ગ્રાહકો સાથે છેતરપિંડી મોંઘી પડી! ઓનલાઈન ગ્રોસરી પ્લેટફોર્મ પર કમિશને ફટકાર્યો મોટો દંડ
આજના ડિજિટલ યુગમાં ઓનલાઈન શોપિંગ (Online Shopping) આપણી રોજિંદા જીવનનો એક અભિન્ન અંગ બની ચૂક્યું છે. ઘર બેઠા એક ક્લિક પર સામાન મંગાવવું જેટલું સરળ લાગે છે, ઘણીવાર તેની પાછળ છુપાયેલા ખેલ ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર ભારે પડી જાય છે. અક્ષર આપણને એમ લાગે છે કે ઓનલાઈન મળતા ભારે-ભરખમ ડિસ્કાઉન્ટથી આપણી બચત થઈ રહી છે, પરંતુ શું થાય જો કોઈ કંપની ડિસ્કાઉન્ટના નામે તમને MRP કરતા પણ વધુ કિંમતે સામાન વેચી દે?
તેલંગાણામાંથી એક એવો જ ચોંકાવનારો મામલો સામે આવ્યો છે, જેણે ઈ-કોમર્સ કંપનીઓની કામગીરી પર મોટો સવાલ ઊભો કરી દીધો છે. એક ઓનલાઈન ગ્રોસરી પ્લેટફોર્મને માત્ર 34 રૂપિયા વધુ વસૂલવા એટલા ભારે પડ્યા કે કન્ઝ્યુમર કમિશને (Consumer Commission) તેના પર કુલ 57,000 રૂપિયાનો ભારે દંડ ફટકારી દીધો છે. આવો જાણીએ શું છે આખો મામલો અને કેવી રીતે એક જાગૃત ગ્રાહકે આ છેતરપિંડીનો પર્દાફાશ કર્યો.
શું છે આખો મામલો અને કેવી રીતે ખુલી પોલ?
આ ઘટના તેલંગાણામાં બની હતી, જેમાં એક ઓનલાઈન ગ્રોસરી પ્લેટફોર્મ સામેલ હતું. ફરિયાદી, જે વ્યવસાયે વકીલ છે, તેમણે પોતાના કાયદાકીય જ્ઞાન અને જાગૃતિનો ઉપયોગ કરીને આ છેતરપિંડી સામે અવાજ ઉઠાવ્યો.
સપ્ટેમ્બર 2023 નો ઓર્ડર: ફરિયાદીએ સપ્ટેમ્બર 2023 માં એક લોકપ્રિય ઓનલાઈન ગ્રોસરી પ્લેટફોર્મ દ્વારા કાચું કેળું (Raw Jackfruit) અને ઇન્સ્ટન્ટ પોહા ઓર્ડર કર્યા હતા. તેમનું કુલ બિલ 293 રૂપિયાનું બન્યું હતું, જેમાં 5 રૂપિયા હેન્ડલિંગ ચાર્જ પણ સામેલ હતો.
છેતરપિંડી ક્યાં થઈ? જ્યારે તેમણે સામાનની કિંમતની તપાસ કરી, ત્યારે જોયું કે કાચા કેળા પર જે અસલી છાપેલી MRP હતી, તે માત્ર 150 રૂપિયા હતી. પરંતુ, આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર આ પ્રોડક્ટને પહેલાં 214 રૂપિયામાં લિસ્ટ કરવામાં આવી હતી અને પછી તેના પર કથિત ‘ડિસ્કાઉન્ટ’ બતાવીને અંતે ગ્રાહકને 184 રૂપિયામાં વેચવામાં આવી.
MRP કરતા વધુ વસૂલાત: સ્પષ્ટ છે કે પ્રોડક્ટ પર છાપેલા ભાવ (150 રૂપિયા) સામે ગ્રાહક પાસેથી 184 રૂપિયા વસૂલવામાં આવ્યા એટલે કે MRP કરતા 34 રૂપિયા વધુ! ગ્રાહકે તાત્કાલિક આ ખોટી પ્રાઇસિંગ પર સવાલ ઉઠાવ્યો અને તેને ગ્રાહક અધિકારોનું હનન ગણાવ્યું.
કંપનીએ આપી ‘ટેકનિકલ ભૂલ’ની સફાઈ
જ્યારે આ મામલો કન્ઝ્યુમર કમિશન સુધી પહોંચ્યો, ત્યારે ઈ-કોમર્સ કંપનીએ પોતાની ભૂલ છુપાવવા માટે જૂનું બહાનું આગળ ધરી દીધું. કંપનીએ આ કિંમતમાં તફાવત માટે કોઈ ‘ટેકનિકલ કે ટાઈપિંગની ભૂલ’ (Technical Glitch) ને જવાબદાર ગણાવી.
કંપનીનું એ પણ કહેવું હતું કે બાદમાં તેમની વેબસાઇટ પર તે લિસ્ટિંગ સુધારી લેવામાં આવ્યું હતું અને તેમણે ગ્રાહકને પહેલેથી જ તે રકમ રિફંડ પણ કરી દીધી છે. કંપનીને લાગ્યું કે પૈસા પાછા આપવાથી તેમનો પડો છૂટી જશે અને મામલો પૂરો થઈ જશે, પરંતુ કાયદાની નજરમાં આ ભૂલ માફ કરવા યોગ્ય નહોતી.
ગ્રાહક આયોગની સખત ટિપ્પણી: ‘અનફેર ટ્રેડ પ્રેક્ટિસ’
રંગા રેડ્ડી જિલ્લા ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગે કંપનીના આ તર્ક અને સફાઈને એકસરે નકારી કાઢી. આયોગે ખૂબ જ સખત ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે પહેલાં કોઈ પ્રોડક્ટની કિંમતને મનસ્વી રીતે ખૂબ વધારીને બતાવવી અને પછી તેના પર ભારે-ભરખમ છૂટનો લોભ આપીને અસલી MRP કરતા વધુ નાણાં વસૂલવા એ સીધી રીતે ‘અનફેર ટ્રેડ પ્રેક્ટિસ’ (અનુચિત વેપાર પ્રથા) છે.
આયોગે આ વાત પર ભાર મૂક્યો કે ઓનલાઈન શોપિંગ અને ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર પ્રાઇસિંગ (Pricing) માં પૂરી પારદર્શિતા હોવી જોઈએ. કોઈ પણ કંપની ડિસ્કાઉન્ટ આપવાના નામે કાયદા કે ભારત સરકારના નિયમોને નેવે મૂકી શકે નહીં. ભારતમાં કોઈપણ સંજોગોમાં કોઈ પણ ગ્રાહક પાસેથી પ્રોડક્ટની MRP કરતા વધુ કિંમત વસૂલવી એ કાનૂની ગુનો છે.
57,000 રૂપિયાનો લાગ્યો મોટો દંડ
ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરતા અને કંપનીઓને કડક ચેતવણી આપતા આયોગે નીચે મુજબના નિર્દેશો જારી કર્યા:
માનસિક વળતર: આયોગે પ્લેટફોર્મને નિર્દેશ આપ્યો કે તે ફરિયાદીને માનસિક ત્રાસ અને હેરાનગતિના વળતર પેટે 2,000 રૂપિયા ચૂકવે.
કાનૂની ખર્ચ: આ ઉપરાંત કાનૂની લડાઈ લડવામાં થયેલા ખર્ચરૂપે 5,000 રૂપિયા અલગથી આપવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો.
આયોગનો દંડ: સૌથી મોટો ઝટકો કંપનીને ત્યારે લાગ્યો જ્યારે આયોગે કંપનીને 50,000 રૂપિયાની માતબર રકમ સીધી ગ્રાહક આયોગના ‘ગ્રાહક કાનૂની સહાય ખાતા’ માં જમા કરાવવાનો આદેશ આપ્યો.
આ પ્રકારે, કુલ મળીને કંપનીએ 57,000 રૂપિયા ચૂકવવા પડ્યા. આ ચુકાદો ઓનલાઈન રિટેલર્સ અને ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ માટે એક સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે તેઓ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર વેચાતી દરેક વસ્તુની કિંમતો કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન રૂલ્સ મુજબ જ રાખે, નહીંતર નાની ચલાકી તેમને ખૂબ મોંઘી પડી શકે છે.
