જાણો બકરી ઈદ 2026ની તારીખ અને કુરબાનીના માંસની વહેંચણીના ઇસ્લામિક નિયમો
ઇસ્લામ ધર્મમાં તહેવારો માત્ર ખુશીઓ ઉજવવાનું સાધન નથી, પરંતુ તે કોઈને કોઈ ઊંડા સંદેશ, ઇતિહાસ અને ઇબાદત સાથે જોડાયેલા હોય છે. રમઝાનના પવિત્ર મહિનાના અંત અને ઈદ-ઉલ-ફિત્ર (મીઠી ઈદ)ના લગભગ બે મહિના પછી, વિશ્વભરના મુસ્લિમો વધુ એક મોટા પર્વની તૈયારી શરૂ કરે છે, જેને ઈદ-ઉલ-અઝહા, બકરી ઈદ અથવા બકરા ઈદ કહેવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026માં આ તહેવાર ક્યારે ઉજવવામાં આવશે અને તેની પાછળની ધાર્મિક માન્યતાઓ શું છે, ચાલો તેને વિગતવાર અને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ.
ક્યારે છે બકરી ઈદ 2026?
ઇસ્લામી કેલેન્ડર ‘હિજરી’ ચંદ્રની ગતિ પર આધારિત છે. ઈદ-ઉલ-અઝહા વર્ષના છેલ્લા મહિના ‘ઝુલ હિજ્જા’ ની 10મી તારીખે ઉજવવામાં આવે છે.
ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર મુજબ, વર્ષ 2026 માં ભારતમાં બકરી ઈદ 27 મે, બુધવાર ના રોજ ઉજવવામાં આવે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે. જો કે, ઇસ્લામમાં તહેવારોની ચોક્કસ તારીખ ચંદ્રના દર્શન (ચાંદ જોવો) પર આધારિત હોય છે. જો ચંદ્ર એક દિવસ વહેલો કે મોડો દેખાય, તો તારીખમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ભારતમાં આ દિવસે જાહેર રજા હોય છે, જેના કારણે તમામ સરકારી કચેરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ બંધ રહે છે.
ઈદ-ઉલ-અઝહાનો ધાર્મિક ઇતિહાસ શું છે?
બકરી ઈદનો તહેવાર તે અતૂટ વિશ્વાસ અને સમર્પણની યાદ અપાવે છે જે અલ્લાહના નબી હઝરત ઇબ્રાહિમ (અલૈ.) એ દર્શાવ્યું હતું. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અલ્લાહએ હઝરત ઇબ્રાહિમની પરીક્ષા લેવા માટે તેમની સૌથી પ્રિય વસ્તુની કુરબાની માંગી હતી.
હઝરત ઇબ્રાહિમ માટે તેમના પુત્ર હઝરત ઇસ્માઇલ થી વધીને દુનિયામાં કંઈ પણ વહાલું નહોતું. અલ્લાહના હુકમને સર્વોપરી માનીને તેમણે પોતાના પુત્રને કુરબાન કરવાનો નિર્ણય લીધો. જ્યારે તેઓ પોતાના પુત્રની ગરદન પર છરી ચલાવવાના હતા, ત્યારે અલ્લાહએ તેમનો ઉત્સાહ અને વફાદારી જોઈને હઝરત ઇસ્માઇલની જગ્યાએ એક ‘દુંબા’ (ઘેટા જેવું પ્રાણી) મોકલી આપ્યું. હઝરત ઇસ્માઇલ સુરક્ષિત રહ્યા અને તેમની જગ્યાએ તે પ્રાણીની કુરબાની થઈ.
આ જ કારણ છે કે આ દિવસને ‘કુરબાનીનો તહેવાર’ કહેવામાં આવે છે. તે યાદ અપાવે છે કે મનુષ્યે ઈશ્વર પ્રત્યે સંપૂર્ણ સમર્પિત હોવું જોઈએ અને પોતાના સ્વાર્થનો ત્યાગ કરવા માટે હંમેશા તૈયાર રહેવું જોઈએ.
કુરબાનીનું સામાજિક પાસું
ઘણીવાર લોકો કુરબાનીને માત્ર પશુ બલિદાન તરીકે જુએ છે, પરંતુ તેનું ઘણું મોટું સામાજિક મહત્વ પણ છે. કુરબાનીના માંસ (ગોશ્ત) ને લઈને ઇસ્લામમાં ખૂબ જ સ્પષ્ટ નિયમો છે, જે સમાજમાં સમાનતા અને ભાઈચારાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
કુરબાની પછી માંસને ત્રણ સમાન ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે:
-
પહેલો ભાગ: ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદો માટે. (જેથી જેમની પાસે સાધન નથી, તેઓ પણ તહેવારનો આનંદ માણી શકે).
-
બીજો ભાગ: સંબંધીઓ, પડોશીઓ અને મિત્રો માટે. (આનાથી પરસ્પર પ્રેમ અને સંબંધો મજબૂત થાય છે).
-
ત્રીજો ભાગ: પોતાના પરિવાર માટે.
આ વહેંચણી શીખવે છે કે પોતાની ખુશીઓમાં બીજાને સામેલ કરવા એ જ સાચી ઈબાદત છે. આ પર્વ અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈ પૂરી કરવાનું કામ કરે છે.
આ તહેવાર કેવી રીતે ઉજવવામાં આવે છે?
આ તહેવાર કેવી રીતે ઉજવવામાં આવે છે?બકરી ઈદના દિવસની શરૂઆત ખૂબ જ આધ્યાત્મિક હોય છે:
-
વિશેષ નમાઝ: સવારે વહેલા ઉઠીને, સ્નાન કરીને અને નવા અથવા સ્વચ્છ કપડાં પહેરીને પુરુષો મસ્જિદો અથવા ઈદગાહમાં એકઠા થાય છે. ત્યાં ઈદની વિશેષ નમાઝ પઢવામાં આવે છે અને દેશ તથા દુનિયાની સલામતી માટે દુઆઓ માંગવામાં આવે છે.
-
શુભેચ્છા પાઠવવી: નમાઝ પછી લોકો એકબીજાને ગળે મળીને ‘ઈદ મુબારક’ કહે છે. પરસ્પર મતભેદો ભૂલીને ગળે મળવું એ આ તહેવારની સુંદરતા છે.
-
કુરબાનીની વિધિ: ઘરે પરત ફર્યા પછી કુરબાનીની વિધિ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા ઈદના પહેલા દિવસથી લઈને પછીના બે દિવસ સુધી ચાલે છે.
-
હજનું સમાપન: આ તહેવાર મક્કામાં થતી વાર્ષિક હજ યાત્રાના સમાપનનું પણ પ્રતીક છે. વિશ્વભરના હાજીઓ આ દિવસે પોતાની હજની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે.
આજના યુગમાં બકરી ઈદનો સંદેશ
બકરી ઈદ માત્ર એક ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ તે માનવતા અને સેવાનો સંદેશ છે. આજના સમયમાં જ્યારે વિશ્વને પ્રેમ અને સહાનુભૂતિની જરૂર છે, ત્યારે આ તહેવાર આપણને શીખવે છે કે આપણે બીજાની મદદ માટે આપણા સુખનો કેટલો ત્યાગ કરી શકીએ છીએ. જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવી, ભૂખ્યાને ભોજન કરાવવું અને સમાજમાં શાંતિ જાળવવી એ જ આ પર્વનો અસલી ઉદ્દેશ્ય છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, ઈદ-ઉલ-અઝહા આપણને ‘હું’ થી ઉપર ઉઠીને ‘આપણે’ વિશે વિચારતા શીખવે છે.
27 મે 2026 ના રોજ આવતી આ ઈદ તમારા જીવનમાં ત્યાગની ભાવના અને ખુશીઓ લઈને આવે. યાદ રાખો, અલ્લાહને કુરબાનીનું માંસ કે લોહી પહોંચતું નથી, તેને પહોંચે છે માત્ર તમારી ‘તકવા’ એટલે કે તમારી દાનત અને પરહેજગારી.
