વિરાટ કોહલીનો જ્વલંત સવાલ: અનિચ્છા અને અવિશ્વાસ છતાં ભારતીય ક્રિકેટરો કેમ રમતા રહે
ભારતીય ક્રિકેટ જગતમાં જ્યારે કોઈ ખેલાડી પોતાના કરિયરના સર્વોચ્ચ શિખરે હોય છે, ત્યારે તેને ભગવાનનો દરજ્જો આપવામાં આવે છે. પરંતુ, એ જ ખેલાડી જ્યારે પોતાની કારકિર્દીના સંધ્યાકાળે પહોંચે છે, ત્યારે તેને ભારે ટીકા, ઉપહાસ અને અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરવો પડે છે. તાજેતરમાં રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલુરુ (RCB) ના એક પોડકાસ્ટમાં વિરાટ કોહલીએ કરેલા ખુલાસાએ આ ગંભીર મુદ્દાને ફરીથી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધો છે. કોહલીએ ૨૦૨૭ના વર્લ્ડ કપમાં રમવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી, પરંતુ સાથે એક સૂચક શરત પણ મૂકી કે તેના મૂલ્ય અને ટીમમાં તેના યોગદાન પર કોઈએ પ્રશ્ન ઉઠાવવો જોઈએ નહીં.
જ્યારે વિરાટ કોહલી જેવા વૈશ્વિક કક્ષાના મહાન ખેલાડીને આવું નિવેદન આપવું પડે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ડ્રેસિંગ રૂમ અથવા ટીમ મેનેજમેન્ટની અંદર કંઈક એવું ચાલી રહ્યું છે જે સામાન્ય નથી. ગૌતમ ગંભીરના નેતૃત્વ હેઠળના વર્તમાન ટીમ મેનેજમેન્ટ તરફથી તેને પૂરતો સપોર્ટ મળશે કે નહીં, તે અંગે ક્યાંક અસમંજસની સ્થિતિ વર્તાઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિ એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે: આટલી અસ્પષ્ટતા અને સતત દબાણ વચ્ચે પણ ભારતીય ક્રિકેટરો રમવાનું ચાલુ રાખવા માટે કેમ મજબૂર બને છે?
વિરાટ કોહલી: સિદ્ધિઓનું આકાશ અને અનિશ્ચિતતાની આશંકા
૨૦૧૩માં સચિન તેંડુલકરની નિવૃત્તિ પછી, વિરાટ કોહલી ભારતીય ક્રિકેટનો સૌથી મોટો ચહેરો રહ્યો છે. ત્રણેય ફોર્મેટમાં હજારો રન, આઈસીસી વ્હાઇટ-બોલ ટ્રોફીઓ અને ભારતને વિદેશી ધરતી પર (ખાસ કરીને ઓસ્ટ્રેલિયામાં) પ્રથમ વખત ટેસ્ટ સિરીઝ જીતાડનાર તે અત્યાર સુધીનો સૌથી સફળ ટેસ્ટ કેપ્ટન છે. આવી અજોડ સિદ્ધિઓ ધરાવતા ખેલાડીને પણ જો પોતાની જગ્યા સુરક્ષિત રાખવા માટે સંઘર્ષ કરવો પડતો હોય અથવા મીડિયા સમક્ષ સફાઈ આપવી પડતી હોય, તો સામાન્ય ખેલાડીઓની સ્થિતિ કેવી હશે તેની કલ્પના કરવી જ મુશ્કેલ છે.
પરંતુ કોહલી આ યાદીમાં એકલો નથી. ભારતીય ક્રિકેટનો ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે અહીં ખેલાડીઓ પોતાના પ્રાઈમ ફોર્મ (શ્રેષ્ઠ સમય) માંથી બહાર નીકળી ગયા પછી પણ વર્ષો સુધી રમતા રહે છે, ભલે પછી તેમનું સ્વાગત પહેલા જેવું ન થતું હોય.
ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન: સચિનથી લઈને ધોની સુધીની સફર
ભારતમાં ક્રિકેટરોને સમયસર સન્માનજનક નિવૃત્તિ લેતા જોવાનું ઘણું દુર્લભ છે. ભૂતકાળમાં કપિલ દેવ, સચિન તેંડુલકર અને એમ. એસ. ધોની જેવા મહાન ખેલાડીઓ પણ તેમની કારકિર્દીના અંતિમ તબક્કામાં પોતાના જૂના ફોર્મ માટે ઝઝૂમતા જોવા મળ્યા હતા. સચિન તેંડુલકરે પોતાની ૧૦૦મી સદી પૂરી કરવા માટે લાંબો સમય લીધો અને તે દરમિયાન ટીમમાં તેમની ભૂમિકા પર પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા.
આ જ વાર્તા મહેન્દ્ર સિંહ ધોનીની પણ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાંથી નિવૃત્તિ લીધાના વર્ષો પછી પણ, ધોની હજુ પણ ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL) માં ચેન્નાઈ સુપર કિંગ્સ (CSK) ના સભ્ય તરીકે મેદાન પર ઉતરે છે. પ્રશ્ન એ થાય છે કે જે ખેલાડીએ વિશ્વની તમામ મોટી ટ્રોફીઓ જીતી લીધી છે, જેની પાસે અઢળક સંપત્તિ અને નામ છે, તે શા માટે હજુ પણ વધતી ઉંમર અને શારીરિક મર્યાદાઓ છતાં મેદાન પર દોડી રહ્યો છે? આ માત્ર રમત પ્રત્યેનો પ્રેમ નથી, પણ આ માનસિકતા પાછળ કેટલાક સામાજિક અને વ્યવહારિક કારણો જવાબદાર છે.
સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિ અને સ્પોટલાઇટની લત
આ માનસિકતાના મૂળ ભારતીય સમાજની વ્યવસ્થા અને ખેલાડીઓની પૃષ્ઠભૂમિમાં ઊંડે સુધી રોકાયેલા છે. ભારતના મોટાભાગના ક્રિકેટરો મધ્યમ અથવા ગરીબ વર્ગમાંથી આવે છે. નાનપણથી જ તેઓ ભણતર છોડીને માત્ર ક્રિકેટ પાછળ પોતાનું જીવન સમર્પિત કરી દે છે. તેમની પાસે કોઈ વૈકલ્પિક ઉચ્ચ શૈક્ષણિક ડિગ્રી હોતી નથી.
આપણા સમાજમાં એક કડવી વાસ્તવિકતા એ છે કે જ્યાં સુધી વ્યક્તિ પાસે અઢળક પૈસા કે પ્રચંડ પ્રસિદ્ધિ ન હોય, ત્યાં સુધી તેને સન્માન મળતું નથી. ક્રિકેટ આ ખેલાડીઓને એ ‘લાઈમલાઈટ’ અને સત્તા આપે છે જે સામાન્ય નાગરિક માટે અશક્ય છે. વર્ષો સુધી સ્ટેડિયમમાં હજારો લોકોની બૂમો અને તાળીઓના ગડગડાટ વચ્ચે જીવ્યા પછી, અચાનક એક દિવસ સામાન્ય માણસની જેમ શાંત જીવન જીવવું એ માનસિક રીતે ખૂબ જ અઘરું બની જાય છે. આ સ્પોટલાઇટ ગુમાવવાનો ડર જ તેમને શક્ય તેટલા લાંબા સમય સુધી રમતને વળગી રહેવા માટે પ્રેરે છે.
નિવૃત્તિ પછીના મર્યાદિત અને કંટાળાજનક વિકલ્પો
બીજું મોટું કારણ એ છે કે ભારતમાં ક્રિકેટરો માટે નિવૃત્તિ પછીની કારકિર્દીના વિકલ્પો ઘણા મર્યાદિત છે. મોટાભાગના ખેલાડીઓ નિવૃત્તિ પછી કોમેન્ટ્રી (Commentary) તરફ વળે છે. પરંતુ માઈક સામે બેસીને સતત બોલવું એ પણ એક અલગ કુશળતા છે, જે દરેક ખેલાડી પાસે હોતી નથી.
બીજો વિકલ્પ કોચિંગ (Coaching) નો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કે આઈપીએલ ટીમોમાં કોચ બનવું એ દેખાવામાં જેટલું આકર્ષક લાગે છે, વાસ્તવિકતામાં તે એટલું જ થકવી નાખનારું કામ છે. વર્ષના આઠ-નવ મહિના સતત પ્રવાસ કરવો, હોટેલના રૂમોમાં રહેવું અને ટીમની રણનીતિઓ ઘડવી એ એટલું જ દબાણ લાવે છે જેટલું એક ખેલાડી તરીકે રમતી વખતે આવતું હોય છે. જ્યારે કોઈ નક્કર, સંતોષકારક અને ઓછી તણાવયુક્ત કારકિર્દી ન દેખાય, ત્યારે ખેલાડીઓ વિચારે છે કે જ્યાં સુધી શરીર સાથ આપે ત્યાં સુધી મેદાન પર રમીને કમાણી અને નામ કેમ ન ચાલુ રાખવું?
