કયા લોકો પાસેથી ક્યારેય સલાહ ન લેવી જોઈએ? બનતું કામ પણ બરબાદ થઈ શકે છે
મહાભારતનો મહાગ્રંથ માત્ર યુદ્ધ અને ઇતિહાસની કહાણી નથી, પરંતુ તે જીવન જીવવાની એક ઉત્તમ કળા શીખવે છે. આ જ મહાન ગ્રંથમાં એક એવું પાત્ર છે જેના જ્ઞાન અને નીતિઓની મિસાલ આજે પણ આપવામાં આવે છે, અને તે છે—મહાત્મા વિદુર. હસ્તિનાપુરના મહામંત્રી વિદુરજીની નીતિઓ એટલે કે ‘વિદુર નીતિ’ આજના સમયમાં પણ એટલી જ પ્રાસંગિક છે જેટલી તે સમયમાં હતી.
જીવનના દરેક મોડ પર આપણને સાચા નિર્ણયો લેવા માટે સ્વજનો અને જાણકારોની સલાહની જરૂર પડે છે. પરંતુ, મહાત્મા વિદુરનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે દરેક વ્યક્તિ પાસેથી સલાહ લેવી તમારા માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. ખોટા માણસની આપેલી એક ખોટી સલાહ તમારા બનતા કામને પણ સંપૂર્ણપણે બગાડી શકે છે. એટલા માટે, કોઈપણની પાસેથી અભિપ્રાય લેતા પહેલા તેની નીતિ, વિચાર અને અનુભવને જરૂર પરખી લેવા જોઈએ. આવો વિસ્તારથી જાણીએ કે વિદુર નીતિ અનુસાર આપણે કયા લોકો પાસેથી ભૂલથી પણ સલાહ ન લેવી જોઈએ.
૧. અજ્ઞાની અને અનુભવ વગરના લોકો
મહાત્મા વિદુર કહે છે કે કોઈપણ મોટા કામની શરૂઆત કરતા પહેલા પરામર્શ કરવો સારી વાત છે, પરંતુ આ પરામર્શ હંમેશાં તે ક્ષેત્રના જાણકાર અને અનુભવી વ્યક્તિ પાસેથી જ કરવો જોઈએ.
જો તમે કોઈ એવા ઇન્સાન પાસેથી સલાહ લઈ બેસો જેને તે વિષયની જરાય સમજ નથી કે જેની પાસે જીવનનો કોઈ અનુભવ નથી, તો તેનો અભિપ્રાય માત્ર ભ્રમ પેદા કરશે. અજ્ઞાની વ્યક્તિ પાસે ખુદની દૂરદર્શિતા હોતી નથી. આવા લોકો કાં તો તમને ખોટો રસ્તો દેખાડી દેશે અથવા તો તમને એવી દ્વિધામાં મૂકી દેશે જ્યાંથી બહાર નીકળવું મુશ્કેલ થઈ જશે. એટલા માટે, જ્ઞાન વગરની વ્યક્તિ સાથે ક્યારેય પણ મહત્વપૂર્ણ બાબતો પર ચર્ચા ન કરો.
૨. નકારાત્મક વિચારસરણી અને નિરાશાવાદી લોકો
જીવનમાં આગળ વધવા માટે સકારાત્મક ઉર્જા (Positive Energy) હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે. વિદુર નીતિ અનુસાર, જે લોકો સ્વભાવથી નકારાત્મક હોય છે અથવા દરેક વાતમાં દોષ કાઢે છે, તેઓ ક્યારેય કોઈને સાચી સલાહ આપી શકતા નથી.
જ્યારે તમે કોઈ યોજના સાથે નિરાશાવાદીનો સંપર્ક કરો છો, ત્યારે તેઓ તમારી આશાઓ પર પાણી ફેરવી દેશે. તમને આગળ વધવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાને બદલે, તેઓ તમને પાછળ રાખવાનો પ્રયાસ કરશે. આવા લોકો દરેક પ્રયાસમાં ફક્ત જોખમો અને ગેરફાયદા જ જુએ છે, જે તમારા આત્મવિશ્વાસને તોડી શકે છે. તેથી, તમારી યોજનાઓ ફક્ત સકારાત્મક વિચાર ધરાવતા લોકો સાથે જ શેર કરો.
૩. સ્વાર્થી અને ઈર્ષાળુ પ્રકૃતિના લોકો
દરેક વ્યક્તિની આસપાસ કેટલાક એવા લોકો પણ હોય છે જે ઉપરથી તો પોતાના હોવાનો દેખાવ કરે છે, પરંતુ અંદરથી ખૂબ જ સ્વાર્થી અને ઈર્ષાળુ હોય છે. મહાત્મા વિદુર ચેતવણી આપે છે કે આવા લોકો પાસેથી ક્યારેય પણ તમારી સફળતા કે ભવિષ્યની યોજનાઓ સાથે જોડાયેલી સલાહ ન લેવી જોઈએ.
સ્વાર્થી લોકો હંમેશાં એ જ સલાહ આપશે જેમાં તેમનો પોતાનો કોઈ ફાયદો છુપાયેલો હોય. વળી, ઈર્ષાળુ વ્યક્તિ ક્યારેય નહીં ઈચ્છે કે તમે જીવનમાં પ્રગતિ કરો. એટલા માટે, તેઓ તમને જાણી જોઈને એવો રસ્તો સૂચવશે જે તમને અસફળતા તરફ લઈ જાય. આવા છદ્મ મિત્રો અને સગા સંબંધીઓને હંમેશાં તમારી ગુપ્ત વાતોથી દૂર રાખવા જોઈએ.
૪. અત્યંત્રોધી અને અદૂરદર્શી લોકો (Angry and Short-sighted People)
જે વ્યક્તિ પોતાના ગુસ્સા પર કાબૂ નથી રાખી શકતી અથવા જેની વિચારસરણી દૂરની નથી હોતી, તે ક્યારેય સારો સલાહકાર બની શકતો નથી. વિદુર નીતિ અનુસાર, ક્રોધી સ્વભાવના લોકો અવારનવાર આવેશમાં આવીને નિર્ણય લેતા હોય છે. જો તમે આવા કોઈ વ્યક્તિ પાસેથી સલાહ લેશો, તો તે ભાવનાઓમાં તણાઈને અથવા ગુસ્સામાં આવીને તમને કોઈ એવું પગલું ભરવા માટે કહી દેશે જેનો પાછળથી તમને ભારે પસ્તાવો થશે. અદૂરદર્શી લોકો ફક્ત વર્તમાન સ્થિતિને જુએ છે, તેઓ ભવિષ્યમાં થનારા પરિણામોનું આકલન કરી શકતા નથી.
સલાહ કોની પાસેથી લેવી?
મહાત્મા વિદુરનો સંદેશ બિલકુલ સ્પષ્ટ છે—સલાહ તે જ વ્યક્તિ આપી શકે છે જે જ્ઞાની હોય, નિષ્પક્ષ હોય, અનુભવી હોય અને તમારો હિતેચ્છુ હોય. જીવનમાં જ્યારે પણ કોઈ મોટી દ્વિધા આવે, ત્યારે ભાવનાઓમાં તણાઈને દરેક વ્યક્તિ સાથે તમારી વાતો શેર ન કરો. સાચી વ્યક્તિની પસંદગીયુક્ત સલાહ જ તમારા જીવનને સફળતાના માર્ગ પર આગળ લઈ જઈ શકે છે, જ્યારે ખોટી સલાહ મોટામાં મોટા સામ્રાજ્યને પણ માટીમાં મેળવી શકે છે.
