એક દવાને બદલે બે દવાઓની સારવાર વધુ અસરકારક, ફેફસાંના કેન્સર પર નવા અભ્યાસમાં મોટો ખુલાસો
ફેફસાંના કેન્સરના એક અત્યંત ગંભીર અને ઝડપથી ફેલાતા પ્રકાર સામેની લડાઈમાં ચિકિત્સા જગત માટે એક ખૂબ જ રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકન ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની ‘એમજેન’ (Amgen) ની દવા ‘ઇમડેલ્ટ્રા’ (Imdelltra) ને ‘એસ્ટ્રાજેનેકા’ (AstraZeneca) ની ઇમ્યુનોથેરેપી દવા ‘ઇમફિન્જી’ (Imfinzi) સાથે આપવામાં આવે તો દર્દીઓનું મૃત્યુ થવાનું જોખમ માત્ર ઇમફિન્જી આપવાની સરખામણીમાં 58 ટકા સુધી ઘટી જાય છે. આ નવું સંયોજન કેન્સર વિરોધી લડાઈમાં એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહ્યું છે.
આ મહત્વપૂર્ણ અધ્યયન ‘એક્સટેન્સિવ-સ્ટેજ સ્માલ સેલ લંગ કેન્સર’ (Extensive-stage small cell lung cancer) થી પીડિત દર્દીઓ પર કરવામાં આવ્યું છે. આ ફેફસાંના કેન્સરનું એક ખૂબ જ આક્રમક સ્વરૂપ છે, જે શરીરમાં અત્યંત ઝડપથી ફેલાય છે અને તેની સારવાર કરવી ડૉક્ટરો માટે પણ એક મોટો પડકાર બની રહે છે. હાલની ચિકિત્સા પ્રથા મુજબ, જે દર્દીઓનું કેન્સર પ્રારંભિક કીમોથેરેપી પછી આગળ નથી વધતું, તેમના માટે ઇમફિન્જી દવાને આગળની સારવાર તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.
દર્દીઓના આયુષ્યમાં નોંધપાત્ર વધારો
આ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ અથવા અધ્યયનમાં કુલ 563 દર્દીઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. સંશોધનના પરિણામો ખૂબ જ પ્રોત્સાહક રહ્યા છે. બંને દવાઓનું સંયોજન લેનાર દર્દીઓના જીવિત રહેવાની સરેરાશ અવધિ 21.1 મહિના રહી, જ્યારે માત્ર ઇમફિન્જી લેનાર દર્દીઓમાં આ સમયગાળો માત્ર 12.7 મહિના જ જોવા મળ્યો હતો.
એક વર્ષ વીતી ગયા પછી પણ બંને દવાઓનું મિશ્રણ લેનારા લગભગ 80 ટકા દર્દીઓ જીવિત હતા, જ્યારે તેની સામે માત્ર ઇમફિન્જી લેનારા દર્દીઓમાં આ આંકડો માત્ર 53 ટકા જ નોંધાયો હતો. હાલમાં પણ દર્દીઓની તબિયત પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. એમજેનના ચીફ મેડિકલ ઓફિસર પાલ બર્ટને આ અંગે જણાવતાં કહ્યું હતું કે, “ઇમડેલ્ટ્રાનો ઉપયોગ સારવારની પ્રક્રિયામાં જેટલી વહેલી તકે શરૂ કરવામાં આવે, દર્દીને તેટલો જ વધુ મોટો ચિકિત્સાકીય લાભ મળવાની સંભાવના રહે છે.” તેમણે આ પરિણામોને આ પ્રકારના ફેફસાંના કેન્સરની સારવારમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ ગણાવી છે.
આ બંને દવાઓ કેવી રીતે કામ કરે છે?
વિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ આ બંને દવાઓની કાર્યપદ્ધતિ ખૂબ જ રસપ્રદ છે. ‘ઇમડેલ્ટ્રા’ એક વિશેષ પ્રકારની દવા છે, જેને બાઈસ્પેસિફિક એન્ટિબોડી (Bispecific antibody) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ દવા શરીરની કુદરતી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (ઇમ્યુન સિસ્ટમ) ની ટી-કોષો (T-cells) ને સીધા જ કેન્સર કોષોના સંપર્કમાં લાવવામાં મદદ કરે છે, જેથી તે કેન્સરગ્રસ્ત કોષોને શોધીને નષ્ટ કરી શકે.
બીજી બાજુ, ‘ઇમફિન્જી’ એક ઇમ્યુનોથેરેપી દવા છે, જે ટ્યુમરની તે ઘાતક પ્રક્રિયાને રોકી દે છે જેના દ્વારા તે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિથી બચવા માટે સંતાવાનો પ્રયત્ન કરે છે. અગાઉ, ઇમડેલ્ટ્રાને અમેરિકામાં એવા વયસ્ક દર્દીઓની સારવાર માટે મંજૂરી મળી ચૂકી છે જેમનું સ્માલ સેલ લંગ કેન્સર કીમોથેરેપી છતાં પણ વધી ગયું હતું. અગાઉના ડેટામાં આ દવાના ઉપયોગથી મૃત્યુનું જોખમ 40 ટકા ઓછું થવાની વાત સામે આવી હતી, જે હવે વધુ બહેતર પરિણામો સાથે સાબિત થઈ છે.
ગંભીર આડઅસરો (ડુષ્પ્રભાવો) પર ધ્યાન આપવું પણ અનિવાર્ય
કોઈપણ આધુનિક અને શક્તિશાળી દવાઓની જેમ આ સંયોજન સાથે પણ કેટલાક જોખમો જોડાયેલા છે. આ અધ્યયનમાં બંને દવાઓનું મિશ્રણ લેનારા 20.9 ટકા દર્દીઓમાં ગંભીર આડઅસરો જોવા મળી હતી, જ્યારે માત્ર ઇમફિન્જી લેનારા સમૂહમાં આ આંકડો 10.8 ટકા જ હતો. દર્દીઓમાં લોહીમાં શ્વેત રક્તકણો (White Blood Cells) ની સંખ્યા ઘટી જવી એ પણ એક મુખ્ય ગંભીર આડઅસર તરીકે સામે આવી હતી.
આ ઉપરાંત, ઇમડેલ્ટ્રા લેનારા આશરે 49.6 ટકા દર્દીઓમાં ‘સાઇટોકાઇન રિલીઝ સિન્ડ્રોમ’ (CRS) ની સ્થિતિ પણ જોવા મળી હતી. તેથી, આ સારવાર દરમિયાન ડૉક્ટરોની દેખરેખ અને સાવચેતી રાખવી અત્યંત આવશ્યક બની જાય છે.
સારવારનો ઊંચો ખર્ચ અને વૈશ્વિક સ્તરે પડકારો
આ બધી જ વૈજ્ઞાનિક સફળતાઓ વચ્ચે સારવારનો ઊંચો આર્થિક ખર્ચ દર્દીઓ અને પરિવારો માટે એક મોટો પડકાર છે. અમેરિકામાં માત્ર ઇમડેલ્ટ્રાની જ સૂચિબદ્ધ કિંમત પ્રતિ સારવાર ચક્ર આશરે 30,000 ડૉલર એટલે કે લાખો રૂપિયા છે. આ સંયોજન સાથે એક વર્ષનો કુલ ખર્ચ 390,000 ડૉલરથી પણ વધુ થઈ શકે છે.
એલએસઇજી (LSEG) ના આંકડા મુજબ, બજારના વિશ્લેષકોનું એવું અનુમાન છે કે વર્ષ 2030 સુધીમાં આ એક જ દવાની વાર્ષિક વૈશ્વિક વેચાણ 2.5 અબજ ડૉલરને પાર કરી જશે. અમેરિકી રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાનના જણાવ્યા અનુસાર, સમગ્ર દુનિયામાં દર વર્ષે સ્માલ સેલ લંગ કેન્સરના આશરે 2.5 લાખ નવા દર્દીઓ સામે આવે છે. આંકડા દર્શાવે છે કે ફેફસાંના કેન્સરના કુલ કેસોમાંથી લગભગ 15 ટકા જેટલા કેસો આ જ ચોક્કસ પ્રકારના હોય છે. મોંઘી હોવા છતાં આ દવાઓ લાખો દર્દીઓ માટે જીવનનું નવું કિરણ લઈને આવી છે.
