દુનિયા પર ચાલશે ભારતની બાદશાહત! સ્માર્ટફોનથી લઈને કાર સુધી વપરાતી ચિપનું હવે દેશમાં જ થશે પ્રોડક્શન
આજના આધુનિક યુગમાં આપણા હાથમાં રહેલા સ્માર્ટફોનથી લઈને રસ્તા પર દોડતી હાઈટેક સ્માર્ટ કાર સુધી, દરેક નાની-મોટી ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુ એક નાનકડી ‘ચીપ’ એટલે કે સેમીકન્ડક્ટર (Semiconductor) પર નિર્ભર છે. આ ક્ષેત્રમાં ભારતને આત્મનિર્ભર અને વૈશ્વિક લીડર બનાવવા માટે નીતિ આયોગે (NITI Aayog) એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી અહેવાલ તૈયાર કર્યો છે. આ રિપોર્ટમાં એક એવો રોડમેપ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે કે કેવી રીતે ભારત વર્ષ ૨૦૩૫ સુધીમાં દુનિયાનો નવો ‘સેમીકન્ડક્ટર કિંગ’ બની શકે છે.
નીતિ આયોગના મતે, ભારત માટે હવે માત્ર સેમીકન્ડક્ટર ચિપ્સનું બજાર બનીને રહેવાનો સમય પૂરો થઈ ગયો છે; હવે આપણે ૧૫૦ અબજ ડોલરની એક મજબૂત અને સ્વનિર્ભર ‘વેલ્યુ ચેઈન’ (Value Chain) ઊભી કરીને આ આખી ગ્લોબલ ઇન્ડસ્ટ્રીનું નેતૃત્વ કરવાનું છે. આ ભગીરથ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે આગામી એક દાયકામાં દેશની અંદર આશરે ૧૮૦ અબજ ડોલર સુધીના જંગી મૂડીરોકાણની જરૂર પડશે. રિપોર્ટમાં ખાસ ભલામણ કરવામાં આવી છે કે આ કુલ ખર્ચનો ત્રીજો ભાગ સરકારે પોતે ઉઠાવવો જોઈએ.
નીતિ આયોગ દ્વારા ‘ભારતના સેમીકન્ડક્ટર ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય’ (Future of India’s Semiconductor Industry) શીર્ષક હેઠળ જાહેર કરાયેલો આ રિપોર્ટ વૈશ્વિક બજારમાં ભારતની વધતી તાકાતની વાર્તા રજૂ કરે છે. આ રિપોર્ટનો મુખ્ય સાર એ છે કે ભારતે વૈશ્વિક બજારમાં માત્ર બીજા દેશોની નકલ કરીને ભીડની પાછળ ચાલવાની જરૂર નથી. તેના બદલે, આપણે આપણી વ્યુહાત્મક અને તકનીકી ક્ષમતાના જોરે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક એવું મજબૂત સ્થાન બનાવવું પડશે કે જેના વિના વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન (Global Supply Chain) નું અસ્તિત્વ જ અશક્ય બની જાય. આ માટે વર્ષ ૨૦૩૫ સુધીમાં દેશની અંદર ૧૨૦ થી ૧૫૦ અબજ ડોલરની એક વિશાળ સેમીકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ ઊભી કરવાનો લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે. વાસ્તવમાં, આ વૈશ્વિક માર્કેટ પર ભારતની બાદશાહત કાયમ કરવાનો એક સત્તાવાર બ્લુપ્રિન્ટ છે.
વિદેશી નિર્ભરતાનો અંત આવશે અને દેશની પરસેવાની કમાણી બચશે
જો આજના સમયની કડવી વાસ્તવિકતા પર નજર કરીએ તો, ભારતની ઘરેલું જરૂરિયાતો માટે વપરાતા કુલ સેમીકન્ડક્ટરમાંથી આશરે ૯૦ થી ૯૫ ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો આપણે વિદેશોથી આયાત કરવો પડે છે. નીતિ આયોગના અંદાજ અનુસાર, વર્ષ ૨૦૩૫ સુધીમાં માત્ર ભારતમાં જ ચિપ્સની વાર્ષિક માંગ વધીને ૨૦૦ અબજ ડોલરને પાર પહોંચી જશે. આ એક ખૂબ જ ચિંતાજનક વિષય છે, કારણ કે જો આટલી મોટી માંગ માટે આપણે વિદેશી દેશો પર જ નિર્ભર રહીશું, તો આપણું હૂંડિયામણ (ફોરેન કરન્સી) ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં બહાર ચાલ્યું જશે જે દેશના અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
આ ઉપરાંત, ભવિષ્યમાં જો ક્યારેય ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં કોઈ અવરોધ ઊભો થાય, તો આપણા ઓટોમોબાઈલ, ડિફેન્સ અને આઈટી જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગો સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ શકે છે. આથી જ, વિદેશોથી થતી આ આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવી અને દેશની અંદર જ તેનું ઉત્પાદન શરૂ કરવું એ આજના સમયની સૌથી મોટી માંગ છે.
સરકારે ખોલવી પડશે તિજોરી: રોકાણ માટેનો નવો એક્શન પ્લાન
ભારતની અંદર ચિપ ડિઝાઇનિંગ, હાઈ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ (ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટ્સ) થી લઈને એડવાન્સ પેકેજિંગ સુધીનું આખું વૈશ્વિક કક્ષાનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવા માટે ખૂબ જ મોટા પાયે આર્થિક ભંડોળની જરૂરિયાત ઊભી થશે. નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, આગામી દસ વર્ષોમાં આ સેક્ટરને ઊભું કરવા માટે ઓછામાં ઓછા ૧૩૫ થી ૧૮૦ અબજ ડોલરના કુલ રોકાણની આવશ્યકતા રહેશે.
આ સંદર્ભમાં નીતિ આયોગે સરકારને એક ખૂબ જ વ્યવહારુ અને મહત્વપૂર્ણ સૂચન કર્યું છે. મોટી વૈશ્વિક અને સ્થાનિક ખાનગી કંપનીઓનો ભરોસો જીતવા માટે આ આખા રોકાણનો ઓછામાં ઓછો એક-તૃતીયાંશ (૧/૩) ભાગ ભારત સરકારે પોતે સબસિડી કે સીધા રોકાણ સ્વરૂપે આપવો જોઈએ. જ્યારે સરકાર પોતે આ ચિપ બનાવતી ફેક્ટરીઓના પાયાના માળખા પાછળ નાણાં ખર્ચશે, ત્યારે પ્રોજેક્ટ્સનું વ્યાપારી જોખમ ઘણું ઓછું થઈ જશે. સરકારની આ ભાગીદારીને કારણે દુનિયાની મોટી-મોટી ખાનગી કંપનીઓ લાંબા ગાળા માટે ભારતમાં સુરક્ષિત અને મોટું રોકાણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત થશે.
‘ટેકનોલોજી સાર્વભૌમત્વ’ કેમ જરૂરી છે?
આ વિષય પર પ્રકાશ પાડતા નીતિ આયોગના વાઇસ ચેરમેન અશોક કુમાર લાહિડીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, જો ભારતને સાચા અર્થમાં એક વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવું હોય, તો આપણે અન્ય દેશોની ટેકનોલોજી પરની નિર્ભરતાને જળમૂળથી ખતમ કરવી પડશે. આ આત્મનિર્ભરતાને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં ‘પ્રૌદ્યોગિકી સંપ્રભુતા’ (Technology Sovereignty) કહેવામાં આવે છે.
આજના ડિજિટલ યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), આધુનિક સંરક્ષણ સાધનો, ટેલિકોમ સેક્ટર (5G અને આગામી ટેકનોલોજી), ટ્રાન્સપોર્ટેશનથી લઈને સામાન્ય નાગરિકોને મળતી તમામ ડિજિટલ સેવાઓ આ નાનકડી ચિપના આધારે જ કામ કરે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના આંકડા જોઈએ તો, વર્ષ ૨૦૧૪ થી ૨૦૨૪ ની વચ્ચે વૈશ્વિક સેમીકન્ડક્ટર માર્કેટ ૬.૫ ટકાની ઝડપી ગતિએ વિકસ્યું છે અને આગામી વર્ષોમાં આ ગ્રોથ રેટ વધીને ૮.૫ ટકા થવાની પ્રબળ સંભાવના છે. આથી, જો ભારત આ સુવર્ણ તકનો લાભ ઉઠાવી લેશે, તો આર્થિક અને વ્યુહાત્મક બંને મોરચે દેશ સુપરપાવર બનીને ઉભરશે.
