મોટેભાગે લોકો આરતી પછી કરે છે આ એક મોટી ભૂલ, ધર્મશાસ્ત્રોમાં તેને ગણાવી છે અયોગ્ય
હિન્દુ ધર્મમાં પૂજા-પાઠ, વ્રત અને અનુષ્ઠાનનું એક વિશેષ મહત્વ છે. સવાર-સાંજ ઘરના મંદિરમાં ભગવાનની આરાધના કરવી અને પછી ધૂપ-દીપથી આરતી કરવી એ આપણી સનાતની પરંપરાનો એક મુખ્ય ભાગ છે. આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો દરરોજ નિયમ પ્રમાણે ભગવાનની પૂજા કર્યા પછી આરતી તો કરે છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જાણે-અજાણ્યે આપણે આરતી પછી તરત જ એક એવી ભૂલ કરી બેસીએ છીએ, જેને આપણા ધર્મશાસ્ત્રોમાં બિલકુલ યોગ્ય માનવામાં આવી નથી?
અવારનવાર જોવા મળે છે કે લોકો આરતી પૂરી થતાં જ વિચાર્યા વગર તરત જ ત્યાંથી ઊભા થઈ જાય છે અથવા ઉતાવળમાં પોતાના કામે લાગી જાય છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આવું કરવાથી તમારી પૂજાનું પૂરેપૂરું ફળ મળતું નથી. ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે તે કઈ ભૂલ છે જેનાથી આપણે બચવું જોઈએ અને આરતી પછી કયા નિયમોનું પાલન કરવું શાસ્ત્રો મુજબ અનિવાર્ય માનવામાં આવ્યું છે.
આરતી માત્ર એક વિધિ નથી, ભગવાન પ્રત્યેનું સમર્પણ છે
આપણા શાસ્ત્રોમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે આરતી માત્ર એક ઔપચારિક પ્રક્રિયા કે વિધિ નથી, પરંતુ તે ઈશ્વર પ્રત્યેનું પૂર્ણ સમર્પણ, કૃતજ્ઞતા અને પોતાના આત્માને પરમાત્મા સાથે જોડવાનું માધ્યમ છે. જ્યારે આપણે આરતી કરીએ છીએ, ત્યારે દીવાની જ્યોતમાં સાક્ષાત દેવત્વનો વાસ હોય છે. તેથી આરતી કરવાના જેટલા કડક નિયમો છે, તેટલા જ નિયમો આરતી પૂરી થયા પછીના સમય માટે પણ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
સૌથી સામાન્ય ભૂલ: આરતીની જ્યોતનું સન્માન ન કરવું અને ઉતાવળ કરવી
આરતી પૂરી થયા પછી જે સૌથી સામાન્ય અને મોટી ભૂલ અવારનવાર લોકો કરે છે, તે છે ઉતાવળમાં પૂજા સ્થળ છોડી દેવું અથવા આરતીની જ્યોત (દિવો) ન લેવી.
-
પૂજા અધૂરી રહી જાય છે: ઘણા લોકો આરતીની થાળી શાંત થતાં જ તરત જ પોતાની જગ્યા પરથી ઊભા થઈને ચાલ્યા જાય છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ આને ભગવાનના દરબારનું અનાદર અને પૂજાની આખી પ્રક્રિયાને અધૂરી છોડવા સમાન માનવામાં આવે છે.
-
નકારાત્મકતા વધે છે: ઉતાવળમાં કરવામાં આવેલું કોઈ પણ ધાર્મિક કાર્ય મનને શાંતિ આપતું નથી, પરંતુ તે માત્ર એક ઔપચારિકતા બનીને રહી જાય છે.
આરતીની જ્યોત (પ્રકાશ) લેવી કેમ જરૂરી છે?
ધર્મશાસ્ત્રો અને પુરાણોમાં આ વાતનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ મળે છે કે આરતી સંપન્ન થયા પછી ત્યાં હાજર તમામ ભક્તોએ આરતીની જ્યોત પરથી પોતાના બંને હાથ ફેરવીને પોતાના કપાળ, માથા અને આંખો પર સ્પર્શ કરવા જોઈએ.
આનું આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક મહત્વ શું છે?
-
સકારાત્મક ઉર્જાનો પ્રવાહ: આરતી વખતે મંત્રોચ્ચાર અને કપૂર કે ઘીના દીવાથી આખા વાતાવરણમાં એક ઉચ્ચ સ્તરની દિવ્ય અને સકારાત્મક ઉર્જા (Positive Energy) પેદા થાય છે. જ્યારે આપણે આરતીની જ્યોતને પોતાના હાથથી સ્પર્શીને આંખો અને મસ્તક પર લગાવીએ છીએ, ત્યારે તે દિવ્ય આશીર્વાદ અને તેજ આપણા શરીરની અંદર પ્રવેશ કરે છે.
-
માનસિક શાંતિ: શાસ્ત્રો અનુસાર, આરતીની જ્યોત સ્વીકારવાથી મનના વિકારો દૂર થાય છે, ક્રોધ શાંત થાય છે અને અંતરાત્માને અસીમ શાંતિ મળે છે. જે લોકો આ નથી કરતા, તેઓ આ અનમોલ આધ્યાત્મિક લાભથી વંચિત રહી જાય છે.
આરતી પછી ચોક્કસ કરો આ 4 જરૂરી કાર્યો
આરતી પછી ચોક્કસ કરો આ 4 જરૂરી કાર્યોજો તમે ઈચ્છતા હોવ કે તમારી પૂજાનું પૂરેપૂરું ફળ તમને અને તમારા પરિવારને મળે, તો આગામી સમયથી આરતી પૂરી થયા પછી આ વાતોનું ખાસ ધ્યાન રાખજો:
1. થોડી ક્ષણો મૌન રહીને ધ્યાન ધરો
આરતીની થાળી મૂક્યા પછી તરત જ ઊભા ન થાઓ. આસન પર બેસીને જ ઓછામાં ઓછી 1 થી 2 મિનિટ માટે પોતાની આંખો બંધ કરો અને ભગવાનના સ્વરૂપનું ધ્યાન ધરો. શાંત મનથી ઈશ્વરની છબીને તમારા હૃદયમાં વસાવવાનો પ્રયત્ન કરો.
2. ક્ષમા પ્રાર્થના અને કલ્યાણની કામના
મનુષ્યથી પૂજા દરમિયાન અજાણ્યે ઘણી ભૂલો થઈ શકે છે. તેથી ધ્યાન કર્યા પછી ભગવાન પાસે પોતાની ભૂલો માટે મનોમન ક્ષમા માંગો. ત્યારપછી તમારા પરિવાર, સમાજ અને આખા વિશ્વના કલ્યાણ તથા સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરો.
3. શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રસાદ ગ્રહણ કરો
આરતી પછી ભગવાનને ધરાવેલો ભોગ ‘પ્રસાદ’ બની જાય છે. આ પ્રસાદને પૂરા સન્માન અને શ્રદ્ધા સાથે પોતે પણ ગ્રહણ કરો અને પરિવારના અન્ય સભ્યોને પણ વહેંચો. પ્રસાદને ક્યારેય પણ અનાદર સાથે કે ફેંકીને ન લેવો જોઈએ.
4. પૂજા સ્થળને વ્યવસ્થિત રાખો
આરતી પૂરી થયા પછી દીવા કે કપૂરદાનીને કોઈ સુરક્ષિત અને યોગ્ય જગ્યાએ મૂકો, જ્યાંથી આગ લાગવાનો કોઈ ભય ન રહે. પૂજાની થાળી અને અન્ય સામગ્રીઓને સાચી જગ્યાએ વ્યવસ્થિત ગોઠવીને રાખવી એ પણ આપણી શ્રદ્ધા અને શિસ્ત દર્શાવે છે.
શ્રદ્ધા અને નિયમ બંને મળીને પૂજાને પૂર્ણ બનાવે છે
આપણા સનાતન ધર્મમાં માત્ર પૂજાની શરૂઆત કરવી કે મંત્રો વાંચી લેવા એટલું જ પૂરતું નથી માનવામાં આવ્યું, પરંતુ કોઈ પણ ધાર્મિક કાર્યને સાચી વિધિ, મર્યાદા અને અતૂટ શ્રદ્ધા સાથે શાંતિપૂર્વક પૂર્ણ કરવું ખૂબ જ જરૂરી જણાવાયું છે.
દુનિયાની ભાગદોડ પોતાની જગ્યાએ છે, પરંતુ જ્યારે તમે ભગવાનની સામે બેસો, ત્યારે સમયની ચિંતા છોડી દો. હવે પછી જ્યારે પણ તમે તમારા ઘરમાં કે મંદિરમાં આરતી કરો, ત્યારે ઉતાવળ કરવાને બદલે થોડીવાર રોકાઓ. ભગવાન પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરો, આરતીની દિવ્ય જ્યોતનું પૂરું સન્માન કરો અને તેના આશીર્વાદ લો. આ જ એ સાચી રીત છે જે તમારી પૂજાને પૂર્ણતા આપે છે અને ઘરમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિનો વાસ કરાવે છે.
