વૈશ્વિક વ્યાપારમાં નવી આશા: હોર્મુઝના તણાવ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયાએ શરૂ કરી ભારત અને જિબૂતી માટે નવી શિપિંગ સર્વિસ
મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતાને કારણે વૈશ્વિક વેપાર અને સપ્લાય ચેઈન પર મોટું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. આ કટોકટીભર્યા માહોલમાં, સાઉદી અરેબિયાના પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ‘મવાની’ (Mawani) એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક પગલું ભર્યું છે. જેદ્દાહ ઈસ્લામિક પોર્ટથી ભારત (મુંદ્રા) અને જિબૂતી સુધીની નવી શિપિંગ સર્વિસની શરૂઆત કરીને સાઉદી અરેબિયાએ વેપારના નવા દ્વાર ખોલ્યા છે. આ પહેલ માત્ર ક્ષેત્રીય વેપારને વેગ આપશે એટલું જ નહીં, પરંતુ ઈરાન અને અન્ય દેશો વચ્ચેના તણાવને કારણે અટવાયેલા વેપારી જહાજો માટે એક નવો અને સુરક્ષિત માર્ગ પણ પૂરો પાડશે.
શું છે આ નવી શિપિંગ સર્વિસ?
‘મવાની’ દ્વારા સંચાલિત આ નવી શિપિંગ સર્વિસને એમિરેટ્સ શિપિંગ લાઇન દ્વારા ચલાવવામાં આવશે. આ સર્વિસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જેદ્દાહના વ્યૂહાત્મક ઈસ્લામિક પોર્ટને ભારતના મુંદ્રા પોર્ટ અને આફ્રિકાના જિબૂતી પોર્ટ સાથે સીધી રીતે જોડવાનો છે. આ રૂટ પર ચાલતા જહાજોની ક્ષમતા ૨૧૪૪ ‘ટ્વેન્ટી-ફૂટ ઈક્વિવેલન્ટ યુનિટ્સ’ (TEUs) છે. આ વ્યવસ્થા દ્વારા સાઉદી અરેબિયા રેડ સી (લાલ સમુદ્ર) થી પસાર થતા વૈશ્વિક વેપારના માર્ગોને વધુ સરળ અને કાર્યક્ષમ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જે હાલમાં વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગોમાંના એક છે.
ભારતીય વેપાર માટે ગેમ-ચેન્જર
ભારત માટે આ સમાચાર ખૂબ જ રાહતરૂપ છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ હોવાને કારણે ભારતની આયાત અને નિકાસ પ્રક્રિયામાં ભારે વિઘ્નો આવી રહ્યા હતા, જેનાથી શિપિંગના ખર્ચમાં પણ વધારો થયો હતો. મુંદ્રા પોર્ટને જેદ્દાહ સાથે સીધું જોડવાથી ભારતીય નિકાસકારોને વૈશ્વિક બજારો સુધી પહોંચવામાં સરળતા રહેશે. આ સર્વિસ તણાવપૂર્ણ સ્થિતિમાં વૈકલ્પિક રૂટ તરીકે કામ કરશે, જેથી માલસામાનની હેરફેર અટકે નહીં. તે ખાસ કરીને એવા વેપારીઓ માટે આશીર્વાદ સમાન છે જેઓ મધ્ય-પૂર્વ અને આફ્રિકાના દેશો સાથે સતત વેપાર કરે છે.
સૌદી અરેબિયાની ‘નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ લોજિસ્ટિક્સ સ્ટ્રેટેજી’
આ નવી શિપિંગ સર્વિસ સાઉદી અરેબિયાની દૂરંદેશી વ્યૂહરચના ‘નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ લોજિસ્ટિક્સ સ્ટ્રેટેજી’ (NTLS) નો એક ભાગ છે. આ વ્યૂહરચના હેઠળ સાઉદી અરેબિયા પોતાને એશિયા, આફ્રિકા અને યુરોપને જોડતા એક મુખ્ય વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવા માંગે છે. સાઉદી અરેબિયાના પોર્ટ્સ, ખાસ કરીને જેદ્દાહ ઈસ્લામિક પોર્ટ, હવે માત્ર સ્થાનિક બંદર તરીકે જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક મહત્વપૂર્ણ ટ્રાન્સ-શિપમેન્ટ હબ તરીકે વિકસી રહ્યા છે. આ પગલાથી દેશના કુલ નિકાસના આંકડામાં વધારો થવાની અને લોજિસ્ટિક્સ પરફોર્મન્સ ઈન્ડેક્સમાં પણ સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.
સપ્લાય ચેઈન અને સુરક્ષિત વેપાર
વૈશ્વિક સ્તરે જ્યારે દરિયાઈ સુરક્ષા એક મોટો પડકાર બની ગઈ છે, ત્યારે આવા નવા રૂટ ખોલવા એ સપ્લાય ચેઈનની સ્થિતિસ્થાપકતા (Resilience) વધારે છે. જિબૂતી પોર્ટ સાથેનું જોડાણ આફ્રિકાના ઉભરતા બજારો સુધી સાઉદી અરેબિયા અને ભારતની પહોંચ વધારશે. સાઉદી ઓથોરિટીનું માનવું છે કે, આ નવી સેવા દ્વારા કન્ટેનર ટ્રાફિકનું સંચાલન વધુ સારી રીતે થઈ શકશે અને બંદર પર થતી ભીડમાં ઘટાડો થશે, જેનાથી જહાજોને સમયસર સેવા મળી રહેશે.
