બટાટા, શક્કરીયા અને પેકેજ્ડ જ્યૂસનું સેવન ડાયાબિટીસમાં કેમ નુકસાનકારક છે?
આજના સમયમાં ડાયાબિટીસ (Madhumeh) એક એવી ગંભીર બીમારી બની ગઈ છે જે માત્ર વડીલો જ નહીં પરંતુ યુવા વર્ગને પણ ઝડપથી પોતાની ઝપેટમાં લઈ રહી છે. બ્લડ સુગર લેવલ અનિયંત્રિત થવાથી થતી આ બીમારીમાં દર્દીઓ સામાન્ય રીતે ખાંડ, ઘઉં, ચોખા અને બટાટા જેવી ચીજોનું સેવન તુરંત ઓછું કે બંધ કરી દેતા હોય છે. પરંતુ શું માત્ર ઘઉં અને ચોખા ખાવાનું બંધ કરી દેવાથી ડાયાબિટીસ સંપૂર્ણપણે કાબૂમાં આવી જાય છે?
ચેન્નઈના અગ્રણી ડાયાબિટીસ સ્પેશિયાલિટી સેન્ટરના ચેરમેન અને ડાયાબિટોલોજી હેડ ડોક્ટર મોહનના જણાવ્યા અનુસાર, દર્દીઓ તેમની પાસે ફરિયાદ લઈને આવે છે કે તેમણે ચોખા અને ઘઉંનું સેવન નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી દીધું હોવા છતાં તેમનું બ્લડ સુગર લેવલ ઊંચું જ રહે છે. હકીકતમાં, આ ડાયટ બદલતી વખતે દર્દીઓ અજાણતાં કેટલીક ગંભીર ભૂલો કરી બેસે છે, જે શુગર ઘટાડવાને બદલે તેને વધુ વધારે છે.
૧. ચોખા કે ઘઉંની જગ્યાએ બરછટ અનાજનો અતિરેક
ઘણા ડાયાબિટીસ દર્દીઓ ચોખા ઘટાડીને તેની જગ્યાએ બાજરી, રાગી કે અન્ય બરછટ અનાજના રોટલા કે વાનગીઓ ખાવાનું શરૂ કરી દે છે. ડોક્ટર મોહનના મતે, બાજરી અને રાગી જેવા અનાજ પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે તે વાત સાચી છે, પરંતુ તેમાં પણ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ પૂરતા પ્રમાણમાં હોય જ છે.
આ ઉપરાંત, બજારમાં મળતા મોટાભાગના બરછટ અનાજ પોલિશ કરેલા હોય છે, જેના કારણે તેનું ફાઇબર નીકળી જાય છે અને તેનું પાચન ઝડપથી થવાથી ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સ (GI) વધી જાય છે. તેથી માત્ર અનાજ બદલવાથી કાર્બોહાઇડ્રેટ ઓછું થતું નથી, પરંતુ તેનું પ્રમાણ અને રાંધવાની રીત પણ મહત્વની છે.
૨. બટાટા અને શક્કરીયાનો વધુ પડતો ઉપયોગ
ઘણા લોકો ચોખા ઓછા કર્યા પછી પોતાની થાળીમાં શાકભાજીની માત્રા વધારી દે છે, જેમાં મોટા પ્રમાણમાં બટાટા અને શક્કરીયાનો સમાવેશ થાય છે. શક્કરીયા સ્વાસ્થ્ય માટે સારા ગણી શકાય, પરંતુ તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ પણ ખૂબ વધારે હોય છે. જો તમારી પ્લેટમાં પહેલેથી જ રોટલી કે અન્ય કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હાજર છે અને તમે તેની સાથે વધુ પ્રમાણમાં બટાટા ખાઓ છો, તો શરીરમાં જતા કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનો આંકડો વધી જાય છે, જે સીધી રીતે બ્લડ સુગર ઉપર અસર કરે છે.
૩. “આખા ફળો” અને ફ્રૂટ જ્યૂસનું અસંતુલિત સેવન
સ્વાસ્થ્યવર્ધક હોવાના દાવા સાથે લોકો ગમે તેટલા પ્રમાણમાં ફળો ખાવા લાગે છે અથવા તેના રસ (જ્યૂસ) પીવા લાગે છે. યાદ રાખો કે સ્વસ્થ હોવાનો અર્થ એ નથી કે ફળો અનિયંત્રિત માત્રામાં ખાઈ શકાય. એકસાથે વધારે ફળ ખાવાથી લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્માર્ટ લેવલ ઝડપથી વધી શકે છે. ખાસ કરીને ફળોના રસમાં ફાઇબર ઓછું થઈ જાય છે અને શુગર સીધી લોહીમાં ભળે છે, જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે નુકસાનકારક છે.
૪. ડાયજેસ્ટિવ કે મલ્ટિગ્રેન બિસ્કિટનું સેવન
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ ઘણીવાર ચા કે કોફી સાથે ડાયજેસ્ટિવ, મલ્ટિગ્રેન કે સુગર-ફ્રી લખેલા બિસ્કિટ ખાવાની ભૂલ કરે છે. બિસ્કિટ ગમે તેટલા હેલ્ધી હોવાનો દાવો કરતા હોય, પરંતુ તેમાં રિફાઇન્ડ લોટ (મેંદો), ખાંડ અને ચરબી ભરપૂર હોય છે. માત્ર બે બિસ્કિટમાં પણ આશરે ૧૭ ગ્રામ કે તેથી વધુ ઝડપથી પચી જાય તેવા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હોઈ શકે છે, જે બ્લડ સુગરને તુરંત ઉપર લઈ જાય છે.
૫. પેકેજ્ડ જ્યૂસ અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સની ગેરસમજ
વિટામિનથી સમૃદ્ધ હોવાના દાવા સાથે બજારમાં વેચાતા પેકેજ્ડ પીણાં અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સનું સેવન પણ શુગર લેવલ વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. કોઈપણ પીણામાં વિટામિન હોવાથી તેમાં રહેલી હાનિકારક ખાંડની અસર ઓછી થઈ જતી નથી. પેકેટ પર લખેલા આકર્ષક દાવાઓ પર ભરોસો કરવાને બદલે હંમેશાં ન્યૂટ્રિશન લેબલ ચકાસીને કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટ અને ઉમેરેલી ખાંડ તપાસવી અનિવાર્ય છે.
બ્લડ સુગર નિયંત્રિત કરવા માટે શું કરવું જોઈએ?
ડોક્ટર મોહનની સલાહ મુજબ, માત્ર ચોખા કે ઘઉં ઘટાડવા પૂરતું નથી, પરંતુ સંપૂર્ણ આહાર પર ધ્યાન આપવું પડશે. તમારી થાળીનો મોટો હિસ્સો સ્ટાર્ચ વગરના લીલા શાકભાજીથી ભરો. આહારમાં દાળ, કઠોળ, ઇંડા, માછલી, ચિકન કે દહીં જેવા પ્રોટીન યુક્ત પદાર્થોનો સમાવેશ કરો.
તમારે તમામ પ્રકારના કાર્બોહાઇડ્રેટથી ડરવાની જરૂર નથી, પરંતુ ખોરાકની ગુણવત્તા, યોગ્ય માત્રા અને સંતુલનને સમજવું જરૂરી છે. ડાયાબિટીસની સારવારમાં નિયમિત દવાઓ લેવી અને જીવનશૈલીનું કડક અનુસરણ કરવું એ જ સ્વસ્થ જીવનની સાચી ચાવી છે.
