લખનૌના આંગણે સમુદ્રના વીરોની ગાથા: રાજનાથ સિંહે દેશને સમર્પિત કરી ‘નૌસેના શૌર્ય વાટિકા’
ભારતનો ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે આપણી સરહદો માત્ર જમીન પર જ નહીં, પરંતુ અફાટ સમુદ્રોમાં પણ એટલી જ સુરક્ષિત અને ગૌરવશાળી રહી છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે નૌસેના (નેવી)નો પ્રભાવ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પૂરતો જ મર્યાદિત હોય છે. પરંતુ દેશના હૃદય સમાન ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનૌએ આ માન્યતાને ગર્વભેર બદલી નાખી છે. તાજેતરમાં કેન્દ્રીય સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે તેમના સંસદીય મતવિસ્તાર લખનૌમાં ‘નૌસેના શૌર્ય વાટિકા’ (નૌકાદળ સ્મારક સંગ્રહાલય)નું ઉદ્ઘાટન કર્યું છે. આ વાટિકા માત્ર એક પ્રવાસન સ્થળ નથી, પરંતુ ભારતની દરિયાઈ સરહદોના રક્ષકોની અદમ્ય હિંમત, બહાદુરી અને આધુનિક તકનીકી કુશળતાનું જીવંત પ્રતીક છે.
રાજનાથ સિંહે આ પ્રસંગે ભાવુક અને પ્રેરણાદાયી શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, આ વાટિકા દેશભક્તિ અને લશ્કરી ગૌરવનું એક એવું કેન્દ્ર બનશે જે આવનારી પેઢીઓને ભારતીય નૌકાદળની ભવ્ય પરંપરા અને રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની નિઃસ્વાર્થ સેવાની યાદ અપાવતું રહેશે.
બે એકરમાં ફેલાયેલું શૌર્ય અને આધુનિકતાનું સંગમસ્થાન
લખનૌના પ્રખ્યાત એકાના ક્રિકેટ સ્ટેડિયમની નજીક, અંદાજે બે એકરના વિશાળ વિસ્તારમાં આ સુંદર અને ભવ્ય વાટિકાનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. તેને ‘નૌસેના શૌર્ય સંગ્રહાલય’ના બીજા તબક્કા (ફેઝ-II) તરીકે વિકસાવવામાં આવી છે. આ વાટિકાની મુલાકાત લેનાર કોઈપણ નાગરિક ભારતીય નૌસેનાની ગૌરવગાથાથી પરિચિત થઈ શકશે.
સંરક્ષણ પ્રધાને ભારપૂર્વક કહ્યું કે, ભારતીય નૌકાદળે હંમેશા દેશની આર્થિક અને ભૌગોલિક સરહદોની સુરક્ષામાં નબળો પડ્યા વગર અગ્રેસર ભૂમિકા ભજવી છે. આપણી સેનાના જવાનો દરિયાના ઊંડા પાણીમાં અનેક પડકારોનો સામનો કરીને આપણને સુરક્ષિત રાખે છે. આવા સ્મારકો સામાન્ય નાગરિકો, ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનો સુધી દેશનો લશ્કરી ઈતિહાસ પહોંચાડવાનું ઉત્તમ માધ્યમ બને છે. રક્ષામંત્રીએ આ તકે એક મોટી જાહેરાત પણ કરી કે, ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં આ સ્મારક પરિસરમાં એક અસલી સબમરીન (પનડુબ્બી) પણ સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જે અહીનું મુખ્ય આકર્ષણ બનશે.
વિજયી ટેન્કો અને INS ગોમતીની અનોખી સફર: મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથનો સંકલ્પ
આ ભવ્ય કાર્યક્રમમાં ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે પણ હાજરી આપી હતી અને યુવાનોમાં રાષ્ટ્રપ્રેમ જગાડવા માટે એક મહત્વનો વિચાર રજૂ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, ભારતીય સેનાએ ભૂતકાળમાં જે યુદ્ધો જીત્યા છે અને જેમાં આપણી ટેન્કોએ દુશ્મનોના છક્કા છોડાવ્યા છે, તેવી નિવૃત્ત થયેલી ટેન્કોને રાજ્યના અલગ-અલગ શહેરોના મુખ્ય ચોકઠા (ચોક) પર સ્થાપિત કરવી જોઈએ. આનાથી રસ્તે ચાલતા દરેક નાગરિક અને યુવાનના મનમાં સેના પ્રત્યે આદર અને ગર્વની લાગણી પેદા થશે.
મુખ્યમંત્રીએ આ વાટિકાના સૌથી મહત્વના હિસ્સા એવા ‘INS ગોમતી’ યુદ્ધ જહાજનો વિશેષ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, INS ગોમતીએ લાંબા સમય સુધી ભારતની દરિયાઈ સુરક્ષામાં અભૂતપૂર્વ સેવા આપી છે. વર્ષ 2022 માં આ વીર જહાજને નૌકાદળમાંથી સન્માનપૂર્વક કાર્યમુક્ત (ડીકમિશન) કરવામાં આવ્યું હતું. હવે, આ જહાજના ગૌરવવંતા અવશેષો અને સાધનોને લખનૌની જીવનરેખા ગણાતી ગોમતી નદીના કિનારે આ શૌર્ય વાટિકામાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. યુપી જેવા રાજ્યમાં રહીને પણ યુવાનો આ જહાજને જોઈને નૌસેનાની કાર્યશૈલી અને તેના ઈતિહાસ વિશે જાણી શકશે અને જીવનના કોઈપણ પડકારનો સામનો કરવાની પ્રેરણા મેળવશે.
વૈશ્વિક કટોકટી અને સમુદ્ર પર ભારતની નિર્ભરતા
આ કાર્યક્રમમાં નૌસેનાના વડા (ચીફ ઓફ નેવલ સ્ટાફ) એડમિરલ દિનેશ ત્રિપાઠીએ વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. હાલમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે, ખાસ કરીને ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Hormuz Strait) જેવા મહત્વના દરિયાઈ માર્ગો પર મોટું સંકટ ઊભું થયું છે. આવા સમયે વૈશ્વિક વેપાર ખોરવાઈ જવાનું જોખમ રહે છે.
એડમિરલ ત્રિપાઠીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતની ભવિષ્યની આર્થિક પ્રગતિ અને વિકાસનો મોટો આધાર સમુદ્રો પર રહેલો છે, કારણ કે આપણો મોટાભાગનો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર દરિયાઈ માર્ગે થાય છે. તેમણે દેશવાસીઓને આશ્વાસન આપતા કહ્યું કે ગમે તેવી વૈશ્વિક કટોકટી હોય, ભારતીય નૌકાદળ દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને ભારતના વ્યાપારી જહાજોને સલામત રાખવા માટે ચોવીસે કલાક તૈનાત છે.
ઉત્તર પ્રદેશ અને સમુદ્ર વચ્ચેનો સદીઓ જૂનો અતૂટ નાતો
ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય કે જે ઉત્તર પ્રદેશ ચારેય બાજુથી જમીનથી ઘેરાયેલું છે (Landlocked State) અને જ્યાં કોઈ દરિયાકિનારો નથી, ત્યાં નૌસેનાનું આવું સંગ્રહાલય બનાવવાનું કારણ શું? નૌસેના વડા એડમિરલ દિનેશ ત્રિપાઠીએ આ પ્રશ્નનો ખૂબ જ સુંદર, તાર્કિક અને ઐતિહાસિક જવાબ આપ્યો. તેમણે ત્રણ મુખ્ય કારણો રજૂ કર્યા, જે દર્શાવે છે કે યુપી ક્યારેય સમુદ્રથી દૂર રહ્યું જ નથી:
નદીઓ દ્વારા સમુદ્ર સાથે જોડાણ: સદીઓ પહેલા, જ્યારે દેશમાં રેલવે કે પાકા રસ્તાઓ નહોતા, ત્યારે આ પ્રદેશ વેપાર માટે સીધો સમુદ્ર સાથે જોડાયેલો હતો. ગંગા, યમુના અને ગોમતી જેવી પવિત્ર નદીઓ જળમાર્ગ તરીકે કામ કરતી હતી અને આ વિસ્તારના માલસામાનને સમુદ્ર સુધી પહોંચાડતી હતી.
યુદ્ધ જહાજો માટે લાકડાની સપ્લાય: પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન સમયમાં જ્યારે જહાજો લાકડાના બનતા હતા, ત્યારે ઉત્તર પ્રદેશના ઘનઘોર જંગલોમાંથી ઉત્તમ ગુણવત્તાનું લાકડું મોકલવામાં આવતું હતું, જેનો ઉપયોગ ભારતીય જહાજોના નિર્માણમાં થતો હતો.
માનવબળ અને સૈનિકોનું યોગદાન: આજે પણ ભારતીય નૌકાદળમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં અધિકારીઓ, ખલાસીઓ (સેલર્સ) અને ‘અગ્નિવીર’ ઉત્તર પ્રદેશની ધરતી પરથી આવે છે. એટલું જ નહીં, દેશમાં સૌથી વધુ નિવૃત્ત સૈનિકો (વેટરન્સ) પણ આ જ રાજ્યમાં વસે છે.
