કેન્દ્રીય અને રાજ્ય કર (Tax Structure): કેન્દ્ર સરકાર ‘એક્સાઈઝ ડ્યુટી’ વસૂલે છે, જ્યારે દરેક રાજ્ય સરકાર પોતાના હિસાબે ‘VAT’ (વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ) લાદે છે. આ જ કારણ છે કે મુંબઈમાં પેટ્રોલ ₹૧૦૩ ને પાર છે, જ્યારે દિલ્હીમાં તે ₹૯૫ ની અંદર છે.
૩. રૂપિયાનું મૂલ્ય: તેલની ખરીદી ડોલરમાં થાય છે. જો ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડે, તો આયાત મોંઘી થાય છે, જેની સીધી અસર ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડે છે.
રિફાઇનિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ
ક્રૂડ ઓઈલ સીધું એન્જિનમાં વાપરી શકાતું નથી. તેને રિફાઇનરીમાં મોકલીને તેમાંથી પેટ્રોલ, ડીઝલ, કેરોસીન અને એટીએફ (એરક્રાફ્ટ ફ્યુઅલ) અલગ કરવામાં આવે છે. આ રિફાઇનિંગનો ખર્ચ અને ત્યારબાદ ડેપોથી પેટ્રોલ પંપ સુધી પહોંચાડવાનો પરિવહન ખર્ચ પણ અંતિમ કિંમતમાં ઉમેરવામાં આવે છે. છેલ્લે, પેટ્રોલ પંપના માલિકનું કમિશન ઉમેરાયા બાદ ગ્રાહકોને રિટેલ ભાવ મળે છે.
શું ભવિષ્યમાં ભાવ વધશે?
નિષ્ણાતોના મતે, જો ઈરાન અને પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારતીય કંપનીઓ માટે લાંબો સમય ભાવ સ્થિર રાખવા મુશ્કેલ બની શકે છે. જોકે, ભારત સરકારે વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) માં પૂરતો જથ્થો રાખ્યો હોવાથી ટૂંકા ગાળા માટે કોઈ મોટા વધારાની શક્યતા ઓછી જણાય છે.
આજના સમયમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ માત્ર ઈંધણ નથી, પણ અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. તેના ભાવ વધવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘું થાય છે અને પરિણામે શાકભાજીથી લઈને જીવનજરૂરી ચીજોના ભાવ વધે છે. અત્યાર પૂરતું તો ભારતીયો માટે આ ‘સ્થિરતા’ એ જ સૌથી મોટી રાહત છે.
