જાણો કેમ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં થશે તોતિંગ વધારો?
ભારતમાં છેલ્લા ચાર વર્ષથી જે ઇંધણના ભાવ સ્થિર રહ્યા છે, તેમાં હવે ગમે ત્યારે મોટો વિસ્ફોટ થવાની શક્યતા છે. મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા જતા તણાવ અને રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષની લાંબી અસરને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો આસમાને પહોંચી છે. ભારતમાં પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રના સૂત્રો તરફથી મળતી માહિતી મુજબ, આગામી ૧૫ મે ૨૦૨૬ પહેલા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળી શકે છે.
નુકસાનનો આંકડો ૩૦,૦૦૦ કરોડને પાર
ભારતની સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીઓ જેવી કે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC), બીપીસીએલ (BPCL) અને એચપીસીએલ (HPCL) હાલમાં ઇતિહાસના સૌથી ખરાબ આર્થિક તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૨૬ ડોલરની સપાટી વટાવી ચૂક્યા છે. થોડા સમય પહેલા આ ભાવ ૭૦ ડોલરની આસપાસ હતા. આ અચાનક થયેલા વધારાને કારણે તેલ કંપનીઓને માસિક અંદાજે ૩૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને અર્થશાસ્ત્રના દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, આ એક એવું ચક્ર છે જ્યાં આર્થિક અને રાજકીય સ્થિતિઓ સીધી રીતે સામાન્ય માણસના રસોડા અને વાહનના વપરાશ પર અસર કરે છે. હાલમાં આ કંપનીઓ પેટ્રોલ પર પ્રતિ લિટર અંદાજે ₹૨૪ અને ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹૩૦નો બોજ જાતે સહન કરી રહી છે, જેને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘અંડર-રિકવરી’ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ, હવે આ બોજ લાંબો સમય સહન કરવો કંપનીઓ માટે અશક્ય બની રહ્યો છે.
તમારા ખિસ્સા પર કેવી અસર પડશે?
અહેવાલો મુજબ, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવા માટે ઇંધણના ભાવમાં તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિ લિટર ૪ થી ૫ રૂપિયાનો વધારો કરી શકે છે. માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ જ નહીં, પણ રસોઈ ગેસ (LPG) ના ભાવમાં પણ ૪૦ થી ૫૦ રૂપિયાનો વધારો થવાની પ્રબળ શક્યતા છે. જો ૧૫ મે પહેલા આ નિર્ણય લેવામાં આવે, તો ઉનાળાના વેકેશન અને લગ્નસરાની સીઝનમાં સામાન્ય જનતા માટે મુસાફરી અને પરિવહન મોંઘું બનશે.
વૈશ્વિક સ્થિતિ અને ભારતનું વલણ
વિશ્વભરના દેશો અત્યારે ભયંકર ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પેટ્રોલના ભાવ ઐતિહાસિક ઉંચાઈએ છે. પડોશી દેશોની સ્થિતિ વધુ દયાજનક છે; બાંગ્લાદેશમાં ઇંધણનું રેશનિંગ શરૂ થઈ ગયું છે, જ્યારે પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકામાં ઉર્જા બચાવવા માટે કામકાજના દિવસોમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતે અત્યાર સુધી રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદીને અને એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં કાપ મૂકીને ભાવ વધારાને રોકી રાખ્યો હતો. જોકે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ચાલી રહેલી કટોકટીએ સપ્લાય ચેઈનને ખોરવી નાખી છે. આ જળમાર્ગ દુનિયાના તેલ પુરવઠા માટે કરોડરજ્જુ સમાન છે અને ત્યાં વધતા તણાવે વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં ડર પેદા કર્યો છે.
જોકે ભારતની રિફાઇનરીઓ અત્યારે પોતાની ૧૦૦% ક્ષમતા પર કામ કરી રહી છે, પણ કાચા તેલના વધતા ભાવ એક એવું આર્થિક સંકટ છે જેને લાંબો સમય ટાળી શકાય તેમ નથી. ૧૫ મે પહેલા જો ભાવ વધારો થાય છે, તો તે માર્કેટના સેન્ટિમેન્ટ અને પરિવહન ખર્ચ પર મોટી અસર કરશે. જનતાએ હવે માનસિક રીતે વધતી મોંઘવારીના આ નવા રાઉન્ડ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
