રવિ બિશ્નોઈની માન્ચેસ્ટરની ગડબડી: શું ભારતનો સ્પિન વિશ્વાસ હવે દિશાહીન બની રહ્યો છે?
સ્પોર્ટિંગ કલ્ચરમાં એવું કહેવાય છે કે ક્રિકેટમાં કોઈ એક ખરાબ દિવસ તમારી આખી કારકિર્દી નક્કી નથી કરતો. પરંતુ ક્યારેક-ક્યારેક કોઈ એક મેચ અથવા કોઈ એક સ્પેલ એવો આવે છે, જે માત્ર એક ખરાબ પ્રદર્શન નથી હોતું, પરંતુ ટીમની સિસ્ટમ, પસંદગીના માપદંડો અને ખેલાડીની લાંબા ગાળાની ભૂમિકા સામે મોટા પ્રશ્નાર્થચિહ્નો ઉભા કરી દે છે. માન્ચેસ્ટરના ઓલ્ડ ટ્રેફોર્ડ મેદાન પર ઈંગ્લેન્ડ સામેની બીજી T20I મેચમાં લેગ-સ્પિનર રવિ બિશ્નોઈ સાથે પણ કંઈક આવું જ થયું.
બિશ્નોઈનો 4 ઓવરમાં 60 રન આપીને કોઈ વિકેટ ન લેવાનો આંકડો માત્ર હારનું કારણ નહોતો, પરંતુ તેણે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમની T20 સ્પિન વ્યૂહરચનામાં રહેલી મોટી ખામીઓને ક્રૂરતાપૂર્વક સપાટી પર લાવી દીધી છે.
એક ખરાબ ઓવર કરતાં મોટી છે આ સમસ્યા
માન્ચેસ્ટરની એ રાત ભયાનક હતી, પણ તેને માત્ર એક ‘ખરાબ દિવસ’ ગણીને ભૂલી જવી એ ખૂબ જ સરળ અને આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે છે. મેચ પર નજર કરીએ તો, ભારતીય ફાસ્ટ બોલર અર્શદીપ સિંહે પહેલી જ ઓવરમાં ઈંગ્લેન્ડના બંને ઓપનરોને પેવેલિયન ભેગા કરીને ભારતને મજબૂત સ્થિતિમાં લાવી દીધું હતું. ઈંગ્લેન્ડનો સ્કોર 2 વિકેટે માત્ર 1 કે 2 રન હતો અને ભારત પાસે 190 રનનો મોટો સ્કોર હતો. આવા સમયે કોઈપણ સ્પિનર પાસેથી અસાધારણ કરિશ્માની અપેક્ષા નહોતી, માત્ર મૂળભૂત શિસ્ત અને રન રોકવાની ક્ષમતાની જરૂર હતી.
પરંતુ, બિશ્નોઈના સ્પેલ દરમિયાન બધું જ વેરવિખેર થઈ ગયું. ખાસ કરીને 17મી ઓવરમાં તેણે કરેલી ભૂલો—જેમાં નો-બોલ અને ફ્રી હિટ્સ સામેલ હતા—તેણે જેકબ બેથેલ જેવા યુવા બેટ્સમેનને સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ મેળવવાની તક આપી દીધી. T20 આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં એક સ્પિનર તરીકે ત્રણ નો-બોલ ફેંકવા એ ગુના સમાન છે. જ્યાં સ્પિનરને અંધાધૂંધી રોકવા માટે લાવવામાં આવે છે, ત્યાં બિશ્નોઈએ રન આપીને વધુ અંધાધૂંધી પેદા કરી.
ગુગલી-ફર્સ્ટ શૈલી અને પરંપરાનો અભાવ
ભારતીય પસંદગીકારો બિશ્નોઈને ‘રિસ્ટ-સ્પિનર’ (કાંડાના સ્પિનર) તરીકે ટીમમાં સ્થાન આપે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે તેમની બોલિંગ ક્લાસિકલ લેગ-સ્પિનર જેવી બિલકુલ નથી. તેઓ મોટાભાગે ‘ગુગલી-ફર્સ્ટ’ બોલર છે, એટલે કે તેમનો મુખ્ય બોલ લેગ-સ્પિન નથી પણ ગુગલી છે. તેમની પાસે હવામાં ગતિ છે, ચપળ માર્ગ (ફ્લેટ ટ્રેજેક્ટરી) છે અને અણઘડ ખૂણા છે, પરંતુ તેમની પાસે પરંપરાગત સ્પિનર જેવો મોટો ડ્રિફ્ટ કે તીક્ષ્ણ ટર્ન નથી.
આધુનિક T20 ક્રિકેટમાં આવી બિન-પરંપરાગત શૈલી ચોક્કસપણે સફળ થઈ શકે છે, પણ તેની એક મર્યાદા છે. જ્યારે બેટ્સમેન તમારી ગુગલીને ઓળખવા લાગે, જ્યારે પિચ પરથી સહયોગ ન મળે, ત્યારે તમારું ‘છદ્માવરણ’ (મિસ્ટ્રી) ઝાંખું પડી જાય છે. એક પરંપરાગત લેગ-સ્પિનર જો રન આપે તો પણ તે વિકેટ લેવાની ક્ષમતા ધરાવે છે કારણ કે તે બોલને બંને બાજુ ફેરવી શકે છે. પરંતુ બિશ્નોઈ જ્યારે લય ગુમાવે છે, ત્યારે તેઓ ન તો રન રોકી શકે છે, ન તો વિકેટ ઝડપી શકે છે.
IPL નો સંદર્ભ અને અસ્પષ્ટ ભૂમિકા
આ વિવાદમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે જે ખેલાડી ફ્રેન્ચાઈઝી ક્રિકેટમાં પણ પોતાની સ્થિતિ મજબૂત નથી રાખી શકતો, તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આટલો આંધળો સપોર્ટ કેમ મળી રહ્યો છે? લખનૌ સુપર જાયન્ટ્સ દ્વારા રિલીઝ કરાયા બાદ બિશ્નોઈ રાજસ્થાન રોયલ્સમાં ગયા. IPL ટીમો ખેલાડીઓને નેટ્સમાં, દબાણની સ્થિતિમાં અને લાંબી ટૂર્નામેન્ટમાં ખૂબ નજીકથી જુએ છે. જો ત્યાં તેમની ભૂમિકા કાયમી ન હોય, તો ભારતીય ટીમ મેનેજમેન્ટે તેમને પ્લેઈંગ ઈલેવનમાં સીધા સામેલ કરતા પહેલા ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ.
ભારત પાસે અત્યારે સાઈરાજ બહુતુલે જેવા નિષ્ણાત સ્પિન બોલિંગ કોચ છે. સવાલ એ છે કે બિશ્નોઈ માટે ટેકનિકલ યોજના શું છે? શું તેમને વધુ મજબૂત લેગ-બ્રેક વિકસાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે? કે પછી ગુગલીને માત્ર એક સરપ્રાઈઝ હથિયાર તરીકે વાપરવાની સલાહ અપાઈ રહી છે? માત્ર ‘કાંડાના સ્પિનર’નું આક્રમક લેબલ લગાવીને કોઈ ખેલાડીને લાંબો સમય રમાડી ન શકાય. T20 ક્રિકેટ હવે રોમેન્ટિક વ્યાખ્યાઓથી આગળ નીકળી ગયું છે, અહીં માત્ર પ્રદર્શન અને પ્રભાવ જ મહત્વનો છે.
