અમેરિકા-ઈરાન પરમાણુ વાટાઘાટો ફરી પાટા પર: કતારના દોહામાં ૧૪ મુદ્દાના કરાર પર સકારાત્મક પ્રગતિ
વૈશ્વિક રાજકારણ અને પશ્ચિમ એશિયાના સળગતા સૈન્ય તણાવ વચ્ચે સત્તાવાર રીતે એક રાહતના સમાચાર આવ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાને લઈને કતારની રાજધાની દોહામાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય વાટાઘાટોમાં પ્રોત્સાહક સંકેતો મળ્યા છે. કતારના વિદેશ મંત્રાલયે સત્તાવાર જાહેરાત કરીને જણાવ્યું છે કે, વોશિંગ્ટન અને તેહરાનના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે અલગ-અલગ બેઠકો યોજાઈ હતી, જેમાં ૧૪-મુદ્દાના સમજૂતી કરાર (MoU) હેઠળ અત્યંત “સકારાત્મક પ્રગતિ” નોંધાઈ છે. આ વાટાઘાટોને લીધે છેલ્લા કેટલાક સમયથી બંને પરમાણુ સત્તાઓ વચ્ચે યુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહેલી સ્થિતિ હળવી થવાની આશા બંધાઈ છે.
કતાર અને પાકિસ્તાનની સંયુક્ત મધ્યસ્થતા
આ જટિલ રાજદ્વારી પ્રક્રિયાને સફળ બનાવવા માટે કતાર અને પાકિસ્તાને સંયુક્ત રીતે મધ્યસ્થ તરીકે ભૂમિકા ભજવી છે. કતારના વિદેશ મંત્રાલયના સત્તાવાર પ્રવક્તા માજેદ અલ અન્સારીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર અપડેટ આપતા જણાવ્યું હતું કે, આ ચર્ચાઓ અગાઉ લેક લ્યુસર્ન સમિટ દરમિયાન બનેલી સહમતીઓ અને ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી કરારના પાયા પર આધારિત છે. બંને પક્ષો આગામી સમયગાળામાં પણ આ ચર્ચા અવિરત ચાલુ રાખવા માટે સહમત થયા છે. જોકે, ઈરાનના પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતાના આગામી દિવસોમાં યોજાનારા અંતિમ સંસ્કાર સમારોહને કારણે આગામી રાઉન્ડની સત્તાવાર બેઠક થોડા સમય માટે મુલતવી રાખવામાં આવી છે, જે આ ધાર્મિક વિધિઓ પૂર્ણ થયા બાદ તાત્કાલિક ધોરણે યોજાશે.
અગાઉના વચનો અને સ્થિર ભંડોળ મુદ્દે ઈરાનની ચિંતા
બીજી તરફ, ઈરાનના કાનૂની અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નાયબ વિદેશ પ્રધાન કાઝેમ ઘરીબબાદીએ વાટાઘાટોના વલણ અંગે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, તેહરાને અમેરિકા દ્વારા ભૂતકાળમાં લેબનોન સહિતના વિવિધ મોરચે આપેલી પ્રતિબદ્ધતાઓના પાલનમાં નિષ્ફળતા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ ઉપરાંત, આ બેઠકમાં કતારમાં અગાઉ સ્થિર (Freeze) કરવામાં આવેલા ઈરાનના ૬ બિલિયન ડોલરના ભંડોળના ઉપયોગ અંગે પણ મહત્વની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. બંને પક્ષો વચ્ચે એવી સહમતી સધાઈ છે કે ઈરાનની જાહેર કરાયેલી જરૂરિયાતો અને યાદીના આધારે આવશ્યક માનવતાવાદી માલસામાનની ખરીદી કરીને આ નાણાં ઈરાનને સુપ્રત કરવામાં આવશે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો આશાવાદી સૂર અને કડક ચેતવણી
આ સમગ્ર રાજદ્વારી ગતિવિધિઓ પર અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ ઉત્તર ડાકોટામાં થિયોડોર રૂઝવેલ્ટ પ્રેસિડેન્શિયલ લાઈબ્રેરીની મુલાકાતે જતા પહેલા પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં મોટો દાવો કર્યો હતો. ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે, “ઈરાનને પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાથી રોકવાના અમારા પ્રયાસો ખૂબ સારી દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે. ગયા અઠવાડિયે સૈન્ય સ્તરે લેવાયેલા કડક પગલાં બાદ તેઓ નરમ પડ્યા છે અને અમે ઈરાનનું સંપૂર્ણ પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણ હાંસલ કરીને જ જંપીશું.”
ટ્રમ્પે અમેરિકાના કડક વલણનો પુનરોચ્ચાર કરતા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી કે, ઈરાન પાસે કોઈ પણ સંજોગોમાં પરમાણુ હથિયાર હોઈ શકે નહીં, નહીંતર વૈશ્વિક અસ્થિરતાનો એવો દોર શરૂ થશે જે અગાઉ ક્યારેય જોવા મળ્યો નથી. તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પર થયેલા હુમલાઓ સામે અમેરિકાના વળતા સૈન્ય પ્રહારો પછી ઈરાનના વૈશ્વિક અભિગમમાં મોટો વ્યુહાત્મક બદલાવ આવ્યો છે, જે દોહા મંત્રણામાં સ્પષ્ટ દેખાય છે.
ભૂરાજકીય દ્રષ્ટિએ આ દોહા વાટાઘાટો ભલે હજુ કોઈ અંતિમ અને નક્કર સંધિ સુધી ન પહોંચી હોય, પરંતુ વર્તમાન યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ વચ્ચે સંવાદના દરવાજા ખુલ્લા રહેવા અને સકારાત્મક દિશામાં આગળ વધવું એ વૈશ્વિક શાંતિ માટે એક અનિવાર્ય અને આવકારદાયક પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
