સોમનાથના કાજલી નજીક હિરણ નદીના પટમાં ખનીજ માફિયાઓ પર તંત્રની સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક: જેસીબી અને ટ્રેક્ટર જપ્ત, ગેરકાયદે રેતી ખનનનો પર્દાફાશ
પવિત્ર યાત્રાધામ સોમનાથની સમીપે આવેલા કાજલી ગામ નજીકથી વહેતી હિરણ નદીના પટમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી ગેરકાયદેસર રીતે રેતી ચોરીનું મસમોટું નેટવર્ક ચાલી રહ્યું હોવાની વ્યાપક ફરિયાદો ઉઠી રહી હતી. સ્થાનિક ગ્રામજનો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓની રજૂઆતોને પગલે આખરે તંત્ર સફાળું જાગ્યું છે. ખાણ-ખનિજ વિભાગ અને સ્થાનીય વહીવટી તંત્રની સંયુક્ત ટીમોએ વહેલી સવારે કાજલી નજીક હિરણ નદીના પટમાં અચાનક “સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ” હાથ ધરીને રેતી ચોરી કરતા તત્વો પર ધોંસ બોલાવી દીધી હતી. તંત્રની આ અચાનક ત્રાટકેલી ટીમને જોઈને રેતી ચોરી કરનારા ભૂમાફિયાઓમાં ભારે નાસભાગ મચી ગઈ હતી. આ દરોડા દરમિયાન તંત્રએ સ્થળ પરથી રેતીનું ગેરકાયદેસર ખનન કરતું એક જેસીબી મશીન અને ઓવરલોડ રેતી ભરેલું એક ટ્રેક્ટર ઝડપી પાડીને કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી હાથ ધરી છે.
લાંબા સમયથી ચાલતી લોકફરિયાદોનો આવ્યો અંત
સ્થાનિક સૂત્રો પાસેથી મળતી વિગતો અનુસાર, કાજલી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં થઈને પસાર થતી હિરણ નદી માત્ર એક જળસ્ત્રોત નથી, પરંતુ આ વિસ્તારની જીવાદોરી સમાન છે. પરંતુ કેટલાક સ્વાર્થી અને કાયદાનો ડર ન રાખનારા તત્વો દ્વારા આ નદીના પટને કોતરી ખાવામાં આવી રહ્યો હતો. રાતના અંધારામાં અને વહેલી સવારે મોટા પાયે મશીનરી ઉતારીને હજારો ટન રેતી ગેરકાયદેસર રીતે વહન કરવામાં આવતી હતી. આ બાબતે સ્થાનિક જાગૃત નાગરિકો દ્વારા અવારનવાર લેખિત અને મૌખિક ફરિયાદો ઉચ્ચ કક્ષાએ કરવામાં આવી હતી. ગ્રામજનોનો આક્ષેપ હતો કે, રેતીના અંધાધૂંધ ખનનને કારણે નદીના કુદરતી પ્રવાહને નુકસાન થઈ રહ્યું હતું અને ચોમાસા દરમિયાન પૂરનું જોખમ પણ વધી જવાની ભીતિ હતી. આ લાંબા સમયની ફરિયાદોનો સુખદ અંત લાવવા માટે તંત્રએ આ ગુપ્ત ઓપરેશન પાર પાડ્યું હતું.
ગુપ્ત બાતમીના આધારે તંત્રની ટીમો ત્રાટકી: સ્થળ પરનો માહોલ
મળતી માહિતી મુજબ, ઉચ્ચ અધિકારીઓને ચોક્કસ બાતમી મળી હતી કે કાજલી ગામ નજીક હિરણ નદીના પટમાં ચોક્કસ સમયે ભારે મશીનરી વડે રેતી ચોરીની પ્રવૃત્તિ ધમધમી રહી છે. બાતમી એટલી સચોટ હતી કે અધિકારીઓએ કોઈપણ પ્રકારની લીક વગર તુરંત જ એક ખાસ ટીમનું ગઠન કર્યું. આ ટીમ જ્યારે વહેલી સવારે નદી કિનારે પહોંચી, ત્યારે ત્યાં ખરેખર ગેરકાયદેસર રીતે નદીની છાતી ચીરીને રેતી કાઢવાનું કામ પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું હતું.
તંત્રની ગાડીઓ જોતા જ મશીન ઓપરેટરો અને મજૂરોમાં ભારે નાસભાગ મચી ગઈ હતી. કેટલાક લોકો વાહનો મૂકીને નદીના કોતરોમાં ભાગી છૂટ્યા હતા. જો કે, તંત્રની ટીમે સતર્કતા દાખવીને ઘટનાસ્થળેથી જ રેતી ખોદકામ કરી રહેલું એક કિંમતી જેસીબી (JCB) મશીન અને ચોરીની રેતી ભરીને વહન કરવા માટે તૈયાર ઊભેલું એક ટ્રેક્ટર આબાદ ઝડપી લીધું હતું.
ગેરકાયદેસર સાધનો જપ્ત: લાખોનો મુદ્દામાલ કબજે
ભૂસ્તર વિજ્ઞાન અને ખાણ ખનિજ વિભાગની ગાઈડલાઈન મુજબ, નદીના પટમાંથી કોઈપણ પ્રકારની મંજૂરી વગર કે રોયલ્ટી પાસ વગર ખનન કરવું એ ગંભીર ગુનો બને છે. તંત્રએ સ્થળ પર પકડાયેલા જેસીબી મશીન અને ટ્રેક્ટરને તાત્કાલિક અસરથી સીઝ (જપ્ત) કરવાની કાર્યવાહી કરી છે. આ જપ્ત કરાયેલા વાહનોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, જપ્ત કરાયેલા મુદ્દામાલની કિંમત લાખો રૂપિયામાં અંકાય છે. આ ઉપરાંત, જે તે વાહનોના માલિકો કોણ છે અને આ કૌભાંડ પાછળ કયા મોટા માથાઓનો હાથ છે, તેની ઊંડાણપૂર્વકની તપાસ પણ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. વાહન માલિકોને આકરો દંડ ફટકારવા માટેની કાગળ પરની પ્રક્રિયા પણ તેજ ગતિએ આગળ ધપાવવામાં આવી રહી છે.
પર્યાવરણ અને સ્થાનિક જળસ્તર પર મોટો ખતરો
નદીઓમાંથી આ પ્રકારે થતી રેતીની ચોરી એ માત્ર આર્થિક ગુનો નથી, પરંતુ તે એક મોટો પર્યાવરણીય ગુનો પણ છે. ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓના મતે, નદીના પટમાં રહેલી રેતી એ પાણીને પૃથ્વીના પેટાળમાં ઉતારવાનું (Groundwater Recharge) કુદરતી ફિલ્ટર છે. સોમનાથ અને કાજલી આસપાસના દરિયા કિનારાના વિસ્તારોમાં જો નદીઓમાંથી રેતી અતિશય માત્રામાં કાઢી લેવામાં આવે, તો દરિયાના ખારા પાણી જમીનમાં અંદર સુધી ઘૂસી જાય છે, જેનાથી કુવા અને બોરના પાણી ખારા થઈ જાય છે. સ્થાનિક ખેડૂતોએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે જો આ રેતી ચોરી ન અટકી હોત, તો આગામી સમયમાં તેમની ફળદ્રુપ જમીનો બંજર બની ગઈ હોત. તેથી, તંત્રની આ કાર્યવાહીથી સ્થાનિક ખેડૂતો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે.
