શું ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટના ભાવમાં પણ આવશે મોટો ઘટાડો?
ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્રે ડેટાના ભાવ ઘટાડીને દરેકના હાથમાં સ્માર્ટફોન પહોંચાડ્યા બાદ હવે મુકેશ અંબાણીની નજર આકાશ પર છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ હવે એવા ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવા જઈ રહી છે જ્યાં અત્યાર સુધી એલોન મસ્કની ‘સ્ટારલિંક’ અને જેફ બેઝોસની ‘એમેઝોન’નો દબદબો રહ્યો છે. ‘સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ’ એ આગામી સમયની જરૂરિયાત છે, અને જિયો તેમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે.
‘વોર ફૂટિંગ’ પર કામ અને ૬ ટીમોનું ગઠન
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટને અતિશય ગંભીરતાથી લેવામાં આવી રહ્યો છે. રિલાયન્સે આ માટે ૬ અલગ-અલગ સ્પેશિયલ ટીમો બનાવી છે જે દિવસ-રાત કામ કરી રહી છે. આ ટીમો સેટેલાઇટની ડિઝાઇનથી લઈને પેલોડ અને યુઝર ટર્મિનલ્સ (જે એન્ટેના દ્વારા યુઝર્સને ઇન્ટરનેટ મળશે) સુધીના દરેક ટેકનિકલ પાસાઓ પર ધ્યાન આપી રહી છે. રિલાયન્સનું લક્ષ્ય આગામી ૨ થી ૪ વર્ષમાં લો અર્થ ઓર્બિટ (LEO) સેટેલાઇટ્સ લોન્ચ કરવાનું છે.
શા માટે આ પ્રોજેક્ટ ભારત માટે મહત્વનો છે?
હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે ચીને ૨ લાખ સેટેલાઇટ્સ માટે અરજી કરી છે. જો ભારત પાસે પોતાનું મજબૂત સેટેલાઇટ નેટવર્ક (Constellation) ન હોય, તો ભવિષ્યમાં ડેટા સિક્યુરિટી અને નેશનલ સિક્યુરિટી માટે જોખમ ઉભું થઈ શકે છે. રિલાયન્સ આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા ભારતને ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ (Digital Sovereignty) અપાવવા માંગે છે. આનાથી અંતરિયાળ ગામડાઓ, પહાડી વિસ્તારો અને સમુદ્રની વચ્ચે પણ હાઈ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ કરાવી શકાશે, જ્યાં કેબલ નાખવો અશક્ય છે.
બજારમાં સ્પર્ધાનું ચિત્ર
સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટના મેદાનમાં જિયોની સામે દિગ્ગજ કંપનીઓ છે:
-
સ્ટારલિંક (એલોન મસ્ક): જે અત્યારે વિશ્વમાં સૌથી મોટું નેટવર્ક ધરાવે છે.
-
એમેઝોન કુઇપર: જે ઝડપથી પોતાનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધારી રહ્યું છે.
-
યુટેલસેટ વનવેબ: જેમાં સુનીલ મિત્તલના ભારતી ગ્રુપનો મોટો હિસ્સો છે.
રિલાયન્સ આ રેસમાં પાછળ ન રહે તે માટે ‘ઇનઓર્ગેનિક ગ્રોથ’ એટલે કે કોઈ તૈયાર સેટેલાઇટ કંપનીના અધિગ્રહણ પર પણ વિચાર કરી રહી છે.
ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?
જે રીતે જિયોએ 4G ના સમયે મોબાઈલ ડેટાના ભાવ ઘટાડ્યા હતા, તેવી જ રીતે અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ પણ સામાન્ય માણસના ખિસ્સાને પરવડે તેવા ભાવે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. આ ટેકનોલોજીથી ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ વગર સીધું આકાશમાંથી વાઈ-ફાઈ મળી શકશે, જે ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવશે.
મુકેશ અંબાણીની આ નવી ઇનિંગ્સ માત્ર રિલાયન્સ માટે જ નહીં પણ સમગ્ર દેશ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) અને ઇન્ટરનેશનલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયન (ITU) સાથેની વાતચીત જો સફળ રહેશે, તો ટૂંક સમયમાં ભારતના આકાશમાં ‘જિયો’ના સેટેલાઇટ્સ ચમકતા જોવા મળશે. આત્મનિર્ભર ભારત તરફ આ એક ખૂબ જ મહત્વનું અને શક્તિશાળી કદમ છે.
