“તું બરબાદ થઈ જઈશ…” જ્યારે પહેલી જ ફિલ્મ ‘સારાંશ’ માટે અનુપમ ખેરને મળી હતી મોટી ચેતવણી!
બોલિવૂડના ‘એવરગ્રીન’ અને દિગ્ગજ અભિનેતાઓની જ્યારે પણ વાત થાય છે, ત્યારે અનુપમ ખેરનું નામ સૌથી મોખરે જોવા મળે છે. પોતાની અત્યાર સુધીની કરિયરમાં 550થી વધુ ફિલ્મોમાં કામ કરી ચૂકેલા અનુપમ ખેરે દરેક પ્રકારના પાત્રને જીવંત કર્યું છે—પછી તે ‘દિલવાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે’ના કૂલ ડેડ હોય, ‘કર્મા’ના ક્રૂર વિલન ડૉ. ડેંગ હોય, કે પછી કોમેડીથી લોકોને લોટપોટ કરનારો કોઈ રોલ હોય.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જે ફિલ્મે અનુપમ ખેરને રાતોરાત સુપરસ્ટાર અને એક બેમિસાલ અભિનેતા તરીકે સ્થાપિત કર્યા હતા, તે જ ફિલ્મ ન કરવા માટે લોકોએ તેમને ડરાવ્યા અને ચેતવણી આપી હતી? તાજેતરમાં એક ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન અનુપમ ખેરે પોતાની પહેલી ફિલ્મ ‘સારાંશ’ (1984) અને બોલિવૂડમાં ‘ટાઇપકાસ્ટિંગ’ (એક જ સરખા રોલ મળવા) ને તોડવાની પોતાની સફર વિશે ખુલીને વાત કરી.
“મને ચેતવણી આપવામાં આવી હતી, પણ હું મૂર્ખ નહોતો…”
મહેશ ભટ્ટના નિર્દેશનમાં બનેલી ફિલ્મ ‘સારાંશ’ જ્યારે રિલીઝ થઈ ત્યારે અનુપમ ખેરની ઉંમર માત્ર 28-29 વર્ષની હતી. પોતાની જુવાનીના દિવસોમાં એક એવા વૃદ્ધ પિતા (બી.વી. પ્રધાન)નો રોલ પ્લે કરવો, જેમનો જુવાન દીકરો દુનિયા છોડી ગયો છે, તે કોઈ પણ નવા એક્ટર માટે કરિયર ખતમ કરવા જેવું આત્મઘાતી પગલું હોઈ શકતું હતું.
ઇન્ટરવ્યુમાં એ સમયને યાદ કરતાં અનુપમ ખેરે જણાવ્યું:
“જ્યારે મેં ‘સારાંશ’ કરવાનું નક્કી કર્યું, ત્યારે ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીના ઘણા શુભચિંતકો અને લોકોએ મને ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું—’તું તારી કરિયરની શરૂઆતમાં જ એક ઘરડા માણસની ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે, આ પછી તને ક્યારેય હીરોના રોલ નહીં મળે.’ પરંતુ મેં વિચાર્યું કે જો મેં આ રોલ ઠુકરાવી દીધો, તો મારાથી મોટો મૂર્ખ આ દુનિયામાં બીજો કોઈ નહીં હોય.”
અનુપમ ખેરે આગળ કહ્યું કે તેઓ દિલ્હીની નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા (NSD)માંથી થિયેટરનો અભ્યાસ કરીને આવ્યા હતા. તેમની અંદર એ સાબિત કરવાની જિદ હતી કે એક અનુભવી થિયેટર આર્ટિસ્ટ કોઈ પણ ઉંમરના પાત્રને પડદા પર જીવંત કરી શકે છે. તેમને પોતાની કાબેલિયત પર પૂરો ભરોસો હતો અને આ જ કારણે તેમણે લોકોના ડરને પોતાના પર હાવી થવા ન દીધો.
ડરની આગળ જીત છે: કેવી રીતે તોડી ‘ટાઇપકાસ્ટિંગ’ની બેડીઓ?
ડરની આગળ જીત છે: કેવી રીતે તોડી ‘ટાઇપકાસ્ટિંગ’ની બેડીઓ?બોલિવૂડમાં એક જૂની પરંપરા રહી છે કે જો કોઈ એક્ટર એક રોલમાં હિટ થઈ જાય, તો આખી ઇન્ડસ્ટ્રી તેને એવા જ રોલ ઓફર કરવા લાગે છે. આને ‘ટાઇપકાસ્ટિંગ’ કહેવાય છે. અનુપમ ખેર સાથે પણ એવું જ થયું, ‘સારાંશ’ પછી તેમને વૃદ્ધોના જ રોલ મળવા લાગ્યા.
પરંતુ અનુપમે હાર ન માની. તેમણે જણાવ્યું, “મેં આ ટાઇપકાસ્ટિંગની બેડીઓને ખૂબ જ નિર્દયતાથી તોડી નાખી. એક તરફ હું ‘સારાંશ’ જેવી ગંભીર ફિલ્મ કરી રહ્યો હતો, તો બીજી તરફ મેં ‘કર્મા’માં એક ક્રૂર વિલનનો રોલ પસંદ કર્યો. જ્યારે ‘રામ લખન’ અને ‘સંસાર’ જેવી ફિલ્મોમાં મેં અલગ-અલગ શેડ્સ દેખાડ્યા.”
એક્ટરે જીવનનો એક મોટો મંત્ર શેર કરતા કહ્યું કે, “હકીકતમાં અસફળ થવાનો ડર જ માણસને સામાન્ય (mediocre) બનાવી દે છે. મારામાં એ ડર ક્યારેય હતો જ નહીં.”
“મુંબઈ 37 રૂપિયા લઈને આવ્યો હતો, આજે જે પણ છે તે બોનસ છે”
આજે અનુપમ ખેર કરોડોની સંપત્તિના માલિક છે, પરંતુ તેમનું દિલ આજે પણ એવા જ 26 વર્ષના છોકરા જેવું છે જે ક્યારેય આંખોમાં સપના લઈને મુંબઈ આવ્યો હતો. પોતાની જમીન સાથે જોડાયેલા રહેવાના રહસ્યનો ખુલાસો કરતા તેમણે એક ખૂબ જ સુંદર વાત કહી.
અનુપમ બોલ્યા, “હું જ્યારે પણ મારી સફળતાને માપું છું, ત્યારે હું મારા ગયા વર્ષના ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR)ની સરખામણી નથી કરતો. હું બસ એટલું યાદ રાખું છું કે વર્ષ 1981માં જ્યારે હું મુંબઈ શહેર આવ્યો હતો, ત્યારે મારી ખિસ્સામાં માત્ર 37 રૂપિયા હતા. જ્યારે તમે તમારી શરૂઆતના દિવસો સાથે આજની સરખામણી કરો છો, ત્યારે તમે તમારી જાતને હંમેશા ફાયદામાં જુઓ છો. આ સોચે મને હંમેશા જમીન સાથે જોડી રાખ્યો છે.”
વર્ક ફ્રન્ટ: થિયેટર તરફ વાપસી
આજે 70નો પડાવ પાર કરી ચૂકેલા અનુપમ ખેરની ઉર્જા કોઈ 25 વર્ષના યુવાન જેવી છે. આજકાલ તેઓ પોતાના નવા નાટક ‘જાને પહચાને અનજાને’ દ્વારા એકવાર ફરી રંગમંચ (થિયેટર) પર વાપસી કરી ચૂક્યા છે. આ સિવાય ગયા વર્ષે તેમના નિર્દેશનમાં બનેલી ફિલ્મ ‘તન્વી ધ ગ્રેટ’ને પણ વિવેચકો તરફથી ઘણી પ્રશંસા મળી હતી.
અનુપમ ખેરની આ સફર આપણને શીખવે છે કે જો તમને તમારી કળા પર ભરોસો હોય અને તમે રિસ્ક લેવાથી ડરતા નથી, તો દુનિયાની કોઈ પણ દીવાલ તમને આગળ વધતા રોકી શકતી નથી.
