ઘણા પુરુષો છાતીના આ બદલાવોને ગણે છે સામાન્ય, પણ આ છે ખતરનાક કેન્સરની ચેતવણી!
સામાન્ય રીતે જ્યારે પણ સ્તન કેન્સરની ચર્ચા થાય છે, ત્યારે આપણને માત્ર મહિલાઓ જ યાદ આવે છે. સમાજમાં એવો વ્યાપક ખ્યાલ છે કે આ સમસ્યા ફક્ત મહિલાઓને જ થાય છે, જેના કારણે પુરુષોમાં થતા આ કેન્સરને મોટે ભાગે અવગણવામાં આવે છે. જોકે, પુરુષોમાં સ્તન કેન્સર થવાની સંભાવના ખૂબ જ ઓછી હોય છે. વિશ્વભરમાં સ્તન કેન્સરના કુલ કેસમાંથી અંદાજે ૧ ટકા કેસ પુરુષોમાં જોવા મળે છે. પરંતુ જો સમયસર તેનાં લક્ષણોની ઓળખ ન થાય, તો આ સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની શકે છે. એટલા માટે પુરુષોમાં પણ આ જીવલેણ બીમારી પ્રત્યે જાગૃતિ કેળવવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
પુરુષોમાં સ્તન કેન્સર એટલે શું?
પુરુષોમાં સ્તનની ડીંટડીની નીચે ખૂબ જ ઓછા પ્રમાણમાં સ્તન પેશીઓ આવેલી હોય છે. મહત્ત્વની વાત એ છે કે આ પેશીઓ મહિલાઓની જેમ સંપૂર્ણપણે વિકસિત હોતી નથી, તેમ છતાં તેમાં કેન્સર થવાનું જોખમ રહે છે. મોટાભાગના પુરુષોમાં આ કેન્સર દૂધની નળીઓમાંથી શરૂ થાય છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘ઇન્વેસિવ ડક્ટલ કાર્સિનોમા’ (Invasive Ductal Carcinoma) કહેવામાં આવે છે.
પુરુષોમાં આ રોગનાં મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ હોઈ શકે છે:
ગાંઠ કે સોજો: સ્તનની ડીંટડીની આસપાસના વિસ્તારમાં પીડા વિનાની ગાંઠ થવી અથવા સ્તનની પેશીઓ જાડી થવી.
સ્તનની ડીંટડીમાં ફેરફાર: સ્તનની ડીંટડી અંદરની તરફ ખસી જવી, આસપાસની ત્વચા પર લાલાશ દેખાવી અથવા પોપડી જામવી.
સ્ત્રાવ થવો: સ્તનની ડીંટડીમાંથી પ્રવાહી નીકળવું, ખાસ કરીને લોહીવાળો સ્ત્રાવ થવો.
બગલમાં સોજો: બગલના ભાગમાં સોજો આવવો અથવા ગાંઠ બનવી.
ત્વચામાં ફેરફાર: છાતીની ત્વચા પર ખાડા પડવા અથવા ચાંદા થવા.
અહીં એ સમજવું પણ જરૂરી છે કે આ બધાં જ સંકેતો હંમેશાં કેન્સરના જ હોય એવું નથી. જોકે, આવાં લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
પુરુષોમાં સ્તન કેન્સરનું જોખમ કોને વધુ રહે છે?
કેટલાક ચોક્કસ જોખમી પરિબળો પુરુષોમાં સ્તન કેન્સર થવાની સંભાવનામાં વધારો કરી શકે છે.
1. વધતી ઉંમર: ઉંમર વધવાની સાથે આ રોગ થવાનું જોખમ પણ વધી શકે છે.
2. કુટુંબમાં રોગનો ઇતિહાસ: જો પરિવારમાં અગાઉ કોઈને સ્તન કેન્સર થયું હોય, તો જોખમ વધી શકે છે.
3. જનીનોમાં પરિવર્તન: BRCA1 અને BRCA2 જેવા જનીનોમાં પરિવર્તન હોવું.
4. કિરણોત્સર્ગ સારવાર: જો અગાઉ છાતીના ભાગમાં કિરણોત્સર્ગની સારવાર આપવામાં આવી હોય.
5. હોર્મોનનું અસંતુલન: ક્લાઇનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમ (Klinefelter Syndrome) અથવા યકૃત સંબંધિત બીમારીઓ જેવી સ્થિતિઓ, જે શરીરમાં હોર્મોનનું સંતુલન બદલી શકે છે.
પુરુષોમાં સ્તન કેન્સરનું નિદાન અને સારવાર કેવી રીતે થાય છે?
જ્યારે કોઈ પુરુષ શંકાસ્પદ લક્ષણો સાથે ડૉક્ટર પાસે જાય છે, ત્યારે નિદાન માટે નીચે મુજબની પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી શકે છે:
શારીરિક તપાસ: ડૉક્ટર દ્વારા છાતી અને આસપાસના ભાગની તપાસ કરવામાં આવે છે.
છબી આધારિત તપાસ: મેમોગ્રાફી (Mammography) અથવા અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (Ultrasound) દ્વારા અંદરની સ્થિતિ તપાસવામાં આવે છે.
પેશીની તપાસ: કેન્સરની ચોક્કસ પુષ્ટિ કરવા માટે પેશીનો નમૂનો લઈને તેની તપાસ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને બાયોપ્સી (Biopsy) કહેવામાં આવે છે.
સારવાર કેન્સર કયા તબક્કામાં છે અને દર્દીની સ્થિતિ કેવી છે તેના પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે શસ્ત્રક્રિયા, કિરણોત્સર્ગ સારવાર, કીમોથેરાપી, હોર્મોન આધારિત સારવાર અને લક્ષિત સારવારનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
જાગૃતિ જ બચાવનો માર્ગ છે
એ વાત હંમેશાં ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે પુરુષોમાં સ્તન કેન્સર દુર્લભ છે, પરંતુ તેને અવગણવાનું કોઈ કારણ નથી. પુરુષોએ એવી માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે કે સ્તનના સ્વાસ્થ્યની ચિંતા માત્ર મહિલાઓએ જ કરવાની હોય છે. જો સમયસર લક્ષણો ઓળખી લેવામાં આવે અને યોગ્ય નિદાન કરાવવામાં આવે, તો સમયસર સારવાર શરૂ કરી શકાય છે.
