શાંતિ કરાર બાદ પ્રથમ મોટી બેઠક ટળી: અમેરિકન ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વેન્સનું સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ પ્રવાસ કેમ મોકૂફ રાખવામાં આવ્યું?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હાલમાં જ સંપન્ન થયેલા ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર બાદ સમગ્ર વિશ્વની નજર બંને દેશો વચ્ચેની આગામી વાટાઘાટો પર હતી. આ કરાર પછી બંને દેશો વચ્ચેની પ્રથમ ટેકનિકલ સ્તરની વાર્તા સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં યોજાવાની હતી, પરંતુ હવે સમાચાર મળી રહ્યા છે કે આ બેઠક હાલ પૂરતી સ્થગિત કરી દેવામાં આવી છે. અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વેન્સ હવે આ માટે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જઈ રહ્યા નથી. વ્હાઈટ હાઉસના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ નિર્ણય પાછળ કેટલીક તકનીકી અને લોજિસ્ટિક મુશ્કેલીઓ જવાબદાર છે.
શું છે બેઠક ટળવાનું કારણ?
વ્હાઈટ હાઉસના પ્રવક્તાએ ગુરુવારે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, જે.ડી. વેન્સના પ્રવાસને સ્થગિત કરવા પાછળના કારણો સંપૂર્ણપણે વ્યવસ્થાપક (logistics) છે. તેમણે કહ્યું કે, “ઉપરાષ્ટ્રપતિએ પોતે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સંકેત આપ્યો હતો કે આ તકનીકી વાર્તાનું સમયપત્રક હજુ સંપૂર્ણપણે નક્કી થયું નથી.” પ્રવક્તાએ વધુમાં ઉમેર્યું કે, અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ (delegation) ગમે ત્યારે જવાની તૈયારીમાં છે, પરંતુ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આવી વાટાઘાટોનું આયોજન હંમેશા અત્યંત જટિલ અને અનિશ્ચિત રહ્યું છે. હાલમાં જે.ડી. વેન્સ ગુરુવાર રાત્રે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જવાના નહોતા, અને નવી તારીખ કે આગળના પગલાં અંગે જેમ જ નિર્ણય લેવાશે, તેમ મીડિયાને જાણ કરવામાં આવશે.
60 દિવસનો સમયગાળો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશકિયન વચ્ચે હસ્તાક્ષર થયેલ આ 14-સૂત્રીય શાંતિ કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા મહિનાઓના સંઘર્ષને કાયમી ધોરણે શાંત કરવાનો છે. આ કરાર અમલમાં આવતાની સાથે જ યુદ્ધવિરામ (ceasefire) લંબાવી દેવામાં આવ્યો છે. કરાર મુજબ, બંને પક્ષોને આગામી 60 દિવસની અંદર કરાર સાથે જોડાયેલા તમામ ટેકનિકલ અને રાજકીય મુદ્દાઓ પર અંતિમ સહમતી સાધવાની રહેશે.
વ્હાઈટ હાઉસમાં એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન જે.ડી. વેન્સે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, “અમેરિકા આ શાંતિ કરારના પ્રથમ તબક્કાને સંપૂર્ણ રીતે લાગુ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે 60 દિવસની આ નિર્ણાયક સમયમર્યાદા ગુરુવારથી સત્તાવાર રીતે શરૂ થઈ ચૂકી છે. આ સમયગાળામાં બંને દેશો વચ્ચે અનેક રાઉન્ડની વાતચીત થવાની અપેક્ષા છે.
શાંતિની રાહ કેટલી કઠિન?
અમેરિકા અને ઈરાન જેવા પરસ્પર વિરોધી દેશો વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવી એ કોઈ નાની વાત નથી. વર્ષોના તણાવ, પ્રતિબંધો અને લશ્કરી સંઘર્ષ પછી જ્યારે બંને દેશો વાતચીતના ટેબલ પર આવ્યા છે, ત્યારે પ્રક્રિયામાં વિલંબ થવો તે અપેક્ષિત છે. લોજિસ્ટિકલ મુશ્કેલીઓના બહાને બેઠકનું ટળવું એ સંકેત આપે છે કે બંને પક્ષો કોઈ પણ ભૂલ કરવા માંગતા નથી. 60 દિવસનો સમય એ માત્ર એક આંકડો નથી, પરંતુ બંને દેશો માટે તેમના આંતરિક રાજકીય વિરોધ અને વ્યૂહાત્મક હિતોને સંતુલિત કરવાની એક કસોટી છે.
આગામી પગલાં પર સૌની નજર
જોકે આ પ્રથમ બેઠક ટળી છે, પરંતુ અમેરિકાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ શાંતિની દિશામાં આગળ વધવા માટે તૈયાર છે. વ્હાઈટ હાઉસનું કહેવું છે કે તકનીકી વાર્તાઓનું આયોજન જટિલ છે કારણ કે તેમાં બંને દેશોના ટોચના લશ્કરી અને રાજદ્વારી અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. જે.ડી. વેન્સનો આ પ્રવાસ ટળવો એ કોઈ રાજકીય અસફળતા નથી, પરંતુ વાસ્તવિક તૈયારીઓ માટેનો એક સમય છે.
આ કરાર માત્ર મધ્ય-પૂર્વ માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વની આર્થિક સ્થિરતા માટે મહત્વનો છે. ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધો અને અમેરિકાની મધ્ય-પૂર્વ નીતિ આ શાંતિ કરારના સફળ અમલીકરણ પર નિર્ભર કરે છે. શું બંને દેશો આ 60 દિવસમાં પરસ્પર અવિશ્વાસની દીવાલ તોડી શકશે? આ પ્રશ્નનો જવાબ આગામી સમયમાં યોજાનારી વાટાઘાટો પરથી જ મળશે.
