મોંઘીદાટ ટિકિટો ફિફાને ભારે પડશે? ફૂટબોલના અસલી રોમાંચને વેચીને કમાણી કરવી કેમ અશક્ય છે, જાણો આખી વિગત
ફૂટબોલ એ માત્ર એક રમત નથી, પરંતુ દુનિયાના કરોડો લોકો માટે એક ધર્મ છે, એક જુસ્સો છે. સ્ટેડિયમમાં હજારો ચાહકોનો જે કાન ફાડી નાખતો અવાજ, હવામાં લહેરાતા ઝંડા અને ગોલ થતી વખતે આખા સ્ટેડિયમમાં જે ઉર્જાનું મોજું ફરે છે, તેને જ ફૂટબોલનો ‘અસલી આત્મા’ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ, ફૂટબોલની વૈશ્વિક સંસ્થા ફિફા (FIFA) અત્યારે આ આત્મા પર જ વ્યાપારીકરણનો મોટો પ્રહાર કરવા જઈ રહી છે.
ફિફાના પ્રમુખ જિયાની ઇન્ફેન્ટિનો અવારનવાર આ સંસ્થાને ‘દુનિયામાં ખુશીઓ વહેંચનારી સંસ્થા’ તરીકે ઓળખાવે છે. પરંતુ આ વર્ષે ઉત્તર અમેરિકામાં (અમેરિકા, કેનેડા અને મેક્સિકો) યોજાઈ રહેલા વર્લ્ડ કપમાં આ ખુશી મેળવવા માટે ચાહકોએ પોતાની આખી જિંદગીની બચત દાવ પર લગાવવી પડે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ટિકિટોના આસમાને પહોંચેલા ભાવો અંગે નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ફિફાની આ લોભી નીતિ તેના પર જ ભારે પડી શકે છે (Backfire).
અત્યાર સુધીનો સૌથી મોંઘો કલ્ચરલ ઇવેન્ટ: આંકડા જોઈને હોશ ઊડી જશે
આગામી વર્લ્ડ કપની ટિકિટોના ભાવ અત્યાર સુધીના તમામ ઈતિહાસ કરતાં ક્યાંય વધારે રાખવામાં આવ્યા છે. આંકડાકીય વિશ્લેષણ પર નજર કરીએ તો ખ્યાલ આવે છે કે આ વર્ષનો ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપ માનવ ઇતિહાસનો સૌથી મોંઘો કલ્ચરલ કે સ્પોર્ટ્સ ઇવેન્ટ સાબિત થવા જઈ રહ્યો છે.
ગ્રૂપ સ્ટેજની મેચો: સામાન્ય રીતે શરૂઆતની મેચો સસ્તી હોય છે, પરંતુ આ વખતે ગ્રૂપ સ્ટેજની સૌથી સસ્તી ટિકિટની સરેરાશ કિંમત પણ ૨૦૦ ડોલર (આશરે ૧૬,૫૦૦ રૂપિયા) રાખવામાં આવી છે.
ફાઇનલ મેચ: જે ચાહકો સ્ટેડિયમમાં બેસીને ફાઇનલ મેચનો રોમાંચ જોવા માંગે છે, તેમણે ઓછામાં ઓછા ૨,૦૩૦ ડોલર (આશરે ૧.૭ લાખ રૂપિયા) ખર્ચવા પડશે. આ તો માત્ર શરૂઆતી કિંમત છે, પ્રીમિયમ સીટોના ભાવ તો આનાથી દસ ગણા વધારે છે.
ઈતિહાસની પરંપરા તૂટી: સામાન્ય ચાહકો કેમ હાંસિયામાં ધકેલાયા?
જો આપણે ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ, તો ફિફા હંમેશાં ટિકિટોના ભાવ બજારની વાસ્તવિક ક્ષમતા (માર્કેટ ડિમાન્ડ) કરતાં ઘણા નીચા રાખતી હતી. ફૂટબોલની લોકપ્રિયતા એટલી અસાધારણ છે કે હંમેશાં ટિકિટોના સપ્લાય કરતાં તેની ડિમાન્ડ હજારો ગણી વધારે હોય છે.
ભૂતકાળમાં ફિફા ઈચ્છતી તો ટિકિટોની હરાજી કરીને અબજો રૂપિયા કમાઈ શકી હોત, પરંતુ તે એવું નહોતી કરતી. સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય નાગરિક કે ગરીબ દેશોના ચાહકો પણ પોતાની મનપસંદ ટીમને પ્રોત્સાહિત કરવા સ્ટેડિયમ સુધી પહોંચી શકે તે માટે ટિકિટના ભાવ અંકુશમાં રાખવામાં આવતા હતા અને ન્યાયી વહેંચણી માટે લોટરી (સિસ્ટમ ઓફ ડ્રો) પદ્ધતિનો ઉપયોગ થતો હતો.
ફિફાની કમાણીનો મોટો હિસ્સો ક્યારેય સ્ટેડિયમની ટિકિટો પર નિર્ભર નહોતો. સંસ્થા પોતાની અબજો ડોલરની કમાણી ટીવી બ્રોડકાસ્ટિંગ રાઈટ્સ (પ્રસારણ અધિકારો) અને વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સના સ્પોન્સરશિપ રાઈટ્સ વેચીને જ મેળવી લેતી હતી. તો પછી આ વખતે અચાનક આવો મોટો ફેરફાર કેમ કરવામાં આવ્યો?
અમેરિકન માર્કેટ અને વ્યાપારીકરણનો અતિરેક
ઉત્તર અમેરિકા, ખાસ કરીને અમેરિકામાં સ્પોર્ટ્સ કલ્ચર ખૂબ જ વ્યાપારી છે. ત્યાં સુપર બાઉલ (Super Bowl) કે એનબીએ (NBA) જેવી લીગમાં હજારો ડોલરની ટિકિટો ખરીદવી સામાન્ય મનાય છે. ફિફા પણ આ જ અમેરિકન મોડેલને ફૂટબોલ પર થોપવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે. પરંતુ તેઓ એ ભૂલી રહ્યા છે કે ફૂટબોલ એ અમેરિકન રમત નથી, આ ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશોની રમત છે. આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને એશિયાના અસલી ચાહકો, જેઓ પોતાની ટીમને જીતાડવા માટે સ્ટેડિયમમાં જીવ રેડી દે છે, તેઓ આટલી મોંઘી ટિકિટો ખરીદવા સક્ષમ નથી.
સ્ટેડિયમના એટમોસ્ફિયર (વાતાવરણ) ને કેમ વેચી શકાતું નથી?
આ મોંઘી ટિકિટોને કારણે જે સૌથી મોટો ખતરો ઊભો થયો છે, તે છે સ્ટેડિયમના વાતાવરણનો (Atmosphere). ફૂટબોલની કોઈપણ મેચ ત્યારે જ સુંદર લાગે છે જ્યારે સ્ટેડિયમ ઉન્મત્ત ચાહકોથી ભરેલું હોય. બ્રાઝિલના સામ્બા ડ્રમ્સ, આર્જેન્ટિનાના ગીતો અને યુરોપિયન ચાહકોની હૂટિંગ વગર મેચ એકદમ નીરસ લાગે છે.
જો ટિકિટોના ભાવ સામાન્ય ચાહકોની પહોંચની બહાર જતા રહેશે, તો સ્ટેડિયમની સીટો પર અસલી ફૂટબોલ ફેન્સના બદલે માત્ર અમીર કોર્પોરેટ એક્ઝિક્યુટિવ્સ, સેલિબ્રિટીઝ અને સોશિયલ મીડિયા ઈન્ફ્લુએન્સર્સ જ બેઠેલા જોવા મળશે, જેઓ માત્ર ફોટા પડાવવા કે સ્ટેટસ સિમ્બોલ માટે ત્યાં આવ્યા હશે. આ અમીર વર્ગ ક્યારેય સ્ટેડિયમમાં એવો જુસ્સો અને ઘોંઘાટ પેદા નહીં કરી શકે જે ફૂટબોલ માટે જરૂરી છે.
ટીવી પર મેચ જોનારા કરોડો દર્શકો પણ સ્ટેડિયમના એ ઉત્સાહ અને અવાજને જોવા-સાંભળવા માટે જ ટીવી સ્ક્રીન સામે બેસતા હોય છે. જો સ્ટેડિયમમાં સ્મશાન જેવી શાંતિ હશે કે માત્ર ઔપચારિક તાળીઓનો અવાજ આવશે, તો ટીવી પર મેચ જોવાની મજા પણ અડધી થઈ જશે.
ફિફા માટે લાંબા ગાળાનું નુકસાન
ટૂંકા ગાળા માટે ટિકિટના ઊંચા ભાવોથી ફિફાની તિજોરી ભલે છલકાઈ જાય, પરંતુ લાંબા ગાળે આ નિર્ણય ફૂટબોલની લોકપ્રિયતાના મૂળિયાં હલાવી નાખશે:
૧. વ્યૂઅરશિપમાં ઘટાડો: જો સ્ટેડિયમનો રોમાંચ ઓછો થશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે ટીવી અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ફૂટબોલ જોનારાઓની સંખ્યા ઘટશે.
૨. સ્પોન્સર્સનો મોહભંગ: દર્શકોની સંખ્યા ઘટશે તો મોટી કંપનીઓ અબજો રૂપિયાની સ્પોન્સરશિપ આપવાનું બંધ કરશે અથવા ઓછી કરશે.
૩. રમતથી અંતર: ગરીબ દેશોના યુવાનો જ્યારે જોશે કે આ રમત હવે માત્ર અમીરોની જ જાગીર બની ગઈ છે, ત્યારે તેમનો રમત પ્રત્યેનો લગાવ ઓછો થઈ શકે છે.
