મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના ભણકારા: શું અમેરિકા ‘ડાર્ક ઈગલ’ હાઈપરસોનિક મિસાઈલ દ્વારા ઈરાનને ઘેરશે?
પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) માં શાંતિની વાતો એક તરફ ચાલી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકાની સૈન્ય ગતિવિધિઓ કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહી છે. હાલમાં અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડે ઈરાનના વધતા પ્રભાવ અને આક્રમક વલણને ડામવા માટે પોતાની અત્યાધુનિક હાઈપરસોનિક મિસાઈલ ‘ડાર્ક ઈગલ’ (Dark Eagle) તૈનાત કરવાની માંગ કરી છે. જો આ પ્રસ્તાવને વોશિંગ્ટન તરફથી લીલી ઝંડી મળી જાય છે, તો આ ઈતિહાસમાં પહેલીવાર હશે જ્યારે અમેરિકા આ પ્રકારના શક્તિશાળી હથિયારને યુદ્ધભૂમિમાં ઓપરેશનલ કરશે. આ સમાચાર માત્ર ઈરાન માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યા છે.
ડાર્ક ઈગલ: એક એવું હથિયાર જે દુશ્મનને સંભાળવાનો મોકો પણ નહીં આપે
ડાર્ક ઈગલ એ અમેરિકી સેનાનું ‘લોન્ગ-રેન્જ હાઈપરસોનિક વેપન’ (LRHW) છે. તે કોઈ સામાન્ય મિસાઈલ નથી, પરંતુ એક ‘ગ્રાઉન્ડ-લોન્ચ્ડ બૂસ્ટ-ગ્લાઈડ’ મિસાઈલ છે. તેની સૌથી મોટી તાકાત તેની અકલ્પનીય ગતિ છે. આ મિસાઈલ અવાજની ગતિ કરતા ૫ ગણી (Mach 5) થી લઈને ૧૭ થી ૨૦ ગણી (Mach 17-20) સુધીની ઝડપે દોડી શકે છે.
પરંપરાગત બેલિસ્ટિક મિસાઈલો એક ચોક્કસ ટ્રેજેક્ટરીમાં જાય છે, જેને ટ્રેક કરવી સરળ હોય છે. પરંતુ ડાર્ક ઈગલની વિશેષતા એ છે કે તે હવામાં પોતાની દિશા અને ગતિ બદલી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે દુશ્મનનું કોઈપણ અત્યાધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તેને રોકવા માટે સક્ષમ નથી. ૨,૮૦૦ થી ૩,૫૦૦ કિલોમીટર સુધીની તેની મારક ક્ષમતા તેને ઈરાનના દૂરના અને સુરક્ષિત ગણાતા મિસાઈલ ઠેકાણાઓ સુધી પહોંચવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
ઈરાનની રણનીતિ અને અમેરિકાનું લક્ષ્ય
ઈરાને પોતાની ઘણી મોબાઈલ બેલિસ્ટિક મિસાઈલોને દેશના આંતરિક અને સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં છુપાવી દીધી છે, જ્યાં અત્યાર સુધી અમેરિકાના પરંપરાગત શસ્ત્રોની પહોંચ મર્યાદિત હતી. અમેરિકા હવે એ સમજવા લાગ્યું છે કે જો ઈરાન સાથે સંઘર્ષ વકરે, તો માત્ર જૂના શસ્ત્રો કામ નહીં આવે. લેબનાનમાં ચાલી રહેલા નાજુક યુદ્ધવિરામ અને પ્રદેશની હાલની અસ્થિરતા વચ્ચે, અમેરિકા પોતાની સૈન્ય ક્ષમતામાં મોટો વધારો કરવા માંગે છે. ડાર્ક ઈગલ દ્વારા અમેરિકા ઈરાનના કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને ભૂગર્ભ બંકરોને સીધા જ નિશાન બનાવી શકે છે, જે ઈરાન માટે એક મોટો વ્યૂહાત્મક ફટકો સાબિત થઈ શકે છે.
ચિંગારી કે કટોકટી? શું આ પગલું યુદ્ધ ભડકાવી શકે?
જો વોશિંગ્ટન આ તૈનાતીને મંજૂરી આપે છે, તો તે મધ્ય પૂર્વમાં બારૂદના ઢગલા પર એક મોટી ચિંગારી સમાન હશે. ઈરાન અને તેના સહયોગી જૂથો આને સીધી લશ્કરી ઉશ્કેરણી તરીકે જોશે. ઈરાન અગાઉ પણ ચેતવણી આપી ચૂક્યું છે કે કોઈપણ સૈન્ય વધારો તે સહન કરશે નહીં.
વધુમાં, આ મામલો માત્ર ઈરાન પૂરતો મર્યાદિત નથી. રશિયા અને ચીન પણ આ આધુનિક ટેકનોલોજીની તૈનાતી પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. હાઈપરસોનિક શસ્ત્રોની સ્પર્ધામાં અમેરિકાનો આ દાવ પલટવાર ચીન અને રશિયાને પણ પોતાના સંરક્ષણ બજેટ અને નીતિઓમાં ફેરફાર કરવા મજબૂર કરી શકે છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ મધ્ય પૂર્વના પાવર બેલેન્સને સંપૂર્ણપણે હલાવી શકે છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર શું અસર પડશે?
આ પ્રકારની સૈન્ય તૈયારીઓની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલના ભાવ પર પણ પડે છે. ખાડી દેશોમાંથી આવતા તેલ પર આખી દુનિયા નિર્ભર છે. જો આ વિસ્તારમાં તણાવ વધે અને યુદ્ધની શક્યતાઓ ઘેરી બને, તો તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે, જે ભારત જેવા ઉર્જા આયાત કરતા દેશો માટે મોંઘવારીનું કારણ બની શકે છે. શેરબજારોથી લઈને લોજિસ્ટિક્સ સુધીની તમામ ચીજો આ એક નિર્ણયને કારણે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ટેસ્ટિંગ અને પડકારો
જોકે ડાર્ક ઈગલ અત્યંત ઘાતક મનાય છે, પરંતુ અમેરિકી સંરક્ષણ એજન્સીઓના રિપોર્ટ મુજબ, તેનું સંપૂર્ણ વોર-ટ્રાયલ હજુ બાકી છે. શું આ મિસાઈલ વાસ્તવિક યુદ્ધના મેદાનમાં તેટલી જ ચોકસાઈથી કામ કરશે? આ એક સવાલ છે. અમેરિકા પોતાના મર્યાદિત પરંપરાગત હથિયારોના સ્ટોકને જોતા, આ હાઈપરસોનિક શક્તિને વહેલી તકે ઓપરેશનલ કરવા માટે ખૂબ જ આતુર છે.
