ભારત-ફ્રાન્સની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો નવો અધ્યાય: ૧૩ કરારો અને ભવિષ્યની નવી ક્ષિતિજો
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ફ્રાન્સ મુલાકાત ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના સંબંધોમાં એક નવો અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વળાંક લઈને આવી છે. નાઇસ શહેરમાં રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથેની તેમની દ્વિપક્ષીય બેઠક માત્ર ઔપચારિક નહોતી, પરંતુ તે બંને રાષ્ટ્રોની ‘સ્પેશિયલ ગ્લોબલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’ને વધુ મજબૂત બનાવવાની એક સ્પષ્ટ કટિબદ્ધતા હતી. શિક્ષણ, વેપાર, ટેકનોલોજી અને સંરક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં થયેલા ૧૩ મુખ્ય કરારો એ દર્શાવે છે કે બંને દેશો હવે આગામી દાયકા માટે એક નક્કર રોડમેપ તૈયાર કરી રહ્યા છે.
૧૩ કરારોની અસરો: ટેકનોલોજીથી લઈને આર્થિક સુરક્ષા સુધી
ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે હસ્તાક્ષર થયેલા ૧૩ કરારોમાં ‘ભારત-ફ્રાન્સ ઇનોવેશન રોડમેપ ૨૦૩૦’ સૌથી મહત્વનો છે. આ રોડમેપ બંને દેશો વચ્ચે ટેકનોલોજી અને સંશોધનને નવી દિશા આપશે. આ ઉપરાંત, આર્થિક સુરક્ષા સંવાદની શરૂઆત કરીને બંને રાષ્ટ્રોએ પુરવઠા શૃંખલા (Supply Chain) ને વધુ મજબૂત બનાવવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે.
ડિજિટલ સહયોગ: ફ્રાન્સમાં હવે UPI નો ઉપયોગ વિસ્તૃત કરવામાં આવશે, જે ભારતીય પ્રવાસીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે વરદાન સાબિત થશે.
સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ: ફ્રાન્સના પ્રખ્યાત ‘સ્ટેશન એફ’ કેમ્પસમાં વધુ ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સને સ્થાન આપવામાં આવશે, જેનાથી બંને દેશોના ઉદ્યોગસાહસિકો વચ્ચે વિચારોનું આદાન-પ્રદાન વધશે.
શૈક્ષણિક અને આરોગ્ય ક્ષેત્ર: પેરિસ-સેકલે યુનિવર્સિટીમાં ICCR ઇન્ડિયા ચેરની સ્થાપના અને ICMR તથા હેલ્થ ડેટા હબ વચ્ચેનો ડિજિટલ હેલ્થ સહયોગ બંને દેશોના બૌદ્ધિક અને આરોગ્ય સંબંધોને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે.
એઆઈ (AI) અને પરમાણુ ઉર્જા: ભવિષ્યના પડકારોનો સામનો
આ મુલાકાતનું સૌથી મોટું આકર્ષણ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) પરનો સહયોગ હતો. બંને દેશોએ ‘સંયુક્ત ભારત-ફ્રાન્સ એઆઈ વર્કિંગ ગ્રુપ’ની રચના કરી છે, જે એઆઈ ગવર્નન્સ અને જવાબદાર કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉપયોગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. આ પગલું સાબિત કરે છે કે ભારત અને ફ્રાન્સ માત્ર પરંપરાગત ક્ષેત્રોમાં જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યની ટેકનોલોજીમાં પણ એકબીજાના સહયોગી બનવા માંગે છે.
પરમાણુ ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં પણ બંને દેશો લાંબા ગાળાના સહકાર માટે સંમત થયા છે. જોકે આ મુલાકાતમાં પરમાણુ ઉર્જા અંગેના કોઈ ચોક્કસ નવા કરારની વિગતો જાહેર નથી કરવામાં આવી, પરંતુ આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો લાંબા ગાળાનો હેતુ પરમાણુ ઉર્જા અને સંરક્ષણ સહયોગને વધુ સુદ્રઢ બનાવવાનો છે, જે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે.
રાફેલ જેટ અને સંરક્ષણ સહયોગ
રાફેલ જેટના આગમન અને સંરક્ષણ સોદાઓ વિશે હંમેશા લોકોમાં ભારે ઉત્સુકતા હોય છે. ફ્રાન્સ સાથેના સંરક્ષણ સંબંધો હવે માત્ર ખરીદી પૂરતા મર્યાદિત નથી રહ્યા, પરંતુ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. રાફેલ જેટની નિર્ધારિત ડિલિવરી પ્રક્રિયા પૂર્વવત ચાલુ છે અને બંને દેશો સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ‘સામાન્ય સુરક્ષા કરાર’ દ્વારા વર્ગીકૃત માહિતીના આદાન-પ્રદાન માટે સંમત થયા છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના અતૂટ વિશ્વાસનું પ્રતીક છે.
વેપાર લક્ષ્યાંક: ૧૬ અબજ ડોલરથી બમણી મંજિલ
હાલમાં ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે ૧૬ અબજ ડોલરનો છે. બંને નેતાઓએ તેને આગામી પાંચ વર્ષમાં બમણો કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. આ લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવા માટે ઉચ્ચ-સ્તરીય મિકેનિઝમની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જે વેપારમાં આવતા અવરોધોને દૂર કરશે અને બંને દેશોના ઉદ્યોગપતિઓ માટે વધુ તકોનું સર્જન કરશે.
G7 સમૂહનું મહત્વ
આ મુલાકાત દરમિયાન G7 સમૂહની ચર્ચાઓ પણ કેન્દ્રમાં રહી. G7 એ વિશ્વના સાત સૌથી શક્તિશાળી અર્થતંત્રોનો સમૂહ છે: યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ફ્રાન્સ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, જાપાન, ઇટાલી, કેનેડા અને જર્મની. આ જૂથ વૈશ્વિક આર્થિક નીતિઓ અને સુરક્ષાના મુદ્દાઓ પર નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. ભારત G7 નો સભ્ય ન હોવા છતાં, ભારતની વધતી જતી આર્થિક તાકાતને કારણે આ જૂથના દેશો સાથેની ભારતની ભાગીદારી અત્યંત મહત્વની બની ગઈ છે. ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચેના આ કરારો ભારતના વૈશ્વિક પ્રભાવને પણ મજબૂત કરે છે.
